1. Tổn thất chung

Theo khoản 1 Điều 292 của Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015 quy định khái niệm "Tổn thất chung" như sau:

"Tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung."

Tuy nhiên chỉ với những mất mát, hư hỏng và chi phí là hậu quả trực tiếp của hành động gây ra tổn thất chung mới được tính vào tổn thất chung.

Như vậy tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có chủ ý, có ý thức và hợp lý vì an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, tiền cước vận chuyển hàng hóa, tiền công vận chuyển hành khách thoát khỏi hiểm họa chung.

Trân trọng!

2. Những đặc điểm nhận dạng một vụ tổn thất chung

Theo khái niệm về tổn thất chung: "là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung." thì tổn thất chung có những đặc điểm nhận dạng như sau:

a. Tổn thất chung phải có hy sinh và chi phí bất thường

Hy sinh và chi phí bất thường là những hy sinh và chi phí trong điều kiện bình thường không xảy ra.

Các chí phí thông thường mà chủ tàu phải gánh chịu trong quá trình thực hiện hợp đồng vận chuyển bằng đường biển không phải là chi phí bất thường nên không phải là chi phí tổn thất chung.

>> Xem thêm:  Hành vi thương mại là gì ? Đặc điểm của hành vi thương mại

b. Người thực hiện hành vi phải có hành động có chủ ý và hợp lý.

Hành động có chủ ý là hành động có ý thức của con người. Họ nhận thức được việc mình làm và chủ động làm việc đó. Hành động hợp lý là hành động mà ai rơi vào hoàn cảnh đó thì cũng sẽ hành động tương tự như vậy. Trong ví dụ nêu trên, hành động cứu hộ là hành động có chủ ý và hợp lý của người cứu hộ nhằm đưa tàu và hàng hóa trên tàu thóat khỏi cạn.

Ví dụ: Một con tàu đang hành trình trên biển, phát hiện thấy trong hầm hàng có đám cháy, thuyền viên bơm nước cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy làm hư hỏng một số hàng hóa trong hầm hàng. Trong trường hợp này, thuyền viên nhận thức được rằng nước cứu hỏa bơm vào hầm hàng để dập tắt đám cháy sẽ làm ướt hàng, nhưng họ vẫn chủ động bơm nudc cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy nhằm cứu tàu và các hàng hóa khác. Hành động bơm nước cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy, tuy có làm hư hỏng một số hàng hóa, nhưng là một hành động hợp lý. Bất kỳ thuyền viên nào cũng sẽ hành động như vậy nếu tàu của họ cũng gặp sư cố tương tự.

c. Hiểm họa cho tổn thất chung phải có thực

Hiểm họa có thực là là hiểm họa đang tồn tại trong thực tế, làm cho tàu và hàng hóa lâm vào tình trạng nguy hiểm.

Ví dụ: tàu gặp thời tiết xấu, hàng hóa bị xê dịch nên tàu bị nghiêng, không thể tiếp tục hành trình an toàn. Thuyền trưởng quyết định đưa tàu vào cảng lánh nạn để xếp lại hàng nhầm cân bằng tàu. Sự nghiêng của tàu là hiểm họa thực tế đe dọa an toàn chung của tàu và hàng hóa.

d. Người thực hiện hành động có ý thức và hợp lý đó phải vì an toàn chung

Vì an toàn chung là vì an toàn cho cả tàu và hàng hóa. Nếu chỉ vì an toàn riêng cho tàu hoặc vì an toàn riêng cho hàng thì không được công nhận là tổn thất chung.

Ví dụ: tàu chở hàng đông lạnh, trên hành trình máy lạnh bị hỏng. Thuyền trưởng buộc phải đưa tàu ghé vào cảng để sửa chữa máy lạnh, nếu không, hàng đông lạnh sẽ bị hư hỏng. Trong trường hợp này, việc tàu ghé vào cảng là vì an toàn cho hàng, còn đối với tàu thì không cần phải ghé vào cảng vẫn có thể hành trình an toàn. Vì vậy, các chỉ phí liên quan tới việc tàu ghé vào cảng để sửa chữa máy lạnh không vì an toàn chung cho cả tàu và hàng, nên không được công nhận là chi phí tổn thất chung.

