Mục lục bài viết

1. Trực ban, ứng trực trong Công an nhân dân là gì?

Trực ban, ứng trực và trực chiến là những chế độ thường trực được tổ chức trong Công an nhân dân nhằm bảo đảm lực lượng luôn duy trì trạng thái sẵn sàng xử lý mọi tình huống phát sinh liên quan đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Đây là một trong những nội dung quan trọng của công tác điều lệnh, chỉ huy và bảo đảm khả năng phản ứng nhanh của toàn lực lượng.

Theo quy định hiện hành của Bộ Công an, công tác trực được tổ chức thống nhất từ Bộ Công an đến Công an cấp tỉnh, cấp huyện và Công an cấp xã. Mỗi cấp đều duy trì lực lượng trực 24 giờ mỗi ngày để bảo đảm thông tin không bị gián đoạn, mệnh lệnh được truyền đạt kịp thời và các tình huống khẩn cấp được xử lý ngay từ khi phát sinh.

Trực ban là chế độ trực được duy trì thường xuyên hằng ngày theo ca trực cố định. Đây là hoạt động nghiệp vụ diễn ra liên tục 24/24 giờ nhằm bảo đảm hoạt động của đơn vị không bị gián đoạn. Trong ca trực, cán bộ trực ban thực hiện nhiều nhiệm vụ như:

  • Tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm và các thông tin liên quan đến an ninh, trật tự.
  • Tiếp nhận công dân đến liên hệ công tác theo quy định.
  • Theo dõi diễn biến tình hình trên địa bàn hoặc trong phạm vi phụ trách.
  • Tiếp nhận, truyền đạt đầy đủ các chỉ đạo, mệnh lệnh của lãnh đạo.
  • Quản lý quân số, phương tiện, vũ khí, công cụ hỗ trợ và tài sản của đơn vị.
  • Ghi chép đầy đủ diễn biến ca trực vào sổ nhật ký trực ban.
  • Phối hợp với các bộ phận liên quan để xử lý các vụ việc phát sinh.

Một nguyên tắc quan trọng của chế độ trực ban là việc giao nhận ca phải được thực hiện nghiêm túc. Khi bàn giao, cán bộ trực ban của hai ca phải kiểm tra đầy đủ quân số, tình trạng vũ khí, phương tiện, hồ sơ đang xử lý, sau đó ký xác nhận vào sổ trực để bảo đảm tính liên tục trong công tác chỉ huy và điều hành.

Khác với trực ban mang tính thường xuyên, ứng trực là trạng thái tăng cường mức độ sẵn sàng của đơn vị trong một khoảng thời gian nhất định theo yêu cầu nhiệm vụ hoặc khi tình hình an ninh, trật tự có diễn biến phức tạp.

Trong thời gian ứng trực, cán bộ, chiến sĩ được phân công phải:

  • Có mặt tại đơn vị theo tỷ lệ quân số do cấp có thẩm quyền quy định.
  • Duy trì thông tin liên lạc thông suốt.
  • Chuẩn bị đầy đủ phương tiện, trang bị và vũ khí được giao.
  • Sẵn sàng cơ động ngay khi có lệnh.

Ứng trực thường được triển khai vào các dịp lễ, tết, các sự kiện chính trị quan trọng, các đợt cao điểm phòng, chống tội phạm hoặc khi xảy ra thiên tai, cháy nổ, dịch bệnh hay những tình huống khẩn cấp khác.

Ở mức độ cao hơn là trực chiến (thường trực chiến đấu). Đây là trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất, yêu cầu lực lượng được phân công duy trì quân số tại đơn vị 24/24 giờ, luôn trong tư thế có thể xuất kích ngay khi nhận mệnh lệnh.

Trong thời gian trực chiến, cán bộ, chiến sĩ phải:

  • Có mặt liên tục tại đơn vị.
  • Mặc đúng trang phục theo quy định.
  • Quản lý chặt chẽ vũ khí, công cụ hỗ trợ và phương tiện.
  • Không tự ý rời khỏi vị trí trực.
  • Sẵn sàng tham gia giải quyết các vụ án, vụ việc phức tạp, cứu nạn cứu hộ, chữa cháy hoặc các nhiệm vụ đột xuất khác.

