Cảnh giác Lừa đảo chữa bệnh bằng "hình thức tâm linh"

Thực tế cho thấy, các vụ lừa đảo dưới danh nghĩa “chữa bệnh bằng tâm linh” đã và đang diễn ra ở nhiều địa phương trên cả nước. Một số đối tượng tự xưng là “thầy”, “cô đồng”, “người có căn quả”, “thầy chữa bệnh bằng năng lượng vũ trụ”... quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội, livestream hàng ngày để thu hút người xem, và mời chào những “phép chữa bệnh” kỳ lạ như: xoa bóp truyền lực, đọc thần chú, gọi hồn tổ tiên chữa bệnh, thậm chí... uống nước lã, ăn lá cây, bôi tro, thắp nhang mỗi ngày để khỏi bệnh. Đáng lo ngại hơn, nhiều trường hợp bệnh nhân vì tin tưởng mù quáng đã ngưng điều trị y tế, từ bỏ phác đồ điều trị chuyên môn để theo “liệu pháp tâm linh” dẫn đến tình trạng bệnh trở nặng, thậm chí tử vong. Không ít người thân của bệnh nhân vì muốn “còn nước còn tát” đã vay mượn tiền, bán tài sản, dốc toàn bộ tài chính để theo đuổi những phương pháp hoàn toàn không có cơ sở khoa học, rơi vào bẫy lừa đảo được dàn dựng công phu và tinh vi.

1. Thực trạng bùng nổ lừa đảo trên mạng xã hội và đời thực

Tình trạng lừa đảo dưới hình thức "chữa bệnh tâm linh" đang bùng nổ mạnh mẽ tại Việt Nam, gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và sức khỏe. Các vụ án được cơ quan công an triệt phá cho thấy quy mô của vấn nạn này không chỉ giới hạn ở các cá nhân đơn lẻ mà đã phát triển thành những tổ chức tội phạm có hệ thống. Các đối tượng lừa đảo lợi dụng lòng tin và sự hoang mang của người bệnh để chiếm đoạt tài sản.

Về thiệt hại tài chính, nhiều vụ án đã ghi nhận số tiền bị chiếm đoạt lên tới hàng tỷ đồng. Điển hình là vụ án tại Hà Nam, một người phụ nữ tên T.T.X đã chuyển khoản 102 lần với tổng số tiền gần 1,3 tỷ đồng cho một đối tượng có tên Thiện trước khi bị chiếm đoạt hoàn toàn. Tại Thanh Hóa, một gia đình có con mắc bệnh hiểm nghèo đã bị lừa đảo hơn 3 tỷ đồng. Mới đây, một đường dây lừa đảo tại Thái Nguyên đã chiếm đoạt được hơn 8 tỷ đồng từ 28.000 bị hại chỉ trong vòng chưa đầy một năm. Những con số này minh chứng cho tính chất nghiêm trọng và quy mô của vấn nạn, cho thấy những kẻ lừa đảo không chỉ nhắm vào những cá nhân có điều kiện mà còn khai thác triệt để sự tuyệt vọng của những người thuộc mọi tầng lớp xã hội.  

Sự phát triển của công nghệ đã làm thay đổi phương thức hoạt động của loại tội phạm này. Nếu trước đây, các hoạt động lừa đảo thường diễn ra tại các cơ sở "chữa bệnh" tự phát hoặc tại nhà riêng, thì hiện nay, không gian mạng, đặc biệt là các nền tảng như Facebook và Zalo, đã trở thành công cụ chính để tiếp cận và lôi kéo nạn nhân. Các đối tượng tội phạm tạo lập các tài khoản và hội nhóm ảo để "xem bói," "luận quẻ," sau đó chủ động tiếp cận những người có nhu cầu. Cách tiếp cận này đặc biệt hiệu quả vì nó cho phép kẻ lừa đảo xác định được "con mồi" tiềm năng một cách chủ động và chính xác, dựa trên hành vi tìm kiếm thông tin của nạn nhân. Ví dụ, một đối tượng tên Tùng ở Hải Dương đã tiếp cận thành công chị Lê Thị Minh sau khi chị đăng câu hỏi tìm cách chữa bệnh động kinh cho con trai trên nhóm Facebook "Luận quẻ kinh dịch". Đây là một sự dịch chuyển chiến lược, biến nỗi tuyệt vọng thầm kín của người bệnh thành một tín hiệu công khai để những kẻ lừa đảo khai thác, từ đó tạo ra một cầu nối từ "tìm kiếm" đến "sập bẫy."  

