Bị hại chỉ bị thương trầy da thì có phải trưng cầu giám định không?

Trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, việc xác định mức độ tổn hại đến sức khỏe của bị hại là một yếu tố then chốt, có ảnh hưởng trực tiếp đến việc định tội và quyết định hình phạt. Hoạt động giám định tư pháp về thương tích đóng vai trò cung cấp căn cứ khoa học để các cơ quan tiến hành tố tụng đưa ra các quyết định chính xác. Bài viết này được Luật Minh Khuê tiến hành phân tích sâu rộng khung pháp lý liên quan, làm sáng tỏ các quy định về giám định thương tích, các trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định và quy trình thực hiện, từ đó đưa ra câu trả lời toàn diện cho vấn đề cốt lõi: "Bị hại chỉ bị thương trầy da thì có phải trưng cầu giám định thương tích không?".

1. Tổng quan về hoạt động giám định thương tích

Hoạt động giám định thương tích trong tố tụng hình sự được quy định chi tiết nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học của chứng cứ. Đây là một quy trình bắt buộc phải tuân thủ để kết luận giám định có giá trị pháp lý và được sử dụng làm căn cứ giải quyết vụ án.

1.1. Thẩm quyền yêu cầu trưng cầu giám định

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS), trưng cầu giám định là một biện pháp điều tra quan trọng nhằm thu thập chứng cứ. Thẩm quyền trưng cầu giám định thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền, bao gồm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra, hoặc Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát. Quyết định trưng cầu giám định phải được lập thành văn bản với các nội dung cụ thể như tên cơ quan trưng cầu, tên tổ chức được trưng cầu giám định, đối tượng, nội dung yêu cầu và thời hạn trả kết luận.

Ngoài ra, người tham gia tố tụng như bị hại hoặc người đại diện của họ cũng có quyền đề nghị cơ quan tố tụng trưng cầu giám định đối với những vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định tại Khoản 1 Điều 207 BLTTHS. Điều này đảm bảo quyền của bị hại trong việc yêu cầu làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

1.2. Các trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định

Khoản 1 Điều 205 BLTTHS quy định, khi thuộc một trong các trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định hoặc khi xét thấy cần thiết, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ ra quyết định trưng cầu giám định. Các trường hợp bắt buộc được liệt kê cụ thể tại Điều 206 BLTTHS, bao gồm:

• Tình trạng tâm thần của người bị buộc tội, người làm chứng hoặc bị hại khi có nghi ngờ về khả năng nhận thức.
• Tuổi của bị can, bị cáo, bị hại.
• Nguyên nhân chết người
• Tính chất thương tích, mức độ tổn hại sức khoẻ hoặc khả năng lao động.
• Chất ma tuý, vũ khí quân dụng, vật liệu nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, tiền giả, v.v..
• Mức độ ô nhiễm môi trường.

Đối với các tội danh xâm phạm sức khỏe, điểm e, Điều 206 BLTTHS quy định bắt buộc phải trưng cầu giám định khi cần xác định "tính chất thương tích, mức độ tổn hại sức khoẻ hoặc khả năng lao động". Sự phân định giữa "bắt buộc" và "cần thiết" là mấu chốt. Ngoài các trường hợp bắt buộc, cơ quan tố tụng có thể trưng cầu giám định khi xét thấy cần thiết để làm rõ các tình tiết khác của vụ án. Như vậy, khi cần xác định tính chất thương tích, mức độ tổn hại sức khoẻ, khả năng lao động hoặc khi xét thấy cần thiết thì phải trưng cầu giám định. Theo đó, khi bị hại có thương tích nhưng chỉ bị trầy da nhưng cần thiết thì vẫn phải trưng cầu giám định.

1.3. Giá trị pháp lý của kết luận giám định

Kết luận giám định là một trong những nguồn chứng cứ quan trọng để giải quyết vụ án hình sự. Nó là văn bản do cá nhân hoặc cơ quan giám định lập ra để kết luận chuyên môn về những vấn đề được trưng cầu, yêu cầu giám định. Một điểm cần lưu ý là theo quy định pháp luật hiện hành, chỉ kết luận giám định phát sinh từ hoạt động giám định tư pháp chính thức mới trở thành chứng cứ có giá trị pháp lý trước tòa. Do đó, việc tuân thủ đúng trình tự, thủ tục trưng cầu giám định là bắt buộc để "hợp pháp hóa" một vết thương thành một bằng chứng có thể sử dụng trong quá trình tố tụng.  

2. Bị hại chỉ bị thương trầy da thì có phải trưng cầu giám định không ?

Để trả lời một cách chính xác cho vấn đề cốt lõi, cần phải phân biệt giữa khái niệm y khoa "trầy da" và "tổn thương cơ thể" trong pháp luật, từ đó xét từng trường hợp cụ thể.