3. Chi phí cứu hộ có phải là chi phí tổn thất chung hay không?

Theo Quy tắc VI của Quy tắc York-Antwerp, chi phí cứu hộ vì mục đích an toàn chung được công nhận là chi phí tổn thất chung.

Dưới đây là một ví dụ minh họa:

>> Xem thêm:  Cách phân loại hành vi thương mại ? Cho ví dụ

Tàu Hà Tĩnh 04 trọng tải 600DWT, thuộc Công ty vận tải biển và thương mại Hà Tĩnh, trên hành trình chở 190 tấn thiết bị máy móc từ cảng Phòng Thành, Trung Quốc về cảng Nha Trang. Ngày 07/10/1995 tàu gặp thời tiết xấu trên vịnh Bắc Bộ, sóng gió cấp 6, tàu lắc ngang mạnh, sóng phủ tràn mặt boong. Thuyền trưởng buộc phải quyết định đưa tàu ghé vào vũng Chân Mây Đông thuộc địa phận xã Lộc Vĩnh, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên - Huế để tránh gió.

Ngày 10/10/1995. vùng tàu Hà Tĩnh 04 đang neo trú gió bị ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới (sau đó mạnh lên thành bão). Gió cấp 6-7 và giật cấp 8, tàu bị gãy neo phải và bị trôi dạt lên bãi cạn. Tàu đã nhiều lần dùng máy chính cố lùi ra khỏi cạn nhưng không thành công vì tàu bị cạn khá nặng.

Ngay sau khi tàu bị cạn, thuyền trưởng đã điện báo cáo chủ tàu và điện cho Cảng vụ Đà Nẵng xin tàu lai để kéo tàu ra khỏi cạn. Cảng Đà Nẵng đã điều tàu lai Sơn Trà công suất 800CV đến vũng Chân Mây Đông, nhưng do tàu Hà Tĩnh 04 bị cạn nặng nên tàu lai Sơn Trà không kéo được tàu Hà Tĩnh 04 ra khỏi cạn và phải quay về Đà Nẵng.

Ngày 16/10/1995, cảng vụ cảng Thuận An làm thủ tục nhập cảnh cho tàu tại vũng Chân Mây Đông. Trong các ngày 17,18 và 19/10/1995, chủ tàu cùng Bảo Việt Đà Nẵng liên hệ với các đơn vị tại Đà Nẵng để thuê cứu hộ tàu Hà Tĩnh 04. Ngày 20/10/1995, chủ tàu đã ký Hợp đồng trục vớt tàu Hà Tĩnh 04 với Tổ hợp tác trục vớt sửa chữa tàu thuyền Bắc Mỹ An, có trụ sở tại 92 Ngũ Hành Sơn, TP. Đà Nẵng.

Ngày 24/10/1995, các phương tiện cứu hộ bắt đầu rời Đà Nẵng đi vũng Chân Mây Đông, nhưng do ảnh hưởng của gió mùa đông bắc cấp 6, 7 từ Ọuảng Trị đến Khánh Hòa nên tàu kéo và xà lan không ra biển được mà phải nằm tại của Biên Phòng Đà Nẵng chờ thời tiết tốt. Vào khoảng 08g30 ngày 30/10/1995, tàu kéo và xà lan của Tổ hợp tác Bác Mỹ An tiếp cận được với tàu Hà Tĩnh 04 và bắt đầu triển khai việc cứu hộ. Đến 18g30 ngày 01/11/1995, tàu Hà Tĩnh 04 được kéo ra khỏi cạn và neo ở vị trí an toàn, tàu nổi hoàn toàn, mũi quay ra phía biển.

Chủ tàu đã phải trả chi phí cứu hộ cho Tổ hợp tác trục vớt sửa chữa tàu thuyền Bắc Mỹ An là 200.000.000đ và trả cho Cảng Đà Nẵng chi phí thuê tàu lai Sơn Trà là 9.600.000đ. Chủ tàu đã tuyên bố tổn thất chung và chỉ định Ban Phân bổ tổn thất chung bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam là nguời phân bổ tổn thất chung.

