Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Dân sự của Công ty luật Minh Khuê

>> Luật sư tư vấn pháp luật Dân sự, gọi:  1900 6162

Trả lời:

1. Cơ sở pháp lý: 

- Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015

- Bộ luật dân sự năm 2015

2. Nội dung tư vấn:

Chủ thể tiến hành xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu

Trong chương II quyển thứ VIII cuốn “Tinh thần pháp luật” với tựa đề “Sự sa đọa trong nguyên tắc của ba loại chính thể”, Ch.Montesquieu khẳng định “sự sa đọa của mỗi chính thể hầu như bao giờ cũng bắt đầu từ sự sa đọa trong nguyên tắc của chính thể ấy”. Từ suy luận này, các chương tiếp theo của cuốn sách nói về sự tha hóa của chính thể cộng hòa khi đánh mất tư tưởng bình đẳng hoặc nắm giữ tinh thần bình đẳng cực đoan. Montesquieu cho rằng: Quyền lực nào cũng bị đe dọa lạm dụng, như vậy ngư i nào cũng có xu thế lạm dụng quyền lực mình đang có trong tay, cho tới khi chạm phải rào cản. Với quyền lực tư pháp, Montesquieu chủ trương khi xét xử Thẩm phán không cần nhận chỉ thị từ đâu, mà chỉ tuân thủ luật pháp. Khi giải thích, áp dụng các chuẩn mực, Thẩm phán không cần phải theo ý kiến đa số và cần hành động dựa vào pháp luật, niềm tin nội tâm. Chủ thể tiến hành xét xử sơ thẩm VAHS là Thẩm phán, Hội thẩm, tại phiên tòa hình sự sơ thẩm là HĐXX, nên “Khi xét xử Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật”. Độc lập xét xử được xem xét từ các yếu tố bên trong lẫn yếu tố bên ngoài. Thông thư ng thì độc lập với yếu tố bên ngoài được hiểu là khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm không bị phụ thuộc vào kết luận điều tra của CQĐT, cáo trạng, quyết định truy tố của VKS. Tại phiên tòa, HĐXX phải trực tiếp xem xét những chứng cứ của vụ án chứ không căn cứ vào các kết luận trong hồ sơ của vụ án. HĐXX chỉ căn cứ vào những chứng cứ được xem xét tại phiên tòa để  đưa ra bản án, quyết định. Ngoài mối quan hệ với CQĐT, VKS; Thẩm phán, Hội thẩm còn mối quan hệ với các luật sư, các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội...

Thực tế, trong một số trư ng hợp, Thẩm phán, Hội thẩm bị ảnh hưởng, tác động từ phía luật sư, các tổ chức, cá nhân, các cơ quan Nhà nước, làm sai lệch quá trình tố tụng, ảnh hưởng không ít tới hoạt động tố tụng nhằm hướng tới việc xét xử có lợi cho mình. Vì thế, Thẩm phán, Hội thẩm phải có bản lĩnh và phải đứng vững trước những tác động từ các yếu tố bên ngoài. Để thực hiện tốt vai trò, chức năng xét xử của TA, thì các chủ thể tiến hành xét xử cần có những yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp. Như vậy, về mặt lý luận thì chủ thể tiến hành xét xử là yếu tố trực tiếp tác động đến kết quả việc xét xử vụ án. Việc tác động đó được thể hiện qua hoạt động nghiên cứu hồ sơ, chuẩn bị xét xử và thực hiện công tác xét xử tại phiên tòa sơ thẩm. Trên cơ sở đó ra những bản án, quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến bị cáo và những ngư i tham gia tố tụng khác. Tuy nhiên, hoạt động đó của các chủ thể có nghiêm minh, đúng người, đúng tội, “thấu tình đạt lý” hay không lại phụ thuộc vào năng lực, phẩm chất của các chủ thể tiến hành xét xử.

Như vây, có thể khẳng định chủ thể tiến hành xét xử các VAHS về các tội XPSH cần bảo đảm về trình độ đào tạo chuyên môn, kỹ năng xét xử và phẩm chất đạo đức, chính trị.

Thứ nhất

chủ thể tiến hành xét xử VAHS phải có trình độ chuyên môn về pháp luật. (i) Đối với Thẩm phán, tùy mỗi nước có quy định khác nhau về yêu cầu chuyên môn, có nước yêu cầu về trình độ của hiểu biết trong một lĩnh vực khác và có bằng cử nhân luật như Mỹ, nhưng cũng có nước quy định là chỉ cần trình độ cử nhân luật trở lên như Trung quốc, Nhật Bản. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xét xử của Thẩm phán trong những vụ án cụ thể. (ii) Hội thẩm cũng phải có trình chuyên môn và hiểu biết nhất định về pháp luật thì mới có thể tham gia xét xử các VAHS về các tội XPSH.

Thứ hai

về kỹ năng nghiệp vụ xét xử của chủ thể tiến hành xét xử sơ thẩm VAHS về các tội XPSH. Hoạt động xét xử các VAHS là hoạt động mang tính nghề nghiệp đặc thù của Thẩm phán và Hội thẩm. Do vậy để thực hiện tốt hoạt động xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm phải được đào tạo kỹ năng về nghiên cứu hồ sơ VAHS, đánh giá chứng cứ, kỹ năng điều khiển phiên tòa hình sự, kỹ năng giải quyết các tình huống trong hoạt động xét xử và kỹ năng soạn thảo bản án, quyết định...Những kỹ năng trên của Thẩm phán và Hội thẩm tác động trực tiếp đến hoạt động xét xử VAHS về các tội XPSH.