Việc phân biệt ba chế độ trực giúp xác định đúng yêu cầu về quân số, nhiệm vụ và mức độ sẵn sàng của từng lực lượng.

Tiêu chí Trực ban Ứng trực Trực chiến
Mục đích Duy trì hoạt động thường xuyên của đơn vị Tăng cường khả năng sẵn sàng Sẵn sàng chiến đấu ở mức cao nhất
Thời gian 24/24 giờ theo ca trực hằng ngày Theo từng đợt hoặc theo lệnh Theo lệnh hoặc duy trì thường xuyên
Quân số Theo kíp trực Theo tỷ lệ được huy động Theo danh sách trực chiến
Nhiệm vụ chính Tiếp nhận thông tin, điều hành, ghi chép nhật ký Chuẩn bị lực lượng, phương tiện Xuất kích xử lý tình huống ngay khi có lệnh

Việc duy trì đồng thời các chế độ trực ban, ứng trực và trực chiến giúp hình thành hệ thống chỉ huy liên tục, bảo đảm mọi thông tin đều được tiếp nhận, xử lý và báo cáo kịp thời. Đây cũng là cơ sở để lực lượng Công an nhân dân luôn chủ động phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm và xử lý hiệu quả các tình huống phức tạp xảy ra trên thực tế. Đồng thời, việc chấp hành nghiêm chế độ trực còn thể hiện tính kỷ luật, trách nhiệm và bản lĩnh của mỗi cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.

 

2. Chức trách và nhiệm vụ của cán bộ trực ban, trực chiến

Trong lực lượng Công an nhân dân, mỗi vị trí trong kíp trực đều có chức năng, nhiệm vụ riêng nhằm bảo đảm hoạt động chỉ huy, điều hành diễn ra liên tục và thống nhất. Việc phân công rõ trách nhiệm không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác mà còn bảo đảm kỷ luật, điều lệnh và khả năng sẵn sàng chiến đấu của toàn đơn vị.

 

2.1. Trực chỉ huy

Trực chỉ huy là lãnh đạo hoặc chỉ huy của đơn vị được phân công chịu trách nhiệm điều hành mọi hoạt động trong ca trực. Đây là người chịu trách nhiệm cao nhất trong thời gian trực đối với công tác quản lý, chỉ huy và xử lý các tình huống phát sinh.

Nhiệm vụ của trực chỉ huy bao gồm:

  • Chỉ đạo, điều hành toàn bộ hoạt động của đơn vị trong ca trực.
  • Tiếp nhận các báo cáo từ trực ban và các bộ phận liên quan.
  • Quyết định hoặc chỉ đạo xử lý các vụ việc thuộc thẩm quyền.
  • Báo cáo kịp thời lãnh đạo cấp trên đối với những vụ việc nghiêm trọng hoặc vượt thẩm quyền.
  • Kiểm tra việc chấp hành điều lệnh, kỷ luật và chế độ thường trực của cán bộ, chiến sĩ.
  • Chỉ đạo huy động lực lượng khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Theo quy định về điều lệnh nội vụ, vị trí làm việc của trực chỉ huy được bố trí biển chức danh "Trực chỉ huy" để thuận tiện trong công tác nhận diện và điều hành.

 

2.2. Cán bộ trực ban

Trực ban là bộ phận tham mưu, giúp việc trực tiếp cho chỉ huy trong suốt thời gian trực. Đây là đầu mối tiếp nhận và xử lý thông tin ban đầu của đơn vị.

Trong ca trực, cán bộ trực ban thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau:

  • Tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm và các thông tin liên quan đến an ninh, trật tự.
  • Theo dõi tình hình công tác của đơn vị và địa bàn phụ trách.
  • Tiếp nhận, truyền đạt đầy đủ các mệnh lệnh, chỉ đạo của lãnh đạo.
  • Quản lý quân số, vũ khí, công cụ hỗ trợ, phương tiện và trang thiết bị được giao.
  • Hướng dẫn công dân đến liên hệ công tác theo đúng quy định.
  • Kiểm tra việc chấp hành chế độ trực của các bộ phận.
  • Ghi chép đầy đủ diễn biến ca trực vào sổ nhật ký trực ban.
  • Thực hiện bàn giao đầy đủ khi kết thúc ca trực.