Về mặt y khoa, "trầy da" là một tổn thương nông, thường chỉ ảnh hưởng đến lớp biểu bì bên ngoài, có thể không gây chảy máu hoặc chỉ chảy máu nhẹ. Đây là một thuật ngữ thông thường, không phải là thuật ngữ pháp lý. Về mặt pháp lý, khái niệm "tổn thương cơ thể" được sử dụng trong BLHS và được lượng hóa bằng tỷ lệ phần trăm TTCT theo các văn bản chuyên ngành như Thông tư 22/2019/TT-BYT. Một vết trầy da đơn thuần thường không được quy định trong các bảng tỷ lệ TTCT và do đó, tỷ lệ này sẽ là 0%. Dựa trên phân tích về khung pháp lý và cấu thành tội phạm, câu trả lời cho vấn đề này không phải là một câu "có" hoặc "không" đơn giản, mà cần phải được xem xét trong hai trường hợp chính:

- Trường hợp 1: Hành vi chỉ gây trầy da đơn thuần, không có tình tiết đặc biệt

• Trong trường hợp này, hành vi không đáp ứng yếu tố "tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% trở lên" và cũng không có bất kỳ tình tiết định khung nào khác được liệt kê tại Khoản 1 Điều 134 BLHS. Do đó, hành vi này không cấu thành tội phạm hình sự.
• Kết luận: Không bắt buộc phải trưng cầu giám định thương tích. Việc trưng cầu giám định sẽ không có ý nghĩa pháp lý để khởi tố vụ án. Hành vi này có thể bị xử phạt hành chính về hành vi "xâm phạm đến sức khỏe của người khác" theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

- Trường hợp 2: Hành vi gây trầy da nhưng có kèm theo các tình tiết đặc biệt

• Đây là trường hợp phức tạp hơn và là điểm mấu chốt của vấn đề. Nếu một người dùng "hung khí nguy hiểm" (như dao nhọn, kiếm...) để tấn công nhưng do bị hại tránh được nên chỉ gây ra vết trầy da, hoặc hành vi đó có "tính chất côn đồ" rõ rệt, thì mặc dù hậu quả không nghiêm trọng, hành vi này vẫn có khả năng cấu thành tội phạm theo Khoản 1 Điều 134 BLHS.
• Kết luận: Có, phải trưng cầu giám định thương tích.
• Mục đích của việc giám định trong trường hợp này không phải là để xác định tỷ lệ TTCT cao, mà là để có căn cứ pháp lý xác định "tính chất thương tích", cụ thể là xác định vết thương đó được gây ra bởi loại vật nào, từ đó củng cố cho yếu tố định khung "dùng hung khí nguy hiểm". Kết quả giám định sẽ chứng minh rằng mặc dù hậu quả là nhỏ, nhưng bản chất của hành vi lại có tính chất nguy hiểm, thể hiện ý chí cố ý gây tổn hại đến sức khỏe hoặc tính mạng của người khác.

3. Quy trình thực hiện giám định thương tích

Việc giám định thương tích trong các vụ án hình sự phải tuân thủ một trình tự, thủ tục chặt chẽ để đảm bảo tính hợp pháp của kết quả.

• Bước 1: Ra quyết định trưng cầu giám định. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hoặc đương sự có quyền yêu cầu giám định thương tích. Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng sẽ ra quyết định trưng cầu giám định khi thuộc trường hợp bắt buộc hoặc khi xét thấy cần thiết. Quyết định này phải bao gồm các nội dung cụ thể như tên cơ quan trưng cầu, tên tổ chức được trưng cầu, đối tượng, nội dung yêu cầu và thời hạn trả kết quả.
• Bước 2: Tổ chức giám định tiếp nhận và thực hiện giám định. Cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giám định sẽ tiếp nhận quyết định và hồ sơ, sau đó tiến hành giám định theo yêu cầu.
• Bước 3: Gửi kết quả giám định. Sau khi có kết luận, tổ chức giám định phải gửi kết quả giám định cho cơ quan đã trưng cầu hoặc cá nhân yêu cầu trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra kết luận.

Kết luận

Dựa trên phân tích toàn diện về khung pháp lý, các trường hợp bắt buộc phải giám định và quy trình thực hiện, có thể khẳng định rằng việc có cần trưng cầu giám định thương tích đối với trường hợp bị hại chỉ bị trầy da hay không phụ thuộc vào bản chất của hành vi phạm tội. Cụ thể, nếu hành vi chỉ gây trầy da đơn thuần và không đi kèm bất kỳ tình tiết định khung nào, thì không bắt buộc phải trưng cầu giám định, bởi hành vi này không cấu thành tội phạm hình sự mà có thể chỉ bị xử lý hành chính. Tuy nhiên, nếu hành vi gây ra vết trầy da nhưng có kèm theo các tình tiết đặc biệt như dùng hung khí nguy hiểm hoặc có tính chất côn đồ , thì việc trưng cầu giám định là bắt buộc. Mục đích của việc giám định trong trường hợp này không phải là để xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể mà là để cung cấp căn cứ pháp lý xác định "tính chất thương tích" , từ đó chứng minh được ý chí chủ quan và mức độ nguy hiểm của hành vi, làm cơ sở để truy cứu trách nhiệm hình sự.

Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline tổng đài: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tiếp. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để đượ hỗ trợ khi có yêu cầu. Trân trọng!