Thứ ba

về bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp của chủ thể tiến hành xét xử sơ thẩm VAHS. Đây là phần cốt lõi, cơ bản nhất, là phẩm chất quan trọng cần phải có của chủ thể tiến hành xét xử sơ thẩm VAHS về các tội XPSH. Đó là tinh thần, ý chí quyết tâm phấn đấu, vượt qua mọi gian khổ và không dao động trước thử thách để hoàn thành nhiệm vụ xét xử được giao. Đó cũng là tinh thần chủ động trong đấu tranh, phòng chống các loại tội phạm nói chung, nhằm bảo vệ công lý, bảo vệ chế độ XHCN. Chủ thể tiến hành xét xử cần có tinh thần thượng tôn pháp luật và quán triệt sâu sắc theo đúng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Chủ thể tiến hành xét xử cũng cần chủ động nâng cao phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn pháp luật, trình độ lý luận chính trị; nâng cao năng lực công tác, phương pháp làm việc, tác phong công tác gắn liền với vai trò tự giác tu dưỡng, rèn luyện của mỗi cán bộ tư pháp. Điều này càng trở nên cần thiết trong bối cảnh đất nước đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng, khi mà một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, với những biểu hiện phai nhạt lý tưởng cách mạng, sa vào chủ nghĩa cá nhân, tham ô, tham nhũng...Chủ thể tiến hành xét xử phải luôn làm tốt việc học tập và tu dưỡng về mọi mặt, nâng cao được bản lĩnh chính trị, kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng, có năng lực tự định hướng và phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao; có tinh thần phụng công thủ pháp, chí công vô tư.

Chủ thể tham gia tố tụng trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu

Thứ nhất

chủ thể tham gia tố tụng xét xử sơ thẩm VAHS về các tội phạm XPSH nói riêng có vai trò quan trọng trong việc tìm ra sự thật khách quan của vụ án. Để xét xử đúng ngư i, đúng tội, đúng pháp luật thì việc xác định đúng tư cách tham gia tố tụng là cơ sở để Toà án có thể thực hiện tốt hoạt động xét xử và ngược lại, nếu xác định không đúng tuỳ từng trư ng hợp có thể dẫn đến việc sai sót trong hoạt động xét xử hoặc dẫn đến oan sai, bỏ lọt tội phạm.... Đây là những người liên quan tới hành vi phạm tội, có quyền và lợi ích hợp pháp trong vụ án hoặc sự tham gia của họ là cần thiết để làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Như vậy, các chủ thể tham gia tố tụng trong xét xử sơ thẩm VAHS về các tội XPSH đều hướng đến mục đích làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Điều đó có thể khẳng định, với vai trò, tư cách tham gia tố tụng của các chủ thể là khác nhau, do vậy có những quy định cụ thể đối với các chủ thể khi tham gia tố tụng. Yêu cầu chung của các chủ thể khi tham gia tố tụng là phải tuân thủ các quy định của pháp luật TTHS tại phiên toà hình sự...và thực hiện đúng các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của mình.

Thứ hai

tranh tụng góp phần quan trọng vào việc xác định sự thật khách quan vụ án trong quá trình xét xử các VAHS về các tội XPSH. Để thực hiện tốt việc tranh tụng thì người bào chữa, ngư i bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại, bị đơn dân sự...phải có năng lực nhất định trong hoạt động tố tụng. Do vậy, năng lực trình độ, hiểu biết pháp luật của các chủ thể tham gia xét xử sơ thẩm các VAHS cũng tác động đến thi hành các quy định của pháp luật về chứng cứ trong xét xử sơ thẩm VAHS về các tội XPSH.
Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đã đặt ra mục tiêu:“hoàn thiện các thủ tục tố tụng tư pháp, bảo đảm tính đồng bộ, dân chủ, công khai, minh bạch, tôn trọng và bảo vệ quyền con người” Để đạt được mục tiêu này, nhiều nhiệm vụ đã được đặt ra đối với công tác cải cách tư pháp, trong đó có nhiệm vụ đổi mới phiên tòa và nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên tòa. Đây được coi là khâu đột phá của hoạt động tư pháp. Với chủ trương như vậy, việc đưa các yếu tố tranh tụng vào mô hình tố tụng hình sự cũng sẽ là khâu đột phá nhằm nâng cao chất lượng của TTHS Việt Nam. Việc thực hiện nguyên tắc tranh tụng, TA không tham gia tích cực vào việc tìm kiếm sự thật khách quan của vụ án mà chỉ giữ vai trò trung gian, trọng tài cho “cuộc đấu” giữa bên buộc tội (CQĐT và VKS) và bên bị buộc tội (Luật sư bào chữa và thân chủ của họ) trên con đư ng tìm công lý. Tranh tụng được hiểu là các hoạt động được thực hiện bởi các bên tham gia tố tụng (bên buộc tội và bên bị buộc tội) có quyền bình đẳng với nhau trong việc thu nhập, đưa ra chứng cứ để bảo vệ các quan điểm, lợi ích của mình và phản bác lại các quan điểm, lợi ích của phía đối lập.
Tranh tụng tại phiên tòa là những hoạt động tố tụng được tiến hành tại phiên toà  hình sự sơ thẩm, nhằm bảo vệ ý kiến, luận điểm của mỗi bên và bác bỏ ý kiến, luận điểm của phía bên kia, dưới sự điều khiển, quyết định của TA với vai trò trung gian, trọng tài. Tố tụng tranh tụng thư ng được sử dụng rộng rãi ở các quốc gia theo truyền thống án lệ như Anh, Mỹ, Úc và một số quốc gia khác chịu ảnh hưởng của truyền thống pháp luật Anh - Mỹ. Dù được sử dụng ở nhiều quốc gia, nhưng không phải ở quốc gia nào tố tụng tranh tụng cũng giống nhau.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi.  Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận 
tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
Bộ phận tư vấn pháp luật Dân sự - Công ty luật Minh Khuê