Trong thời gian làm nhiệm vụ, cán bộ trực ban phải đeo băng trực ban theo đúng mẫu quy định của Bộ Công an. Băng trực ban được đeo ở cánh tay trái để dễ nhận biết và thuận tiện trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

 

2.3. Cán bộ, chiến sĩ thường trực chiến đấu

Đối với lực lượng thường trực chiến đấu, yêu cầu quan trọng nhất là luôn duy trì trạng thái sẵn sàng cơ động.

Cán bộ, chiến sĩ được phân công trực chiến có trách nhiệm:

  • Có mặt đầy đủ tại đơn vị trong suốt thời gian trực.
  • Quản lý chặt chẽ vũ khí, công cụ hỗ trợ và phương tiện được giao.
  • Duy trì trang phục, lễ tiết, tác phong đúng điều lệnh.
  • Sẵn sàng xuất kích ngay khi có lệnh điều động.
  • Tham gia giải quyết các vụ việc về an ninh, trật tự, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ hoặc các nhiệm vụ khẩn cấp khác.
  • Chấp hành nghiêm chế độ thông tin, báo cáo và mệnh lệnh của người chỉ huy.

Trong thời gian trực chiến, cán bộ, chiến sĩ không được tự ý rời khỏi vị trí trực nếu chưa được người có thẩm quyền cho phép.

 

2.4. Trách nhiệm khi thực hiện chế độ trực

Mọi cán bộ, chiến sĩ tham gia trực đều phải thực hiện nghiêm các nguyên tắc sau:

  • Có mặt đúng thời gian quy định.
  • Không uống rượu, bia hoặc sử dụng chất ảnh hưởng đến khả năng thực hiện nhiệm vụ.
  • Không tự ý đổi ca hoặc bỏ ca trực.
  • Thực hiện đầy đủ chế độ giao nhận ca.
  • Bảo đảm bí mật nhà nước và bí mật công tác.
  • Báo cáo ngay khi phát hiện vụ việc bất thường.

Nếu tự ý bỏ vị trí trực, ngủ trong giờ trực hoặc không thực hiện đúng chế độ bàn giao ca trực thì tùy tính chất, mức độ vi phạm, cán bộ, chiến sĩ có thể bị xử lý kỷ luật theo quy định của ngành, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

 

3. Quy định về chế độ trực nghỉ và nghỉ tranh thủ trong lực lượng Công an

Do đặc thù thường xuyên làm việc theo chế độ trực 24/24 giờ và thực hiện nhiều nhiệm vụ đột xuất, cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân được hưởng các chế độ nghỉ ngơi theo quy định của pháp luật và quy định nội bộ của Bộ Công an. Việc bố trí nghỉ phải bảo đảm hài hòa giữa quyền lợi của cán bộ và yêu cầu duy trì quân số thường trực.

 

3.1. Chế độ trực nghỉ (nghỉ bù sau trực)

Sau khi hoàn thành ca trực kéo dài liên tục, đặc biệt là ca trực 24 giờ, cán bộ, chiến sĩ được bố trí nghỉ bù theo quyết định của thủ trưởng đơn vị.

Việc bố trí trực nghỉ căn cứ vào:

  • Yêu cầu nhiệm vụ của đơn vị.
  • Tình hình quân số tại thời điểm bố trí nghỉ.
  • Khối lượng công việc cần giải quyết.
  • Kế hoạch thường trực chiến đấu.

Thông thường, sau ca trực kéo dài 24 giờ, cán bộ được sắp xếp nghỉ bù để bảo đảm sức khỏe trước khi tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.

 

3.2. Nghỉ giữa giờ và nghỉ chuyển ca

Đối với cán bộ làm việc theo ca, chế độ nghỉ được áp dụng theo nguyên tắc chung của pháp luật lao động.

Cụ thể:

  • Làm việc liên tục từ 6 giờ trở lên được nghỉ giữa giờ theo quy định.
  • Nếu làm việc ban đêm thì thời gian nghỉ giữa giờ ít nhất là 45 phút liên tục.
  • Người làm việc theo ca được nghỉ tối thiểu 12 giờ trước khi chuyển sang ca làm việc khác.