2. Tâm lý nạn nhân

Các đối tượng lừa đảo đã khai thác triệt để những điểm yếu tâm lý của người dân để thực hiện hành vi chiếm đoạt. Một trong những yếu tố cốt lõi là tâm lý "có bệnh thì vái tứ phương". Khi đối mặt với các bệnh nan y, hiểm nghèo mà y học hiện đại chưa có giải pháp chữa trị triệt để hoặc không mang lại kết quả như mong muốn, người bệnh và gia đình họ rơi vào trạng thái hoang mang, tuyệt vọng, và sẵn sàng thử bất kỳ phương pháp nào, dù phi khoa học, với một hy vọng mong manh.  

Sự thiếu hụt kiến thức khoa học và pháp luật cũng là một nguyên nhân quan trọng. Nhiều người không có đủ hiểu biết y học để phân biệt đâu là phương pháp điều trị chính thống, đâu là các phương pháp phản khoa học. Đồng thời, họ cũng không nắm rõ các quy định pháp luật liên quan đến hành nghề y và hoạt động mê tín dị đoan. Điều này khiến họ dễ dàng bị đánh lừa và khó nhận biết những dấu hiệu bất thường. 

Các đối tượng lừa đảo đã xây dựng một cơ chế thao túng tâm lý tinh vi, vượt xa sự đơn thuần của một lời nói dối. Chúng không chỉ đưa ra những lời hứa hẹn hão huyền mà còn sử dụng các thủ đoạn hù dọa về "vận hạn," "vong nhập," hay "nghiệp chướng" để làm lung lay ý chí của nạn nhân. Nỗi sợ hãi này, khi kết hợp với tâm lý tuyệt vọng, tạo ra một sự phục tùng tuyệt đối, khiến nạn nhân sẵn sàng làm mọi thứ được yêu cầu. Hơn nữa, kẻ lừa đảo thường cung cấp một lời giải thích đơn giản cho sự bất hạnh của nạn nhân ("có vong theo," "bị yểm bùa"). Lời giải thích này, dù phi lý, lại mang đến một cảm giác an tâm tạm thời và một "lộ trình" rõ ràng để giải quyết vấn đề, từ đó thao túng hành vi và hành động của nạn nhân. Đây là một cơ chế tâm lý mà người dân khi đối mặt với những vấn đề không thể giải thích hay kiểm soát bằng lý trí, họ có xu hướng tìm đến các giải pháp siêu nhiên để lấy lại cảm giác an toàn và kiểm soát. Kẻ lừa đảo đã khai thác chính xác điểm yếu này. 

3. Nhận diện thủ đoạn và đối tượng lừa đảo

3.1. Các chiêu thức lừa đảo tinh vi

Các đối tượng lừa đảo sử dụng một loạt các chiêu thức tinh vi để đánh lừa nạn nhân. Thủ đoạn cốt lõi nhất là phán bệnh và hứa hẹn chữa khỏi bệnh nan y bằng các phương pháp phi khoa học như cúng bái, bùa ngải, và "nước thánh". Bằng cách tuyên bố "bệnh viện bó tay thì thầy chữa được," chúng tạo ra một niềm tin tuyệt đối, làm cho người bệnh từ bỏ hoàn toàn các phương pháp y tế chính thống. 

Một trong những thủ đoạn phổ biến và có tính "trình diễn" cao là "lăn trứng gỡ bùa ngải". Kẻ lừa đảo sẽ chuẩn bị sẵn một quả trứng đã được nhét đinh, tóc, hoặc sợi dây bên trong. Trong quá trình thực hiện nghi thức, chúng sẽ khéo léo tráo đổi quả trứng này với quả trứng đã lăn trên người nạn nhân. Khi đập quả trứng đã tráo ra, nạn nhân sẽ thấy những vật thể lạ bên trong, "chứng minh" rằng họ đang bị "bùa ngải" ám. Thủ đoạn này không chỉ là một lời nói dối mà là một "nghi thức sân khấu" được dàn dựng công phu, biến những lời dọa dẫm trừu tượng thành một "bằng chứng" hữu hình. Điều này củng cố niềm tin của nạn nhân, khiến họ không chỉ mất tiền mà còn tin tưởng một cách mù quáng vào kẻ lừa đảo, ngay cả khi bị vạch trần.  

3.2. Thủ đoạn chiếm đoạt tài sản

Để chiếm đoạt tài sản, các đối tượng lừa đảo yêu cầu nạn nhân phải chuyển khoản liên tục để "sắm lễ" hoặc chi trả các "chi phí giải vong." Các vật phẩm được sử dụng trong các lễ cúng này thường là những món đồ có giá trị thấp nhưng được bán với giá cắt cổ, như "đồng tiền xu, vòng gỗ hoàng đàn, vòng tỳ hưu, nhẫn" được mua với giá chỉ từ 1.000đ đến 10.000đ. 

Chúng còn bịa đặt ra các lý do hoang đường như gia đình bị "vong theo phá hoại," "có kho báu bị yểm bùa" để hù dọa nạn nhân, yêu cầu làm các lễ cúng "giải vong" hoặc "giải yểm" với chi phí lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Một vụ án ở Nghệ An cho thấy một đối tượng đã lừa nạn nhân bằng cách phán trong nhà hoặc vườn có kho báu bị yểm bùa, yêu cầu làm lễ để khai quật, sau đó đánh tráo tiền thật bằng tiền âm phủ trong lúc cúng.  

3.3. Dấu hiệu nhận biết đối tượng lừa đảo

Việc nhận diện các đối tượng lừa đảo là rất quan trọng để phòng tránh. Các đối tượng này thường có những đặc điểm dễ nhận biết, thường thiếu các yếu tố về Kinh nghiệm, Chuyên môn, Độ uy tín và Độ tin cậy (E-E-A-T).​

Mạo danh và ẩn danh: Kẻ lừa đảo thường mạo danh các chức sắc tôn giáo hoặc những người có khả năng đặc biệt nhưng không có giấy phép hành nghề hay bất kỳ căn cứ nào. Chúng chỉ giao tiếp qua các tài khoản ảo hoặc số điện thoại lạ, không công khai danh tính thật.  

Thiếu chuyên môn và kinh nghiệm: Các bài viết, video quảng cáo thường sử dụng lời kể của các "nhân chứng" được dàn dựng, thiếu tính xác thực. Bản thân kẻ lừa đảo không có kiến thức y học, không có bằng cấp hoặc chứng chỉ y tế được công nhận.

Thiếu uy tín và độ tin cậy: Không có thông tin liên hệ rõ ràng, tránh mặt khi bị nghi ngờ và không chịu trách nhiệm về hậu quả xảy ra với người bệnh.

4. Hậu quả nghiêm trọng và cơ sở pháp lý

4.1. Hậu quả trực tiếp đối với người bệnh và gia đình

Hậu quả của lừa đảo "chữa bệnh tâm linh" là hệ lụy kép, gây tổn thất cả về tài chính và sức khỏe. Về mặt tài chính, nhiều nạn nhân đã mất trắng số tiền tích cóp cả đời, thậm chí phải bán đất, vay nợ để "chạy chữa" theo các thầy cúng, gây ra gánh nặng nợ nần cho cả gia đình.  

Tuy nhiên, hậu quả nghiêm trọng nhất là về sức khỏe. Việc trì hoãn điều trị y tế chính thống để tin vào các phương pháp mê tín dị đoan khiến bệnh tình không được chữa trị kịp thời, dẫn đến biến chứng nặng hơn, thậm chí tử vong. Đây là một vòng luẩn quẩn nghiệt ngã: mất tiền để mua "lễ vật," sau đó không còn khả năng tài chính để quay lại điều trị y tế chính thống. Bệnh tình không được chữa trị, dẫn đến hậu quả sức khỏe nghiêm trọng hơn.  

4.2. Rủi ro pháp lý đối với kẻ lừa đảo

Một phân tích sâu hơn cho thấy, trong nhiều trường hợp, hành vi cấu thành tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự). Sự chồng lấn tội danh này là một điểm mấu chốt, cho thấy tính chất phức tạp của vấn nạn. Khi kẻ lừa đảo sử dụng các thủ đoạn tâm linh làm công cụ để chiếm đoạt tài sản, chúng sẽ bị xử lý với mức hình phạt nặng hơn rất nhiều. Cụ thể, nếu thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên hoặc gây hậu quả nghiêm trọng như làm chết người, mức phạt tù có thể tăng lên từ 3 năm đến 10 năm. Các vụ án đã được khởi tố và xét xử với mức phạt tù lên tới 10-14 năm đã chứng minh sự nghiêm khắc của pháp luật đối với những hành vi này. 

 5. Giải pháp tự bảo vệ và phòng tránh hiệu quả

Để bảo vệ bản thân trước những hiểm họa lừa đảo, người dân cần trang bị kiến thức và có một "cẩm nang hành động" rõ ràng. Khi có bệnh, hãy luôn tìm đến các cơ sở y tế chính thống, được cấp phép và có uy tín. Thay vì tin vào những lời đồn thổi, hãy tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi quyết định bất kỳ phương pháp điều trị nào.  

