Người chưa thành niên luôn được coi là đối tượng cần được bảo vệ đặc biệt do chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm lý và khả năng nhận thức. Khi tham gia vào quá trình tố tụng với tư cách là bị hại hoặc người làm chứng, người chưa thành niên không chỉ chịu ảnh hưởng về tâm lý mà còn có thể gặp nhiều khó khăn trong việc trình bày sự việc và bảo vệ quyền lợi của mình. Vì vậy, pháp luật về tư pháp người chưa thành niên đã quy định cụ thể các quyền và nghĩa vụ của họ nhằm bảo đảm quá trình giải quyết vụ việc được tiến hành một cách khách quan, nhân đạo và phù hợp với lứa tuổi. Những quy định này không chỉ giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên mà còn góp phần bảo đảm tính công bằng, minh bạch của hoạt động tố tụng.
1. Người chưa thành niên là người làm chứng là gì?
Theo khoản 4 Điều 3 Luật tư pháp người chưa thành niên 2024, Người chưa thành niên là người làm chứng được hiểu là người dưới 18 tuổi có khả năng nhận biết và cung cấp thông tin về các tình tiết liên quan đến nguồn tin về tội phạm hoặc về vụ án, và được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng triệu tập để tham gia làm chứng trong quá trình giải quyết vụ việc. Những thông tin mà người chưa thành niên biết được có thể xuất phát từ việc trực tiếp chứng kiến sự việc, nghe thấy, hoặc biết được các tình tiết có liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật đang được cơ quan có thẩm quyền xem xét, điều tra và làm rõ.
Việc người chưa thành niên tham gia tố tụng với tư cách là người làm chứng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xác minh, thu thập chứng cứ và làm sáng tỏ sự thật của vụ án. Tuy nhiên, do người chưa thành niên vẫn đang trong giai đoạn phát triển về thể chất, tâm lý và nhận thức nên khi tham gia làm chứng, họ cần được bảo đảm các điều kiện phù hợp với lứa tuổi, mức độ trưởng thành và khả năng nhận thức. Các cơ quan tiến hành tố tụng phải có cách thức làm việc phù hợp, sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu và tạo môi trường thân thiện để người chưa thành niên có thể trình bày thông tin một cách trung thực và đầy đủ.
Việc quy định rõ địa vị pháp lý của người chưa thành niên là người làm chứng không chỉ nhằm phục vụ cho quá trình giải quyết vụ án một cách khách quan, chính xác mà còn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ trong suốt quá trình tham gia tố tụng.
2. Quyền và nghĩa vụ của người chưa thành niên là bị hại
Theo khoản 1 điều 22 Luật tư pháp người chưa thành niên 2024, Người chưa thành niên là bị hại trong vụ việc, vụ án hình sự được pháp luật bảo đảm nhiều quyền và nghĩa vụ nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ cũng như tạo điều kiện để họ tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc một cách phù hợp với độ tuổi và tâm lý. Các quyền và nghĩa vụ này được quy định cụ thể như sau:
- Các quyền và nghĩa vụ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự
Người chưa thành niên là bị hại được hưởng các quyền và phải thực hiện những nghĩa vụ chung của bị hại trong tố tụng hình sự. Những quyền và nghĩa vụ này bao gồm việc cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến vụ án, tham gia các hoạt động tố tụng khi được triệu tập, cũng như được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong suốt quá trình giải quyết vụ việc.
- Có người đại diện tham gia tố tụng
Do người chưa thành niên chưa có đầy đủ năng lực hành vi pháp lý như người trưởng thành, họ được bảo đảm có người đại diện hợp pháp tham gia tố tụng để hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi cho mình. Người đại diện có thể thay mặt người chưa thành niên thực hiện một số quyền trong quá trình tố tụng và giúp họ hiểu rõ các vấn đề liên quan đến vụ án.
- Được sự hỗ trợ của chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục, xã hội học trong trường hợp cần thiết
Trong những trường hợp cần thiết, người chưa thành niên là bị hại có thể nhận được sự hỗ trợ từ các chuyên gia trong các lĩnh vực y tế, tâm lý, giáo dục hoặc xã hội học. Sự hỗ trợ này giúp đánh giá tình trạng sức khỏe, tâm lý cũng như bảo đảm việc làm việc với người chưa thành niên diễn ra phù hợp với đặc điểm phát triển của họ.
- Được thông tin đầy đủ, kịp thời bằng ngôn từ đơn giản, thân thiện, dễ hiểu về những nội dung liên quan đến việc giải quyết vụ việc, vụ án
Người chưa thành niên có quyền được giải thích và cung cấp thông tin về quá trình giải quyết vụ việc bằng ngôn ngữ đơn giản, rõ ràng và phù hợp với lứa tuổi. Điều này giúp họ hiểu được những vấn đề liên quan đến vụ án và giảm bớt sự lo lắng, căng thẳng khi tham gia tố tụng.
- Được bảo đảm giữ bí mật cá nhân trong suốt quá trình giải quyết vụ việc, vụ án
Thông tin cá nhân của người chưa thành niên là bị hại phải được bảo mật trong suốt quá trình giải quyết vụ việc, vụ án. Việc giữ bí mật thông tin giúp tránh những ảnh hưởng tiêu cực đến danh dự, nhân phẩm và đời sống của họ.
- Được trợ giúp pháp lý theo quy định
Người chưa thành niên là bị hại được tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý nhằm bảo đảm họ có sự hỗ trợ cần thiết trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Sự trợ giúp này giúp họ hiểu rõ hơn về các quyền của mình trong quá trình tố tụng.
- Được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ theo quy định
Trong quá trình giải quyết vụ việc, cơ quan và người có thẩm quyền phải thông báo và giải thích rõ ràng về các quyền và nghĩa vụ của người chưa thành niên là bị hại để họ có thể thực hiện đúng và đầy đủ các quyền của mình.
- Được sự hỗ trợ của người làm công tác xã hội trong quá trình tố tụng
Người làm công tác xã hội có thể tham gia hỗ trợ người chưa thành niên là bị hại trong quá trình tố tụng nhằm giúp họ ổn định tâm lý, tạo điều kiện thuận lợi để họ tham gia các hoạt động tố tụng một cách phù hợp.
- Được bồi thường thiệt hại và hỗ trợ theo quy định
Người chưa thành niên là bị hại có quyền được bồi thường thiệt hại và nhận các hỗ trợ cần thiết khi họ bị thiệt hại về sức khỏe, tinh thần hoặc tài sản do hành vi phạm tội gây ra.
- Khiếu nại quyết định về việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng
Trong trường hợp có quyết định liên quan đến việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng, người chưa thành niên là bị hại có quyền khiếu nại nếu cho rằng quyết định đó ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
- Các quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của Luật này
Ngoài những quyền và nghĩa vụ đã được liệt kê, người chưa thành niên là bị hại còn có thể được hưởng các quyền và phải thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật có liên quan.
Những quy định trên nhằm bảo đảm người chưa thành niên là bị hại được bảo vệ đầy đủ về quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời được hỗ trợ phù hợp với đặc điểm tâm lý và độ tuổi khi tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc, vụ án.
3. Quyền và nghĩa vụ của người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng
Theo khoản 2 điều 22 Luật tư pháp người chưa thành niên 2024, Người chưa thành niên khi tham gia tố tụng với tư cách là người làm chứng được bảo đảm các quyền và nghĩa vụ nhất định nhằm tạo điều kiện cho họ cung cấp thông tin liên quan đến vụ việc một cách trung thực, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ trong quá trình tố tụng. Theo đó, người chưa thành niên là người làm chứng có các quyền và nghĩa vụ được quy định từ điểm a đến điểm g khoản 1 Điều này, cụ thể như sau:
- Các quyền và nghĩa vụ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự
Người chưa thành niên là người làm chứng được hưởng các quyền và thực hiện các nghĩa vụ của người làm chứng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Theo đó, họ có trách nhiệm cung cấp thông tin, tình tiết mà mình biết liên quan đến vụ việc, vụ án và tham gia các hoạt động tố tụng khi được cơ quan có thẩm quyền triệu tập.
- Có người đại diện tham gia tố tụng
Do chưa phát triển đầy đủ về năng lực nhận thức và hành vi, người chưa thành niên khi tham gia làm chứng được bảo đảm có người đại diện tham gia tố tụng nhằm hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi cho họ trong quá trình làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng.
- Được sự hỗ trợ của chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục, xã hội học trong trường hợp cần thiết
Trong một số trường hợp, người chưa thành niên là người làm chứng có thể được các chuyên gia về y tế, tâm lý, giáo dục hoặc xã hội học hỗ trợ để bảo đảm quá trình làm việc diễn ra phù hợp với đặc điểm tâm lý và sự phát triển của họ.
- Được thông tin đầy đủ, kịp thời bằng ngôn từ đơn giản, thân thiện, dễ hiểu về những nội dung liên quan đến việc giải quyết vụ việc, vụ án
Người chưa thành niên là người làm chứng có quyền được cung cấp thông tin và giải thích rõ ràng về các nội dung liên quan đến vụ việc bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức của họ.
- Được bảo đảm giữ bí mật cá nhân trong suốt quá trình giải quyết vụ việc, vụ án
Thông tin cá nhân của người chưa thành niên tham gia làm chứng phải được bảo mật trong suốt quá trình giải quyết vụ việc, vụ án nhằm bảo vệ danh dự, nhân phẩm và tránh những ảnh hưởng tiêu cực đối với cuộc sống của họ.
- Được trợ giúp pháp lý theo quy định
Người chưa thành niên là người làm chứng có quyền được trợ giúp pháp lý để bảo đảm họ hiểu rõ các quyền và nghĩa vụ của mình cũng như được hỗ trợ khi tham gia vào quá trình tố tụng.
- Được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ theo quy định của Luật này
Trong quá trình tham gia tố tụng, cơ quan và người có thẩm quyền có trách nhiệm thông báo và giải thích rõ ràng về các quyền và nghĩa vụ của người chưa thành niên là người làm chứng để họ có thể thực hiện đúng và đầy đủ các quyền của mình.
Ngoài những quyền và nghĩa vụ nêu trên, người chưa thành niên là người làm chứng còn có các quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của Luật này, nhằm bảo đảm việc tham gia tố tụng diễn ra phù hợp với độ tuổi, tâm lý và mức độ nhận thức của họ.
Kết luận
Có thể thấy rằng, việc quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người chưa thành niên là bị hại hoặc người làm chứng trong quá trình tố tụng có ý nghĩa rất quan trọng. Các quy định này vừa bảo đảm cho người chưa thành niên được tôn trọng, bảo vệ và hỗ trợ khi tham gia tố tụng, vừa giúp cơ quan tiến hành tố tụng thu thập thông tin một cách chính xác, khách quan. Đồng thời, đây cũng là biểu hiện của chính sách nhân đạo và tiến bộ của pháp luật trong việc bảo vệ trẻ em, hướng đến mục tiêu tạo ra một môi trường tư pháp thân thiện, an toàn và phù hợp với sự phát triển của người chưa thành niên. Việc hiểu và thực hiện đúng các quy định này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên mà còn góp phần xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng, nhân văn và hiệu quả.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