Trong Bản phân bổ tổn thất chung, chuyên gia phân bổ tổn thất chung phân tích như sau:

  • Về nguyên tắc phân bổ tổn thất chung: Khoản 4 Điều 293 Bộ luật hàng hải Việt Nam quy định: “Các nguyên tắc dùng để xác định cụ thể giá trị tổn thất và giá trị phân bổ tổn thất chung do các bên thỏa thuận trong hợp đồng. Trường hợp không có thỏa thuận trong hợp đồng thì người phân bổ tổn thất chung căn cứ vào các quy định của Chương này và tập quán quốc tế để giải quyết.” Hợp đồng vận chuyển số 01-KL-HT-95 ký ngày 23/09/1995 quy định: “Mọi điều khoản khác áp dụng theo Luật hàng hải Việt Nam và vận đơn của chủ tàu”. Điều 23 của vận đơn quy định: “Tổn thất chung đuợc phân bổ bởi chuyên gia phân bổ tổn thất chung tại cảng hoặc nơi mà người vận chuyển lựa chọn và được giải quyết theo Quy tắc York-Antwerp 1974 sửa đổi năm 1990”. Như vậy, tổn thất chung sẽ được phân bổ theo Quy tắc York-Antwerp 1974 sửa đổi năm 1990.
  • Về an toàn chung: Sau khi nghiên cứu kỹ hồ sơ tài liệu liên quan tới vụ tai nạn, chuyên gia phân bổ tổn thất chung cho rằng tàu Hà Tĩnh 04 đã lâm vào tình trạng nguy hiểm khi bị sóng gió của áp thấp nhiệt đới giật gãy neo phải và đẩy tàu dạt lên bãi cạn. Mọi hành động cứu hộ nhằm kéo tàu ra khỏi vùng cạn đều vì an toàn chung cho tàu và hàng hóa trên tàu.
  • Về chi phí tổn thất chung: Do tàu không thể tự ra khỏi cạn, thuyền trưởng đã điện Cảng vụ Đà Nẵng xin tàu lai kéo tàu ra cạn. Cảng Đà Nẫng đã điều tàu lai Sơn Trà đi cứu hộ tàu Hà Tĩnh 04. Tuy việc cứu hộ không thành công, nhưng do hai bên không quy định áp dụng nguyên tắc: “Không thành công không trả tiền” (NO CURE NO PAY) nên chủ tàu vẫn phải trả cho Cảng Đà Nẵng chi phí thuê tàu lai Sơn Trà. Để cứu tàu và hàng hóa, chủ tàu đã ký hợp đồng với Tổ hợp tác trục vớt sửa chữa tàu thuyền Bắc Mỹ An để đưa tàu thoát khỏi cạn và chủ tàu đã phải trả cho họ chi phí cứu hộ là 200.000.000đ. Chi phí thuê tàu lai Sơn Trà và chi phí cứu hộ trả cho Tổ hợp tác Bắc Mỹ An là các chi phí bất thường, được thực hiện một cách có chủ ý và hợp lý, vì mục đích an toàn chung cho tàu và hàng hóa. Vì vậy, các chi phí này được công nhận là chi phí tổn thất chung theo quy định của Điều 187 của Bộ luật hàng hải hải Việt Nam và theo Quy tắc VI của Quy tắc York-Antwerp 1974 sửa đổi năm 1990.

=> Kết luận: Từ những phân tích trên đây của chuyên gia phân bổ tổn thất chung, có thể thấy rằng theo quy định của Bộ luật hàng hải Việt Nam và Quy tắc York-Antwerp, chi phí cứu hộ nếu vì mục đích an toàn chung của tàu và hàng hóa trên tàu thì được công nhận là chi phí tổn thất chung.

Trân trọng!

4. Trường hợp không được coi là tổn thất chung

>> Xem thêm:  Thủ tục thanh lý hợp đồng thương mại và cách soạn hợp đồng thương mại

Tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung.

Chỉ đối với những mất mát, hư hỏng và chi phí là hậu quả trực tiếp của hành động gây ra tổn thất chung mới được tính vào tổn thất chung.

Dưới đây là các trường hợp không đươic coi đó là tổn thất chung như sau:

Thứ nhất, mọi mất mát, hư hỏng và chi phí liên quan đến các thiệt hại đối với môi trường hoặc là hậu quả của việc rò rỉ hoặc thải các chất gây ô nhiễm từ tài sản trên tàu trong hành trình chung trên biển không được tính vào tổn thất chung trong bất kỳ trường hợp nào.