Điều quan trọng là phải giữ một tinh thần lý trí và khả năng phê phán khi đối mặt với thông tin liên quan đến tâm linh hoặc siêu nhiên. Cần phân biệt rõ giữa thông tin chính thống và tin đồn, đặc biệt là với những lời mời chào "thần thánh," "chắc chắn khỏi bệnh" hoặc các dịch vụ tư vấn y tế online không rõ nguồn gốc.  

Khi phát hiện hành vi lừa đảo, việc tố cáo kịp thời là vô cùng cần thiết để ngăn chặn và xử lý tội phạm. Nạn nhân cần thu thập và lưu giữ tất cả các bằng chứng có liên quan như tin nhắn, hình ảnh, video, thông tin tài khoản chuyển khoản của kẻ lừa đảo. Sau đó, báo cáo ngay với cơ quan công an địa phương nơi cư trú hoặc nơi xảy ra vụ án để được hỗ trợ và giải quyết kịp thời.  

Ngoài ra, người dân cũng có thể tố giác tội phạm trực tuyến qua ứng dụng VNeID của Bộ Công an. Quy trình tố giác bao gồm các bước đơn giản: đăng nhập tài khoản, truy cập chức năng "Kiến nghị, phản ánh về ANTT," điền đầy đủ các thông tin cần thiết như tóm tắt diễn biến sự việc, đặc điểm nhận dạng đối tượng, thông tin người bị hại và hậu quả, sau đó gửi yêu cầu. Nạn nhân có thể theo dõi quá trình xử lý vụ việc ngay trên ứng dụng. 

Tuy nhiên, phân tích cho thấy tỷ lệ nạn nhân tố cáo với cơ quan chức năng còn thấp, chỉ 45,69% trong một khảo sát. Điều này là một rào cản lớn trong việc ngăn chặn tội phạm. Nguyên nhân có thể bao gồm tâm lý xấu hổ, mặc cảm vì bị lừa, hay sự tuyệt vọng khi cho rằng việc lấy lại số tài sản đã mất là bất khả thi. Hơn nữa, một số nạn nhân vẫn còn tin tưởng vào "năng lực" của kẻ lừa đảo ngay cả khi đã bị lừa. Do đó, việc tuyên truyền cần tập trung không chỉ vào các thủ đoạn lừa đảo mà còn phải khuyến khích nạn nhân vượt qua rào cản tâm lý để dũng cảm đứng lên tố cáo.  

6. Kết luận và khuyến nghị 

Lừa đảo "chữa bệnh tâm linh" là một hiểm họa phức tạp, đan xen giữa các yếu tố văn hóa, tâm lý, công nghệ và pháp lý. Kẻ lừa đảo không chỉ lợi dụng niềm tin mù quáng mà còn khai thác sự tuyệt vọng và hoang mang của con người để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Sự dịch chuyển của hoạt động lừa đảo lên không gian mạng đã làm gia tăng đáng kể quy mô và mức độ nguy hiểm của vấn nạn này.

Để giải quyết vấn đề, cần có một cách tiếp cận toàn diện và đa chiều:

Đối với người dân: Nâng cao nhận thức là giải pháp cốt lõi. Cần trang bị kiến thức khoa học và pháp luật để phân biệt rõ ràng giữa tín ngưỡng và mê tín dị đoan. Khi đối mặt với bệnh tật, hãy luôn ưu tiên tìm đến các cơ sở y tế chính thống. Quan trọng nhất, cần vượt qua rào cản tâm lý, dũng cảm thu thập bằng chứng và tố cáo tội phạm để bảo vệ bản thân và cộng đồng.

Đối với cơ quan chức năng: Tăng cường công tác tuyên truyền, đấu tranh mạnh mẽ với tội phạm lừa đảo trên cả không gian mạng và đời thực. Cần hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt là các quy định liên quan đến tội phạm công nghệ cao và lừa đảo xuyên biên giới. Sự phối hợp liên ngành giữa Công an, Sở Y tế và các cơ quan quản lý mạng xã hội là rất cần thiết để ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm.

Đối với truyền thông và giáo dục: Các tổ chức truyền thông và giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc phổ biến kiến thức y tế, khoa học và phân biệt rõ ràng giữa tín ngưỡng với mê tín dị đoan. Bằng cách xây dựng các nội dung khách quan, dựa trên bằng chứng và dễ tiếp cận, có thể giúp người dân có cái nhìn đúng đắn và lý trí hơn, từ đó xây dựng niềm tin vào khoa học và y học hiện đại.

Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!