Chủ doanh nghiệp tư nhân chết ai sẽ là người thừa kế doanh nghiệp?

1. Ai sẽ là người thừa kế doanh nghiệp khi chủ doanh nghiệp tư nhân chết?

Căn cứ vào quy định của Điều 193 trong Luật Doanh nghiệp 2020 quy định về thực hiện quyền của chủ doanh nghiệp tư nhân trong một số trường hợp đặc biệt như sau:

- Trong trường hợp chủ doanh nghiệp tư nhân bị tạm giam, đang chấp hành một hình phạt tù, hoặc đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại một cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc cơ sở giáo dục bắt buộc, chủ doanh nghiệp được phép ủy quyền cho một người khác để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.

- Nếu chủ doanh nghiệp tư nhân qua đời, người kế thừa hoặc một trong những người được kế thừa theo di chúc hoặc theo quy định pháp luật sẽ trở thành chủ doanh nghiệp tư nhân, trừ khi có một thỏa thuận khác giữa những người kế thừa. Trong trường hợp những người kế thừa không thể đạt được thỏa thuận, doanh nghiệp tư nhân có thể được chuyển đổi thành công ty hoặc giải thể, tuân thủ quy định của pháp luật.

- Nếu chủ doanh nghiệp tư nhân qua đời mà không có người kế thừa, hoặc người kế thừa từ chối việc thừa kế hoặc bị mất quyền thừa kế, tài sản của chủ doanh nghiệp tư nhân sẽ được xử lý theo quy định của pháp luật dân sự.

- Trong trường hợp chủ doanh nghiệp tư nhân bị hạn chế hoặc mất khả năng hành vi dân sự, gặp khó khăn trong nhận thức hoặc quản lý hành vi, quyền và nghĩa vụ của chủ doanh nghiệp tư nhân sẽ được thực hiện thông qua một người đại diện.

- Nếu chủ doanh nghiệp tư nhân bị Tòa án cấm hoạt động kinh doanh hoặc làm việc trong lĩnh vực hoặc ngành nghề cụ thể của doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp tư nhân sẽ tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực hoặc ngành nghề liên quan theo quyết định của Tòa án. Trường hợp khác, chủ doanh nghiệp tư nhân có thể chuyển nhượng doanh nghiệp tư nhân cho một cá nhân hoặc tổ chức khác.

Theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020, khi chủ doanh nghiệp tư nhân chết mà không để lại di chúc về việc thừa kế doanh nghiệp tư nhân, quyền thừa kế sẽ được áp dụng theo quy định của pháp luật về di chúc và kế thừa. Trong trường hợp này, một trong những người thừa kế theo quy định pháp luật sẽ trở thành người thừa kế doanh nghiệp tư nhân.

Nếu không có người thừa kế theo quy định pháp luật hoặc những người thừa kế từ chối nhận thừa kế hoặc bị mất quyền thừa kế, tài sản của chủ doanh nghiệp tư nhân sẽ được xử lý theo quy định của pháp luật về di chúc và kế thừa trong lĩnh vực dân sự.

Trong quá trình xử lý tài sản của chủ doanh nghiệp tư nhân, việc ưu tiên sẽ được đặt vào việc bảo đảm quyền lợi của người thứ ba liên quan, như các công nợ phải trả, các quyền lợi của người lao động và các bên liên quan khác. Quy trình xử lý tài sản này sẽ tuân thủ các quy định của pháp luật về di chúc và kế thừa để đảm bảo sự công bằng và hợp pháp.

Điều này nhằm đảm bảo rằng tài sản của chủ doanh nghiệp tư nhân không bị bỏ hoang và được phân phối một cách hợp lý và theo đúng quy định của pháp luật. Quy định này cũng giúp đảm bảo tính liên tục và ổn định của hoạt động kinh doanh tư nhân, nhằm bảo vệ lợi ích của các bên liên quan và duy trì sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân trong trường hợp chủ doanh nghiệp tư nhân gặp những sự cố không may.

2. Người nào được thừa kế theo pháp luật khi chủ doanh nghiệp tư nhân chết?

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, thứ tự thừa kế theo pháp luật được quy định như sau:

- Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người trong hàng thừa kế thứ nhất sẽ được ưu tiên hưởng phần di sản của người chết trước những người ở hàng thừa kế sau đó.

- Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết. Cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại cũng nằm trong hàng thừa kế thứ hai. Những người trong hàng thừa kế thứ hai sẽ chỉ được hưởng phần di sản nếu không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất hoặc nếu những người ở hàng thừa kế thứ nhất từ chối hoặc bị truất quyền hưởng di sản.

- Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết. Cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại cũng nằm trong hàng thừa kế thứ ba. Những người trong hàng thừa kế thứ ba sẽ chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước đó hoặc nếu những người ở hàng thừa kế trước đó từ chối hoặc bị truất quyền hưởng di sản.

Theo quy định hiện hành, khi chủ doanh nghiệp tư nhân qua đời, việc chia thừa kế sẽ tuân theo quy tắc được định trong pháp luật. Theo quy định đó, những người thừa kế sẽ được phân thành ba hàng thừa kế khác nhau, tuỳ thuộc vào mối quan hệ gia đình và quyền thừa kế của mỗi người. Hàng thừa kế đầu tiên gồm người thừa kế ưu tiên, bao gồm con cháu ruột của người chết và người phối ngẫu còn sống. Đối với những người thừa kế thuộc hàng này, nếu họ vẫn còn sống thì sẽ được ưu tiên thừa kế doanh nghiệp tư nhân từ chủ sở hữu trước khi những người thừa kế ở các hàng thừa kế khác có quyền thừa kế.

Tuy nhiên, nếu trong hàng thừa kế đầu tiên không còn người thừa kế nào còn sống hoặc có nguyện vọng từ chối thừa kế, thì hàng thừa kế thứ hai và thứ ba sẽ được xem xét. Những người thừa kế trong các hàng này bao gồm anh chị em ruột, người thừa kế theo di chúc hoặc người thừa kế theo quyền thừa kế pháp luật. Tuy nhiên, trong trường hợp này, nếu có người thừa kế còn sống trong hàng thừa kế đầu tiên, những người thừa kế ở hàng thứ hai và thứ ba sẽ không được thừa kế doanh nghiệp tư nhân.

Như vậy, quy định về việc chia thừa kế trong trường hợp chủ doanh nghiệp tư nhân qua đời là rất cụ thể và tuân theo quyền lợi của từng người thừa kế và quyền thừa kế theo pháp luật. Điều này nhằm đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong quá trình chia tài sản và quản lý doanh nghiệp tư nhân sau khi người chủ qua đời.

3. Xử lý tường hợp chủ doanh nghiệp tư có chết mà có từ 02 người thừa kế theo pháp luật trở lên?

Theo quy định tại khoản 2 của Điều 193 Luật Doanh nghiệp 2020, khi chủ doanh nghiệp tư nhân qua đời, người thừa kế hoặc một trong số những người thừa kế theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật sẽ trở thành chủ sở hữu của doanh nghiệp tư nhân đó, dựa trên thỏa thuận giữa các người thừa kế. Trường hợp không có thỏa thuận giữa các người thừa kế, thì có hai phương án để tiếp quản doanh nghiệp tư nhân đó là chuyển đổi thành công ty hoặc giải thể.

Theo quy định hiện hành, khi chủ doanh nghiệp tư nhân qua đời và có ít nhất 2 người thừa kế cùng tồn tại, những người thừa kế phải thỏa thuận với nhau về việc ai sẽ trở thành người thừa kế và chủ sở hữu doanh nghiệp tư nhân.

Tuy nhiên, trong trường hợp không có thỏa thuận giữa các người thừa kế, có hai phương án để xử lý doanh nghiệp tư nhân đó. Phương án đầu tiên là đăng ký chuyển đổi hình thức doanh nghiệp tư nhân thành công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên. Quá trình chuyển đổi này sẽ tuân theo các quy định của pháp luật về doanh nghiệp và có trình tự cụ thể được quy định trong Luật Doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi thành lập một công ty mới, chuyển nhượng tài sản, quyền lợi và nghĩa vụ của doanh nghiệp tư nhân cho công ty mới thành lập. Các thủ tục pháp lý cần thiết sẽ được tiến hành để hoàn tất quá trình chuyển đổi này.

Phương án thứ hai là giải thể doanh nghiệp tư nhân. Trong trường hợp này, những người thừa kế có thể quyết định giải thể doanh nghiệp tư nhân theo quy định của Luật Doanh nghiệp và các quy định pháp luật liên quan. Quá trình giải thể bao gồm việc xóa tên doanh nghiệp tư nhân khỏi đăng ký, thanh lý tài sản và phân phối lại cho người thừa kế theo quy định của pháp luật.

Lựa chọn giữa chuyển đổi thành công ty và giải thể doanh nghiệp tư nhân phụ thuộc vào quyết định của những người thừa kế. Tuy nhiên, trong cả hai trường hợp, quy trình pháp lý và thủ tục hành chính phải được tuân thủ đúng quy định để đảm bảo tính hợp pháp của quá trình chuyển nhượng hoặc giải thể doanh nghiệp tư nhân sau khi chủ doanh nghiệp qua đời. Xem thêm: Quy định độ tuổi Thành lập Công ty, Góp vốn, Thừa kế Doanh nghiệp?