Thứ hai, tiền phạt do dỡ hàng chậm và bất kỳ tổn thất hay thiệt hại phải chịu hoặc các chi phí phải trả do chậm trễ dù trong hay sau hành trình và bất kỳ thiệt hại gián tiếp nào khác không được tính vào tổn thất chung.

Thứ ba, đối với các chi phí đặc biệt không vượt quá mức cần thiết theo quy định của pháp luật hàng hải Việt Nam.

5. Những vụ tai nạn hàng hải thường xảy ra dẫn đến tổn thất chung

Trong thực tiễn hàng hải, những sự cố hoặc tai nạn hàng hải liệt kê dưới đây thường dẫn đến tổn thất chung:

  • Tàu gặp thời tiết xấu phải ném bỏ một phần hàng hóa xuống biển để tàu khỏi bị lật chìm;
  • Hỏa hoạn xảy ra trên tàu;
  • Tự nguyện đưa tàu vào cạn;
  • Tàu bị mắc cạn phải tìm các biện pháp thích hợp làm nổi lại tàu và đưa tàu ra khỏi vùng cạn;
  • Tàu chạy bằng động cơ hơi nước thiếu nhiên liệu phải dùng hàng hóa đốt thay nhiên liệu để chạy tàu;
  • Tàu phải ghé vào cảng lánh nạn để sửa chữa tàu do bị hỏng máy chính, do bị đâm va với tàu khác hoặc để xếp lại hàng làm cân bằng tàu do trên hành trình gặp thời tiết xấu làm xê dịch hàng hóa;
  • Tàu được cứu hộ vì mục đích an toàn chung.

=> Kết luận: Tổn thất chung rất đa dạng và phức tạp. Đối với cùng một loại chi phí, ví dụ: chi phí ở cảng lánh nạn, trong một số trường hợp được công nhận là chi phí tổn thất chung, nhưng ở một số tưuờng hợp khác lại không phải là tổn thất chung. Vì vậy, tùy từng truờng hợp cụ thể, phải căn cứ vào bốn tiêu chí đặc trưng của tổn thất chung để xác định một sự cố hay tai nạn hàng hải có dẫn tới tổn thất chung hay không.

Trân trọng!

>> Xem thêm:  Nội thủy là gì ? Cách phân định vùng nội thủy

>> Xem thêm:  Mẫu hợp đồng hợp tác kinh doanh mới nhất năm 2021

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Tổn thất chung được pháp luật hàng hải quy định như thế nào?

Trả lời:

Điều 292. Tổn thất chung

"1. Tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung.

2. Chỉ những mất mát, hư hỏng và chi phí là hậu quả trực tiếp của hành động gây ra tổn thất chung mới được tính vào tổn thất chung..."

(Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015)

Câu hỏi: Theo Quy tắc VI của Quy tắc York-Antwerp chi phí cứu hộ có phải là chi phí tổn thất chung hay không?

Trả lời:

Theo Quy tắc VI của Quy tắc York-Antwerp, chi phí cứu hộ vì mục đích an toàn chung được công nhận là chi phí tổn thất chung.

Câu hỏi: Những vụ tai nạn hàng hải thường xảy ra dẫn đến tổn thất chung là những vụ tai nạn như thế nào?

Trả lời:

Trong thực tiễn hàng hải, những sự cố hoặc tai nạn hàng hải liệt kê dưới đây thường dẫn đến tổn thất chung:

- Tàu gặp thời tiết xấu phải ném bỏ một phần hàng hóa xuống biển để tàu khỏi bị lật chìm;

- Hỏa hoạn xảy ra trên tàu;

- Tự nguyện đưa tàu vào cạn;

- Tàu bị mắc cạn phải tìm các biện pháp thích hợp làm nổi lại tàu và đưa tàu ra khỏi vùng cạn;

- Tàu chạy bằng động cơ hơi nước thiếu nhiên liệu phải dùng hàng hóa đốt thay nhiên liệu để chạy tàu;

- Tàu phải ghé vào cảng lánh nạn để sửa chữa tàu do bị hỏng máy chính, do bị đâm va với tàu khác hoặc để xếp lại hàng làm cân bằng tàu do trên hành trình gặp thời tiết xấu làm xê dịch hàng hóa;

- Tàu được cứu hộ vì mục đích an toàn chung.