1. Bị can và hoạt động lấy lời khai, hỏi cung bị can
Bị can được hiểu là người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự, quyền và nghĩa vụ của bị can là pháp nhân được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 (Điều 60 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015)
Một người được coi là bị can kể từ khi có Quyết định khởi tố bị can đối với họ, họ tham gia ở giai đoạn điều tra, truy tố và một phần giai đoạn xét xử sơ thẩm. Tư cách tố tụng của bị can sẽ chấm dứt khi cơ quan điều tra đình chỉ điều tra, viện kiểm sát, Tòa án đình chỉ vụ án đối với bị can trong giai đoạn chuẩn bị xét xử hoặc khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử của Tòa án
Mặt khác, lời khai được hiểu là lời trình bày của người có quyền và nghĩa vụ liên quan tới vụ án theo yêu cầu của Tòa án theo trình tự luật định nhằm giải quyết vụ án chính xác và khách quan.
Vì vậy, có thể hiểu lấy lời khai trong tố tụng hình sự được hiểu là hoạt động thu thập chứng cứ bao gồm hoạt động lấy lời khai của người làm chứng, bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sư, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án. Việc lấy lời khai này do cơ quan điều tra tiến hành, đây là điểm khác biệt so với hoạt động lấy lời khai trong tố tụng dân sự, trường hợp đặc biệt Kiểm sát viên cũng có thể tham gia lấy lời khai.
Hỏi cung được hiểu là hoạt động tố tụng do Điều tra viên tiến hành khi có quyết định khởi tố bị can để lấy lời khai của người này về các tình tiết của các hành vi phạm tội, thông thường hoạt động này thường được tổ chức thực hiện tại cơ quan điều tra hoặc trại giam hoặc nơi ở của bị can. Hỏi cung không được thực hiện vào ban đêm trừ trường hợp không thể trì hoãn nhưng cần có lý do.
2. Trình tự, thủ tục lấy lời khai, hỏi cung bị can theo quy định của pháp luật
Trình tự, thủ tục hỏi cung bị can được quy định cụ thể: (Điều 183, Điều 184 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015)
- Việc hỏi cung bị can do Điều tra viên tiến hành ngay sau khi có quyết định khởi tố bị can, có thể hỏi cung bị can tại nơi tiến hành điều tra hoặc tại nơi ở của người đó. Trước khi hỏi cung bị can, Điều tra viên phải thông báo cho Kiểm sát viên và người bào chữa thời gian, địa điểm hỏi cung. Khi xét thấy cần thiết, Kiểm sát viên tham gia việc hỏi cung bị can
- Trước khi tiến hành hỏi cung lần đầu, Điều tra viên phải giải thích cho bị can biết rõ quyền và nghĩa vụ theo quy định tại Điều 60 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 và phải ghi vào biên bản. Trường hợp vụ án có nhiều bị can thì hỏi riêng từng người và không để họ tiếp xúc với nhau. Có thể chi bị can viết bản tự khai của mình
- Không hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản
- Kiểm sát viên hỏi cung bị can trong trường hợp bị can kêu oan, khiếu nại hoạt động điều tra hoặc có căn cứ xác định việc điều tra vi phạm pháp luật hoặc trong trường hợp khác khi xét thấy cần thiết. Việc Kiểm sát viên hỏi cung bị can được tiến hành theo quy định
- Điều tra viên, Cán bộ điều tra, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên bức cung, dùng nhục hình đối với bị can thì phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015
- Việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Việc hỏi cung bị can tại địa điểm khác được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh yêu cầu của bị can hoặc cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng
Biên bản hỏi cung bị can bao gồm:
- Mỗi lần hỏi cung bị can đều phải lập biên bản theo quy định tại Điều 178 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, phải ghi đầy đủ lời trình bày của bị can, các câu hỏi và câu trả lời. Nghiêm cấm Điều tra viên, Cán bộ điều tra tự mình thêm, bớt hoặc sửa chữa lời khai của bị can
- Sau khi hỏi cung, Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải đọc biên bản cho bị can nghe hoặc để bị can tự đọc. Trường hợp bổ sung, sửa chữa biên bản thì Điều tra viên, Cán bộ điều tra và bị can cùng ký xác nhận. Nếu biên bản có nhiều trang thì bị can ký vào từng trang biên bản. Trường hợp bị can viết bản tự khai thì Điều tra viên, Cán bộ điều tra và bị can cùng ký xác nhận vào bản tự khai đó.
- Trường hợp hỏi cung bị can có người phiên dịch thì Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải giải thích quyền và nghĩa vụ của người phiên dịch, đồng thời giải thích cho bị can biết quyền yêu cầu thay đổi người phiên dịch, người phiên dịch phải ký vào từng trang của biên bản hỏi cung
- Trường hợp hỏi cung bị can có mặt người bào chữa, người đại diện của bị can thì Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải giải thích cho những người này biết quyền và nghĩa vụ của họ trong khi hỏi cung bị can. Bị can, người bào chữa, người đại diện cùng ký vào biên bản hỏi cung. Trường hợp người bào chữa được hỏi bị can thì biên bản phải ghi đầy đủ câu hỏi của người bào chữa và trả lời của bị can
- Trường hợp Kiểm sát viên hỏi cung bị can thì biên bản được thực hiện theo quy định, biên bản hỏi cung bị can được chuyển ngay cho Điều tra viên để đưa vào hồ sơ vụ án
3. Một số câu hỏi thường gặp trong hoạt động lấy lời khai, hỏi cung bị can
* Ai có thẩm quyền lấy lời khai?
Điều tra viên có thẩm quyền lấy lời khai theo quy định: triệu tập và hỏi cung bị can, triệu tập và lấy lời khai người tố giác, báo tin về tội phạm, người bị tố giá, kiến nghị khởi tố, người đại diện theo pháp luật của pháp nhân; lấy lời khai người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị tạm giữ, triệu tập và lấy lời khai của người là chứng, bị hại, đương sự (điểm d khoản 1 Điều 37 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015)
* Địa điểm lấy lời khai của người làm chứng?
Việc lấy lời khai được tiến hành tại nơi tiến hành điều tra, nơi cư trú, nơi làm việc hoặc nơi học tập của người đó, tạo điều kiện thuận lợi cho Điều tra viên cũng như cho người làm chứng trong việc lấy và cung cấp lời khai.
* Nguyên tắc lấy lời khai?
Nếu vụ án có nhiều bị can thì phải lấy lời khai riêng từng người và không để họ tiếp xúc với nhau, trao đổi với nhau trong thời gian lấy lời khai. Trước khi lấy lời khai Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải giải thích cho bị can về quyền và nghĩa vụ của bị can và phải ghi vào biên bản. Trước khi hỏi về nội dung vụ án, Điều tra viên phải hỏi về các mỗi quan hệ giữa các bị can và bị hại cùng nhiều tình tiết khác.
* Kỹ năng kiểm sát lấy lời khai?
- Kiểm sát cẩn thận về hình thức của biên bản thẩm quyền lấy lời khai, sự có mặt của những người liên quan, ngày giờ tiến hành, kiểm sát việc tiến hành các thủ tục trước khi lấy lời khai, xem xét tình trạng sức khỏe, ...
- Kiểm sát về nội dung biên bản: nghiên cứu nội dung lời khai, đối chiếu, so sánh với các lời khai trước đó và các tài liệu, chứng cứ khác có trong hồ sơ vụ án, để phát hiện những vấn đề chưa làm rõ, những mâu thuẫn cần giải quyết và cả các vấn đề cần bổ sung, ghi chép lại để trao đổi và đưa ra biện pháp phù hợp.
* Một số câu hỏi thường gặp trong hoạt động lấy lời khai
Bắt đầu những buổi lấy lời khai ban đầu của các bị can, người liên quan đến nội dung tố giác Điều tra viên; Kiểm soát viên sẽ đặt các câu hỏi để xác định nhân thân của người bị lấy lời khai, câu hỏi phổ biến về: họ tên; ngày tháng năm sinh; quê quán; công việc; họ tên cha; mẹ; anh, chị em của người bị lấy lời khai. Sau đó sẽ đến những câu hỏi về mối quan hệ giữa người bị lấy lời khai và bị hại trong vụ án hoặc người tố giác trong vụ án. Kế tiếp có thể Điều tra viên/ Kiểm soát viên sẽ đặt những câu hỏi đi sâu vào nội dung vụ việc đang liên quan để làm rõ các tình tiết. Khi kết thúc buổi lấy lời khai người bị lấy lời khai sẽ phải cam đoan phần nội dung khai trong buổi làm việc là hoàn toàn đúng sự thật, phải chịu trách nhiệm trước những nội dung này.
Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn về chủ đề các câu hỏi thường gặp trong quá trình lấy lời khai, hỏi cung bị can mà Luật Minh Khuê cung cấp tới quý khách hàng. Ngoài ra, quý khách hàng có thể tham khảo thêm về chủ đề hỏi cung bị can là gì và nhiệm vụ, nguyên tắc hỏi cung bị can của Luật Minh Khuê. Còn bất kỳ điều gì vướng mắc, quý khách hàng vui lòng liên hệ trai đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7. Gọi số 1900.6162 hoặc gửi email đển địa chỉ: Tư vấn pháp luật qua Email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ tốt nhất từ Luật Minh Khuê. Chúng tôi rất hân hạnh nhận được sự hợp tác từ quý khách hàng. Trân trọng./.