Các khoảng thời gian nghỉ này góp phần bảo đảm sức khỏe, giảm nguy cơ sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

 

3.3. Nghỉ tranh thủ

Nghỉ tranh thủ là chế độ nghỉ ngắn ngày được áp dụng linh hoạt đối với cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân để giải quyết việc gia đình hoặc việc cá nhân khi điều kiện công tác cho phép.

Việc nghỉ tranh thủ phải đáp ứng các điều kiện sau:

  • Có đơn xin nghỉ và được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
  • Ghi rõ lý do, địa điểm và thời gian nghỉ.
  • Thực hiện đầy đủ việc bàn giao công việc.
  • Duy trì liên lạc với đơn vị trong thời gian nghỉ.
  • Sẵn sàng trở lại đơn vị ngay khi có lệnh.

Thủ trưởng đơn vị sẽ xem xét giải quyết trên cơ sở yêu cầu nhiệm vụ và khả năng bảo đảm quân số trực.

 

3.4. Nghỉ phép hằng năm

Theo quy định hiện hành, cán bộ, chiến sĩ có đủ điều kiện được nghỉ phép hằng năm 15 ngày làm việc.

Số ngày nghỉ tăng theo thâm niên công tác:

Thâm niên công tác Số ngày nghỉ phép
Dưới 5 năm 15 ngày
Từ đủ 5 năm đến dưới 10 năm 16 ngày
Từ đủ 10 năm đến dưới 15 năm 17 ngày
Từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm 18 ngày
Từ đủ 20 năm đến dưới 25 năm 19 ngày
Từ đủ 25 năm đến dưới 30 năm 20 ngày
Từ đủ 30 năm đến dưới 35 năm 21 ngày
Từ đủ 35 năm trở lên 22 ngày

Ngoài số ngày nghỉ phép, trường hợp thời gian đi đường vượt quá quy định thì cán bộ còn được tính thêm thời gian đi đường theo quy định.

 

3.5. Nghỉ gộp phép

Nếu điều kiện công tác không cho phép nghỉ hằng năm hoặc gia đình ở xa nơi công tác, cán bộ có thể đề nghị nghỉ gộp tối đa ba năm một lần.

Việc nghỉ gộp phải:

  • Có đơn đề nghị.
  • Được thủ trưởng đơn vị chấp thuận bằng văn bản.
  • Bố trí vào thời điểm phù hợp với yêu cầu công tác.

 

3.6. Thanh toán tiền khi không nghỉ phép

Trường hợp do yêu cầu nhiệm vụ mà đơn vị không thể bố trí nghỉ phép hoặc chỉ bố trí được một phần thời gian nghỉ theo tiêu chuẩn thì cán bộ có thể được thanh toán tiền bồi dưỡng đối với số ngày chưa nghỉ theo quy định.

Ngược lại, nếu đơn vị đã bố trí nghỉ nhưng cán bộ tự nguyện không nghỉ thì không thuộc trường hợp được thanh toán.

 

4. Chế độ làm việc của Công an nhân dân trong các ngày lễ, tết

Các ngày lễ, tết là thời điểm nhu cầu bảo đảm an ninh, trật tự tăng cao. Vì vậy, mặc dù được hưởng chế độ nghỉ lễ theo quy định chung của pháp luật, lực lượng Công an nhân dân vẫn phải duy trì chế độ trực ban, trực chỉ huy và trực chiến để thực hiện nhiệm vụ.

 

4.1. Duy trì trực chiến trong thời gian cao điểm

Trong các dịp như:

  • Tết Nguyên đán.
  • Ngày Giải phóng miền Nam 30/4.
  • Ngày Quốc tế Lao động 1/5.
  • Quốc khánh 2/9.
  • Các sự kiện chính trị, văn hóa lớn.

Bộ Công an và Công an các địa phương thường triển khai các đợt cao điểm bảo đảm an ninh, trật tự.

Tùy theo yêu cầu thực tế, các đơn vị có thể bố trí từ 50% đến 100% quân số trực chiến.

Trong thời gian này, việc giải quyết nghỉ phép hoặc nghỉ tranh thủ thường bị hạn chế hoặc tạm dừng để bảo đảm khả năng sẵn sàng chiến đấu.

 

4.2. Nghỉ bù sau đợt trực cao điểm

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ trực lễ, tết, thủ trưởng đơn vị sẽ xây dựng kế hoạch nghỉ bù phù hợp.

