Mục lục bài viết

1. Khái niệm phép chia số có năm chữ số cho số có một chữ số lớp 3

Phép chia số có năm chữ số cho số có một chữ số là một trong những nội dung trọng tâm của môn Toán lớp 3 trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Sau khi học sinh đã thành thạo phép chia trong phạm vi nhỏ hơn, các em tiếp tục làm quen với phép chia trong phạm vi 100000 nhằm phát triển tư duy tính toán, khả năng lập luận và vận dụng toán học vào thực tế.

Ở dạng toán này:

  • Số bị chia là số tự nhiên có năm chữ số (từ 10000 đến 99999).
  • Số chia là số tự nhiên có một chữ số, thường từ 2 đến 9.
  • Kết quả của phép chia gồm thương và có thể có số dư.

Ví dụ:

  • 25684 : 4 = 6421 (phép chia hết).
  • 15821 : 5 = 3164 dư 1 (phép chia có dư).

Học sinh cần ghi nhớ nguyên tắc quan trọng:

  • Nếu số dư bằng 0 thì đó là phép chia hết.
  • Nếu số dư khác 0 thì đó là phép chia có dư.
  • Trong mọi trường hợp, số dư luôn nhỏ hơn số chia.

Đây là quy tắc giúp học sinh kiểm tra nhanh kết quả sau khi hoàn thành mỗi phép chia.

Theo định hướng của Chương trình GDPT 2018, mục tiêu của bài học không chỉ là thực hiện đúng phép tính mà còn giúp học sinh:

  • Thành thạo thuật toán chia theo cột dọc.
  • Biết vận dụng phép chia để giải các bài toán thực tế.
  • Rèn luyện tính cẩn thận, chính xác và kiên trì trong quá trình tính toán.
  • Phát triển năng lực tư duy logic và giải quyết vấn đề.

Việc học tốt phép chia số có năm chữ số cho số có một chữ số còn là nền tảng để học sinh tiếp tục học các phép chia với số lớn hơn ở lớp 4 và lớp 5.

 

2. Phương pháp giải toán chia số có 5 chữ số cho số có 1 chữ số chi tiết

Để thực hiện đúng phép chia số có năm chữ số cho số có một chữ số, học sinh nên thực hiện theo hai bước lớn là đặt tính và tính theo thứ tự từ trái sang phải.

Trước hết, học sinh đặt tính theo cột dọc. Số bị chia viết bên trái, số chia viết bên phải dấu chia. Thương được viết phía trên. Việc đặt tính ngay ngắn sẽ giúp các bước tính chính xác và hạn chế nhầm lẫn giữa các hàng.

Sau khi đặt tính xong, học sinh thực hiện phép chia theo từng lượt từ trái sang phải. Mỗi lượt chia đều gồm ba thao tác liên tiếp:

  • Chia.
  • Nhân.
  • Trừ.

Nếu còn chữ số chưa sử dụng thì tiếp tục hạ xuống để thực hiện lượt chia tiếp theo.

Ở lượt chia đầu tiên, học sinh cần xác định xem lấy một hay hai chữ số đầu của số bị chia:

  • Nếu chữ số đầu tiên lớn hơn hoặc bằng số chia thì lấy một chữ số để chia.
  • Nếu chữ số đầu tiên nhỏ hơn số chia thì lấy hai chữ số đầu để thực hiện lượt chia đầu tiên.

Ví dụ với phép tính:

18258 : 2

Vì 1 nhỏ hơn 2 nên lấy hai chữ số đầu là 18 để chia.

  • 18 chia 2 được 9, viết 9.
  • 9 nhân 2 bằng 18.
  • 18 trừ 18 bằng 0.

Tiếp tục hạ chữ số 2:

  • 2 chia 2 được 1.
  • 1 nhân 2 bằng 2.
  • 2 trừ 2 bằng 0.

Hạ tiếp chữ số 5:

  • 5 chia 2 được 2.
  • 2 nhân 2 bằng 4.
  • 5 trừ 4 bằng 1.

Hạ chữ số 8:

  • Được 18.
  • 18 chia 2 được 9.
  • 9 nhân 2 bằng 18.
  • 18 trừ 18 bằng 0.

Vậy:

18258 : 2 = 9129.

Đối với phép chia có dư, cách thực hiện hoàn toàn giống phép chia hết, chỉ khác ở lượt chia cuối cùng còn lại số dư.

Ví dụ:

15821 : 5

  • 15 chia 5 được 3.
  • Hạ 8, được 8 chia 5 được 1 dư 3.
  • Hạ 2, được 32 chia 5 được 6 dư 2.
  • Hạ 1, được 21 chia 5 được 4 dư 1.

Kết quả:

15821 : 5 = 3164 dư 1.

Trong quá trình thực hiện, học sinh nên ghi nhớ một số nguyên tắc sau:

  • Thực hiện phép chia theo đúng thứ tự từ trái sang phải.
  • Sau mỗi lần chia đều phải nhân ngược rồi trừ.
  • Chỉ được hạ một chữ số sau khi đã hoàn thành lượt chia trước.
  • Luôn kiểm tra số dư phải nhỏ hơn số chia.

Một cách giúp học sinh ghi nhớ trình tự là đọc thành nhịp:

"Chia – Nhân – Trừ – Hạ."

Lặp lại đúng bốn thao tác này ở mỗi lượt chia sẽ giúp các em hình thành thói quen tính toán chính xác và hạn chế sai sót.

Sau khi tìm được kết quả, học sinh có thể thử lại bằng phép nhân để kiểm tra:

  • Phép chia hết:

Số chia × thương = số bị chia.

  • Phép chia có dư:

Số chia × thương + số dư = số bị chia.

Việc thường xuyên kiểm tra lại kết quả sẽ giúp học sinh phát hiện lỗi tính toán, đồng thời rèn luyện tính cẩn thận và tư duy kiểm chứng trong học tập toán học.

 

3. Các dạng bài tập chia số có 5 chữ số cho số có 1 chữ số thường gặp

Để giúp học sinh nắm vững kiến thức và từng bước phát triển năng lực giải toán, các bài tập về phép chia số có năm chữ số cho số có một chữ số thường được sắp xếp từ mức độ cơ bản đến nâng cao. Mỗi dạng bài đều rèn luyện một kỹ năng riêng và có vai trò quan trọng trong quá trình học tập.

Dạng 1. Đặt tính rồi tính

Đây là dạng bài cơ bản nhất, giúp học sinh thành thạo thuật toán chia theo cột dọc.

Ví dụ:

  • 25684 : 4
  • 37085 : 5
  • 21684 : 4
  • 16025 : 5
  • 45789 : 3

Khi làm dạng bài này, học sinh cần:

  • Đặt tính đúng cột.
  • Thực hiện phép chia theo thứ tự từ trái sang phải.
  • Ghi đầy đủ các bước chia, nhân, trừ và hạ số.
  • Viết đúng thương, kể cả trường hợp xuất hiện chữ số 0.

Đây là dạng bài xuất hiện nhiều nhất trong sách giáo khoa và các bài kiểm tra định kỳ.

Dạng 2. Tính nhẩm

Ở dạng này, số bị chia thường là các số tròn nghìn hoặc tròn chục nghìn để học sinh vận dụng bảng chia và tính nhẩm nhanh.

Ví dụ:

  • 21000 : 3
  • 24000 : 4
  • 56000 : 7
  • 28000 : 2

Khi tính nhẩm, học sinh có thể chia phần số có nghĩa trước rồi thêm các chữ số 0 vào kết quả.

Ví dụ:

56000 : 7

Nhẩm:

56 nghìn chia 7 bằng 8 nghìn.

Kết quả:

56000 : 7 = 8000.

Dạng 3. Tìm số chưa biết

Dạng toán này giúp học sinh hiểu mối quan hệ giữa phép nhân và phép chia.

Ví dụ:

  • x × 5 = 27875
  • 25134 : y = 2
  • y × 7 = 15428

Muốn làm đúng dạng bài này, học sinh cần nhớ:

  • Muốn tìm thừa số chưa biết, lấy tích chia cho thừa số đã biết.
  • Muốn tìm số chia, lấy số bị chia chia cho thương.

Dạng 4. Tính giá trị biểu thức

Ở dạng bài này, phép chia được kết hợp với phép cộng, trừ hoặc nhân.

Ví dụ:

  • 71973 + 4569 : 3
  • 87144 : 6 − 7915

Học sinh cần ghi nhớ quy tắc:

  • Thực hiện phép nhân và phép chia trước.
  • Sau đó mới thực hiện phép cộng và phép trừ.

Dạng 5. So sánh hai biểu thức

Ví dụ:

  • 6972 × 3 : 7 và 7982 × 4 : 2

Để so sánh chính xác, học sinh cần tính giá trị từng biểu thức trước rồi mới điền dấu thích hợp.

Dạng 6. Toán có lời văn chia đều

Đây là dạng toán gắn với các tình huống quen thuộc trong cuộc sống.

Ví dụ:

Một kho có 10160 kg muối, chia đều lên 4 xe tải. Hỏi mỗi xe chở bao nhiêu ki-lô-gam muối?

Học sinh xác định phép tính:

10160 : 4 = 2540 (kg)

Đáp số: 2540 kg.

Dạng bài này giúp học sinh biết chuyển tình huống thực tế thành phép chia.

Dạng 7. Toán có dư

Ví dụ:

Một xưởng có 10243 m vải. Mỗi bộ quần áo cần 4 m vải. Hỏi may được nhiều nhất bao nhiêu bộ quần áo và còn thừa bao nhiêu mét vải?

Học sinh thực hiện:

10243 : 4 = 2560 dư 3.

Đáp số:

  • May được 2560 bộ.
  • Thừa 3 m vải.

Qua dạng toán này, học sinh hiểu ý nghĩa của số dư trong thực tế.

Dạng 8. Toán thực tế cần làm tròn

Ví dụ:

Đóng gói 15050 kg hải sản, mỗi thùng chứa tối đa 3 kg. Hỏi cần ít nhất bao nhiêu thùng?

Thực hiện:

15050 : 3 = 5016 dư 2.

Do vẫn còn 2 kg chưa được đóng gói nên cần thêm 1 thùng.

Đáp số:

5017 thùng.

Dạng toán này giúp học sinh biết rằng không phải lúc nào thương cũng là đáp án cuối cùng, mà cần căn cứ vào yêu cầu thực tế của bài toán.

 

4. Hướng dẫn thực hành các bài toán chia số có 5 chữ số kèm ví dụ minh họa

Để thực hiện tốt phép chia số có năm chữ số cho số có một chữ số, học sinh nên luyện tập theo từng mức độ từ dễ đến khó. Việc giải nhiều dạng bài khác nhau sẽ giúp các em hình thành kỹ năng tính toán chính xác và biết vận dụng kiến thức vào thực tế.

Ví dụ 1. Đặt tính rồi tính

Tính:

25684 : 4

Thực hiện:

  • Lấy 25 chia 4 được 6, viết 6.
  • 6 nhân 4 bằng 24; 25 trừ 24 còn 1.
  • Hạ 6 được 16.
  • 16 chia 4 được 4.
  • 4 nhân 4 bằng 16; 16 trừ 16 bằng 0.
  • Hạ 8.
  • 8 chia 4 được 2.
  • Hạ 4.
  • 4 chia 4 được 1.

Kết quả:

25684 : 4 = 6421.

Ví dụ 2. Phép chia có chữ số 0 ở thương

Tính:

16025 : 5

Thực hiện:

  • 16 chia 5 được 3, dư 1.
  • Hạ 0 được 10.
  • 10 chia 5 được 2.
  • Hạ 2.
  • Vì 2 nhỏ hơn 5 nên viết 0 vào thương.
  • Hạ tiếp 5 được 25.
  • 25 chia 5 được 5.

Kết quả:

16025 : 5 = 3205.

Ví dụ này giúp học sinh ghi nhớ trường hợp phải viết chữ số 0 vào thương.

Ví dụ 3. Tính nhẩm

Tính:

24000 : 4

Nhẩm:

24 nghìn chia 4 bằng 6 nghìn.

Kết quả:

24000 : 4 = 6000.

Ví dụ 4. Tìm số chưa biết

Tìm x:

x × 5 = 27875

Giải:

x = 27875 : 5

x = 5575.

Ví dụ 5. Toán có lời văn

Một nhà máy có 12000 cây bút sáp, mỗi hộp đựng 6 cây. Hỏi đóng được bao nhiêu hộp?

Bài giải:

Số hộp đóng được là:

12000 : 6 = 2000 (hộp)

Đáp số: 2000 hộp.

Ví dụ 6. Toán có dư

Một xưởng có 10243 m vải, mỗi bộ quần áo cần 4 m vải. Hỏi may được nhiều nhất bao nhiêu bộ và còn thừa bao nhiêu mét vải?

Bài giải:

10243 : 4 = 2560 dư 3.

Đáp số:

  • 2560 bộ quần áo.
  • Dư 3 m vải.

Ví dụ 7. Toán giải bằng hai phép tính

Một cửa hàng nhập 6 xe gạo, mỗi xe chở 3000 kg. Toàn bộ số gạo được đóng vào các túi 5 kg. Hỏi đóng được bao nhiêu túi?

Bài giải:

Tổng số gạo là:

3000 × 6 = 18000 (kg)

Số túi gạo là:

18000 : 5 = 3600 (túi)

Đáp số: 3600 túi.

Qua các ví dụ trên, học sinh sẽ từng bước hình thành kỹ năng nhận dạng bài toán, lựa chọn phép tính phù hợp và trình bày bài giải đầy đủ.

 

5. Những lưu ý quan trọng khi thực hiện phép chia số có 5 chữ số

Khi học phép chia số có năm chữ số cho số có một chữ số, nhiều học sinh thường mắc lỗi do chưa nắm chắc quy trình thực hiện. Vì vậy, các em cần ghi nhớ một số lưu ý sau.

Thứ nhất, đặt tính đúng cột.

Các chữ số phải viết thẳng hàng theo từng hàng đơn vị, chục, trăm, nghìn và chục nghìn. Nếu đặt tính lệch cột, kết quả sẽ dễ bị sai.

Thứ hai, thực hiện phép chia theo đúng thứ tự.

Mỗi lượt chia đều phải theo trình tự:

  • Chia.
  • Nhân.
  • Trừ.
  • Hạ.

Không được bỏ qua hoặc đảo lộn các bước.

Thứ ba, không quên viết chữ số 0 vào thương.

Đây là lỗi phổ biến nhất.

Ví dụ:

16025 : 5

Khi hạ đến số 2, vì 2 nhỏ hơn 5 nên phải viết 0 vào thương rồi mới hạ tiếp chữ số 5.

Nếu bỏ qua chữ số 0, kết quả sẽ sai hoàn toàn.

Thứ tư, luôn kiểm tra số dư.

Sau mỗi lượt chia, số dư phải nhỏ hơn số chia.

Nếu số dư lớn hơn hoặc bằng số chia thì cần xem lại bước chọn thương.

Thứ năm, đọc kỹ yêu cầu của bài toán có lời văn.

Có bài yêu cầu tìm số phần chia đều.

Có bài yêu cầu tìm số thùng, số xe hoặc số hộp cần dùng.

Nếu còn dư mà vẫn phải chứa hoặc chở hết số lượng thì cần cộng thêm một đơn vị vào thương.

Thứ sáu, nên thử lại kết quả.

Sau khi hoàn thành phép chia, học sinh có thể kiểm tra bằng cách:

  • Lấy thương nhân với số chia nếu là phép chia hết.
  • Lấy thương nhân với số chia rồi cộng số dư nếu là phép chia có dư.

Việc thử lại giúp phát hiện lỗi và nâng cao độ chính xác khi làm bài.

 

6. Giải đáp các câu hỏi thường gặp về bài tập chia số lớp 3

Phép chia hết và phép chia có dư khác nhau như thế nào?

Phép chia hết có số dư bằng 0.

Phép chia có dư là phép chia còn lại một số nhỏ hơn số chia sau khi thực hiện xong.

Ví dụ:

  • 25684 : 4 = 6421 là phép chia hết.
  • 15821 : 5 = 3164 dư 1 là phép chia có dư.

Làm thế nào để kiểm tra kết quả phép chia?

Có thể thử lại bằng phép nhân.

  • Với phép chia hết:

Thương × số chia = số bị chia.

  • Với phép chia có dư:

Thương × số chia + số dư = số bị chia.

Nếu hai kết quả bằng nhau thì phép chia đã đúng.

Khi nào phải viết chữ số 0 vào thương?

Khi số đang chia nhỏ hơn số chia, học sinh phải viết 0 vào thương rồi mới hạ chữ số tiếp theo.

Ví dụ:

16025 : 5

Đến lượt chia số 2 thì phải viết 0 vào thương vì 2 nhỏ hơn 5.

Làm thế nào để ước lượng thương nhanh hơn?

Học sinh nên học thuộc bảng nhân, bảng chia và tìm số lớn nhất trong bảng nhân của số chia nhưng không vượt quá số đang chia.

Ví dụ:

37 chia 5.

Vì 5 × 7 = 35 và 5 × 8 = 40 nên chọn thương là 7.

Làm sao để hạn chế sai sót khi làm phép chia?

Học sinh nên thực hiện theo đúng quy trình:

  • Đặt tính cẩn thận.
  • Chia theo thứ tự từ trái sang phải.
  • Sau mỗi lượt đều thực hiện đủ bốn bước: chia, nhân, trừ, hạ.
  • Kiểm tra số dư.
  • Thử lại kết quả sau khi tính xong.

Thực hành thường xuyên với nhiều dạng bài tập sẽ giúp học sinh hình thành kỹ năng tính toán vững chắc, tăng tốc độ làm bài và tự tin hơn khi giải các bài toán về phép chia trong chương trình Toán lớp 3 cũng như ở các lớp học tiếp theo.

Quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm một số nội dung khác về phép chia trong chương trình toán lớp 3 như: