Vợ, cháu nuôi, con nuôi có được thừa kế thế vị không? Ví dụ

1. Điều kiện được hưởng thừa kế thế vị là gì?

Theo quy định của pháp luật tại Điều 652 Bộ Luật Dân sự 2015 quy định về thừa kế thế vị như sau:  Hưởng thừa kế thế vị là quy định pháp lý cho phép một người thay thế vị trí của cha hoặc mẹ đẻ trong việc nhận di sản từ ông bà nội, ông bà ngoại, cụ nội, cụ ngoại, trong trường hợp cha mẹ của người thừa kế đã qua đời hoặc chết cùng thời điểm với những người để lại di sản.

Những người được hưởng thừa kế thế vị sẽ nhận phần di sản mà cha hoặc mẹ của họ, tức ông hoặc bà của họ, lẽ ra sẽ được nhận nếu còn sống. Phần di sản này sẽ được chia đều với những người thừa kế khác. Để được hưởng thừa kế thế vị, cần phải đáp ứng các điều kiện sau đây:

• Thứ nhất, phải có sự kiện cha hoặc mẹ của người thừa kế thế vị đã chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản (có thể là ông bà hoặc các cụ). Nếu cháu (con của người đã chết) cũng đã chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, thì chắt (con của cháu) cũng sẽ được hưởng thừa kế thế vị.
• Thứ hai, những người thừa kế thế vị phải thuộc hàng thừa kế thứ nhất, và người thế vị luôn ở vị trí đời sau. Cụ thể, chỉ có con cái mới được thừa kế thế vị cha hoặc mẹ để nhận di sản từ ông bà hoặc các cụ. Không có trường hợp cha mẹ thế vị con để nhận di sản của ông bà hoặc các cụ.
• Thứ ba, mối quan hệ giữa người thừa kế thế vị và người để lại di sản phải là quan hệ huyết thống trực hệ, tức là chỉ có con đẻ mới có thể thay thế vị trí của cha hoặc mẹ đẻ.
• Thứ tư, người thừa kế thế vị phải còn sống tại thời điểm người để lại di sản qua đời hoặc phải được sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế, nhưng phải được thụ thai trước khi người để lại di sản chết.
• Thứ năm, khi còn sống, cha hoặc mẹ của người thừa kế thế vị phải có quyền hưởng di sản của người chết. Nếu cha hoặc mẹ bị tước quyền thừa kế hoặc bị truất quyền hưởng di sản, thì con hoặc cháu của họ không thể thay thế vị trí trong việc nhận di sản.
• Thứ sáu, bản thân người thừa kế thế vị không bị tước quyền thừa kế theo quy định tại khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015.

2. Vợ có được thừa kế thế vị không?

3. Cháu nuôi có được thừa kế thế vị của cha nuôi không?

Căn cứ điều Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 về thừa kế thế vị quy định mối quan hệ thừa kế thế vị chỉ phát sinh ở dòng máu trực hệ. Tuy nhiên khi chiếu theo nguyên văn Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015, vấn đề này cần được phân tích sâu hơn dưới góc độ câu chữ của điều luật và thực tiễn áp dụng pháp luật.  Nội dung cụ thể của Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015 quy định như sau:  “Con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định tại Điều 651 và Điều 652 của Bộ luật này; giữa con nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ hoặc cha nuôi, mẹ nuôi của vợ, chồng cũng được thừa kế di sản của nhau.”

4. Con nuôi có được hưởng thừa kế thế vị không?

5. Một số câu hỏi liên quan đến thừa kế thế vị

Trong quá trình tư vấn, giải quyết các tranh chấp có liên quan đến thừa kế thế vị - Luật Minh Khuê giải đáp một số câu hỏi thường gặp về vấn đề này như sau:

Con nuôi chết trước bố nuôi thì có được thừa kế thế vị hay không?

Có. Nếu con nuôi chết trước bố nuôi, con của người con nuôi đó hoàn toàn được hưởng thừa kế thế vị phần di sản của bố nuôi, với điều kiện:

1. Quan hệ nhận nuôi giữa bố nuôi và người con nuôi phải là quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp (được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền).
2. Quan hệ cha mẹ - con đẻ giữa người con nuôi và con của họ (cháu) cũng phải hợp pháp.

Con dâu có được hưởng thừa kế thế vị không?

Theo quy định của pháp luật dân sự hiện hành, con dâu không thuộc diện được hưởng thừa kế thế vị khi bố mẹ chồng (hoặc một trong hai người) qua đời. Thừa kế thế vị là chế định pháp lý được quy định tại Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, chỉ áp dụng độc quyền dựa trên quan hệ huyết thống trực hệ (dòng máu về trực hệ) trong hàng ngũ con cháu.

Như vậy, Con dâu hoàn toàn không có quyền hưởng thừa kế thế vị khi bố mẹ chồng qua đời. Quyền thừa kế thế vị chỉ dành cho dòng máu trực hệ (cháu, chắt). Nếu bố mẹ chồng muốn để lại tài sản cho con dâu sau khi qua đời, phương án pháp lý duy nhất và chắc chắn nhất là lập di chúc hợp pháp khi còn minh mẫn.

Con riêng có được hưởng thừa kế thế vị không?

Theo quy định của pháp luật dân sự hiện hành, con riêng (của vợ hoặc của chồng) KHÔNG thuộc diện được hưởng thừa kế thế vị trực tiếp từ cha dượng hoặc mẹ kế (hoặc từ ông bà của cha dượng/mẹ kế), trừ trường hợp đã xác lập quan hệ pháp lý cha mẹ - con nuôi hợp pháp. Thừa kế thế vị là chế định pháp lý được quy định tại Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, chỉ phát sinh dựa trên quan hệ huyết thống trực hệ hoặc quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp (giữa cha mẹ nuôi và con nuôi).

Ngoại lệ pháp lý (Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015): Pháp luật quy định về quan hệ thừa kế giữa con riêng và cha dượng, mẹ kế như sau: "Con riêng và cha dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định tại Điều 651 và Điều 652 của Bộ luật này."​

Con riêng thông thường không được hưởng thừa kế thế vị, trừ khi đáp ứng một trong hai điều kiện sau:

• Đã được làm thủ tục nhận con nuôi hợp pháp theo Luật Nuôi con nuôi.
• Thỏa mãn điều kiện có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con giữa cha dượng/mẹ kế và con riêng theo quy định tại Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015.

Nếu không rơi vào các ngoại lệ trên, để đảm bảo quyền lợi tài sản cho con riêng, người để lại di sản cần thực hiện việc lập di chúc hợp pháp.

Lấy một ví dụ và giải thích chi tiết nhất về thừa kế thế vị?

Trả lời:

Ví dụ trường hợp cháu thế vị cha hoặc mẹ để hưởng di sản của ông, bà:

Giả sử A và B kết hôn và sinh ra một người con là C. C sau đó kết hôn với H và có một người con là G. Nếu C qua đời vào năm 2010 và sau đó A qua đời vào năm 2018 mà không để lại di chúc, tài sản của A sẽ được phân chia theo quy định của pháp luật. Theo quy định, những người thừa kế hợp pháp của A trong trường hợp này bao gồm C và D. Tuy nhiên, vì C đã mất trước khi A qua đời, phần di sản mà C lẽ ra được hưởng sẽ được chuyển giao cho G, con của C, để G thừa kế kế vị phần tài sản đó.

Ví dụ trường hợp chắt thế vị cha hoặc mẹ để hưởng di sản của cụ:

Xem xét ví dụ về gia đình: A và B kết hôn và có một người con là M. M kết hôn với H và sinh ra một người con là K. K sau đó kết hôn với T và có một người con là C. Nếu M qua đời vào tháng 1 năm 2012 và K qua đời vào tháng 9 cùng năm, sau đó vào năm 2017, A qua đời mà không để lại di chúc, người thừa kế của A trong tình huống này là M, người đã mất, do đó K sẽ trở thành người thừa kế kế vị của M. Tuy nhiên, vì K cũng đã qua đời, người thừa kế kế vị tiếp theo sẽ là C, con của K. Trong trường hợp này, C sẽ trở thành người thừa kế kế vị và nhận phần di sản mà M lẽ ra được hưởng nếu còn sống.

Tầm quan trọng của việc thừa kế thế vị là gì? Giải thích?