Việc nghỉ bù được bố trí theo nguyên tắc:

  • Không ảnh hưởng đến nhiệm vụ thường xuyên.
  • Bảo đảm đủ quân số trực.
  • Phân bổ hợp lý giữa các bộ phận.

 

4.3. Nghỉ bù khi ngày nghỉ hằng tuần trùng ngày lễ

Nếu ngày nghỉ hằng tuần trùng với ngày nghỉ lễ theo quy định của pháp luật thì cán bộ, chiến sĩ được bố trí nghỉ bù vào ngày làm việc tiếp theo theo quy định hiện hành.

 

4.4. Chế độ làm thêm trong ngày lễ

Cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ trong ngày lễ, tết được hưởng các chế độ theo quy định của pháp luật và quy định của Bộ Công an.

Tùy từng trường hợp, có thể được hưởng:

  • Tiền lương làm thêm giờ theo quy định.
  • Phụ cấp trực.
  • Phụ cấp trực đêm.
  • Các khoản bồi dưỡng đặc thù theo chế độ hiện hành.

Việc chi trả được thực hiện theo quy định của pháp luật về lao động, chế độ tiền lương và các văn bản chuyên ngành của Bộ Công an.

 

5. Các câu hỏi thường gặp về chế độ trực và nghỉ của Công an

Công an trực 24 giờ liên tục có được nghỉ bù không?

Có. Sau khi hoàn thành ca trực kéo dài 24 giờ, cán bộ, chiến sĩ được thủ trưởng đơn vị bố trí trực nghỉ (nghỉ bù) trên cơ sở yêu cầu nhiệm vụ và tình hình quân số thực tế. Thời gian nghỉ cụ thể do đơn vị quyết định để vừa bảo đảm sức khỏe cho cán bộ, vừa không ảnh hưởng đến công tác thường trực.

Trực ca đêm có được nghỉ giữa giờ không?

Có. Đối với ca làm việc ban đêm, cán bộ, chiến sĩ được nghỉ giữa giờ theo quy định. Nếu ca làm việc liên tục từ 6 giờ trở lên thì thời gian nghỉ giữa giờ được tính vào thời giờ làm việc theo quy định của pháp luật.

Công an có được nghỉ tranh thủ vào cuối tuần không?

Có thể. Việc nghỉ tranh thủ phụ thuộc vào yêu cầu công tác, quân số thường trực và quyết định của thủ trưởng đơn vị. Người xin nghỉ phải làm đơn, được phê duyệt và thực hiện đầy đủ việc bàn giao công việc trước khi nghỉ.

Cán bộ Công an có được nghỉ phép hằng năm không?

Có. Nếu đáp ứng điều kiện theo quy định, cán bộ, chiến sĩ được nghỉ phép hằng năm từ 15 đến 22 ngày làm việc tùy theo thâm niên công tác. Trường hợp đặc biệt có thể được xem xét nghỉ gộp tối đa ba năm một lần khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận.

Học viên các trường Công an có được nghỉ phép như cán bộ đang công tác không?

Không hoàn toàn. Học viên các trường Công an nhân dân thực hiện chế độ nghỉ theo kế hoạch đào tạo của nhà trường và các quy định riêng của Bộ Công an. Việc nghỉ tranh thủ hay nghỉ cuối tuần còn phụ thuộc vào nội quy của từng cơ sở đào tạo và yêu cầu bảo đảm quân số.

Tự ý rời khỏi vị trí trực sẽ bị xử lý như thế nào?

Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng điều lệnh Công an nhân dân. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả xảy ra, cán bộ, chiến sĩ có thể bị xử lý kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo đến các hình thức kỷ luật nghiêm khắc hơn. Nếu hành vi gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Trong dịp lễ, tết Công an có được nghỉ như các cơ quan khác không?

Do tính chất đặc thù của nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự, nhiều cán bộ, chiến sĩ vẫn phải trực ban, trực chỉ huy hoặc trực chiến trong các ngày lễ, tết. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, đơn vị sẽ bố trí nghỉ bù theo kế hoạch phù hợp để bảo đảm quyền lợi nghỉ ngơi theo quy định và yêu cầu công tác.

Ngoài ra, quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm: