Cơ quan thực hiện pháp điển hóa tại Việt Nam

1. Cơ sở pháp lý

Theo Điều 4 Pháp lệnh pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật 2012:

Điều 4. Thẩm quyền thực hiện pháp điển

1. Bộ, cơ quan ngang bộ thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do mình ban hành hoặc chủ trì soạn thảo; quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trình điều chỉnh những vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của mình.

2. Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do mình ban hành hoặc chủ trì soạn thảo; quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trình điều chỉnh những vấn đề thuộc lĩnh vực hoạt động của mình.

3. Văn phòng Quốc hội thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành điều chỉnh những vấn đề không thuộc thẩm quyền thực hiện pháp điển của cơ quan nhà nước quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.

4. Văn phòng Chủ tịch nước thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do Chủ tịch nước ban hành không thuộc thẩm quyền thực hiện pháp điển của cơ quan nhà nước quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.

Điều 3 Thông tư 13/2014/TT-BTP:

Điều 3. Thẩm quyền thực hiện pháp điển

Việc xác định cơ quan có thẩm quyền thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật (sau đây gọi tắt là văn bản) được thực hiện theo quy định tại Điều 4 Pháp lệnh pháp điển. Trường hợp cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản không đồng thời là cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản sửa đổi, bổ sung văn bản đó hoặc có sự chuyển giao chức năng, nhiệm vụ từ cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản sang cơ quan khác thì các cơ quan này phối hợp với Bộ Tư pháp thống nhất cơ quan thực hiện pháp điển theo nguyên tắc được quy định tại Điều 4 Pháp lệnh pháp điển.

2. Vì sao cần xác định cơ quan thực hiện pháp điển hóa?

Để pháp điển hóa thành công, phải tiến hành pháp điển hóa đồng bộ tại tất cả các cơ quan ban hành văn bản dưới sự chỉ đạo chung, thống nhất của một cơ quan có thẩm quyền và phải ấn định thời hạn hoàn thành. Các nước đã thành lập một cơ quan chỉ đạo có tính quốc gia để lên chương trình, kế hoạch tổng thể về pháp điển hóa và điều phối triển khai chương trình đó.

Kinh nghiệm của các nước cho thấy, để thúc đẩy hoạt động pháp điển hóa thì cần thành lập và trao nhiệm vụ cho những đầu mối thống nhất trong việc chỉ đạo, xây dựng chương trình và thiết lập các quy phạm mang tính hướng dẫn đối với hoạt động pháp điển hóa; xác định rõ cơ quan có trách nhiệm pháp điển hóa và cơ quan quốc gia về pháp điển hóa. Đồng thời, phải quy định rõ về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan pháp điển hóa quốc gia cũng như các cơ quan thực hiện pháp điển. Mặt khác, khi có sự phân chia trách nhiệm giữa các cơ quan khác nhau theo cấp độ thì vẫn cần có sự thống nhất về kỹ thuật tiến hành pháp điển hóa giữa các cấp độ khác nhau này. Khi đó, nội dung này có thể được ban hành bằng một văn bản mang tính hướng dẫn thống nhất của cơ quan có thẩm quyền hoặc được đưa trực tiếp vào nội dung của văn bản pháp luật quy định về pháp điển hóa.

Ở nước ta, nên tiến hành đồng bộ hoạt động pháp điển hóa tại tất cả các cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở trung ương dưới sự chỉ đạo chung, thống nhất của một cơ quan có thẩm quyền chịu trách nhiệm kết nối toàn bộ hoạt động pháp điển để hoàn thành trong một thời hạn nhất định, có thể là hai năm.

3. Các cơ quan có trách nhiệm pháp điển

- Bộ, cơ quan ngang bộ trực tiếp thực hiện pháp điển các quy phạm pháp luật do mình ban hành hoặc chủ trì soạn thảo trình cơ quan có thẩm quyền ban hành; các quy phạm pháp luật do các cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trình cơ quan có thẩm quyền ban hành để điều chỉnh những vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của mình;

- Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước trực tiếp thực hiện pháp điển các quy phạm pháp luật do mình ban hành hoặc chủ trì soạn thảo trình cơ quan có thẩm quyền ban hành; các quy phạm pháp luật do các cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trình cơ quan có thẩm quyền ban hành để điều chỉnh những vấn đề thuộc lĩnh vực hoạt động của mình;

- Văn phòng Quốc hội trực tiếp thực hiện pháp điển các quy phạm pháp luật do ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, các ủy ban của Quốc hội và đại biểu Quốc hội trình cơ quan có thẩm quyền ban hành để điều chỉnh những vẫn để không thuộc thẩm quyền của bộ, cơ quan ngang bộ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm toán Nhà nước nêu trên;

- Văn phòng Chủ tịch nước trực tiếp thực hiện pháp điển các quy phạm pháp luật do Chủ tịch nước ban hành.

4. Thẩm quyền của các cơ quan thực hiện pháp điển

- Tập hợp, rà soát, phân loại các quy phạm pháp luật thuộc trách nhiệm pháp điển của mình;

- Xử lý, làm sạch quy phạm pháp luật do mình ban hành hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý, làm sạch văn bản trước khi đưa vào bộ pháp điển; cụ thể là loại bỏ các quy định đã hết hiệu lực, đã bị thay thể hoặc không còn giá trị áp dụng;

- Kết hợp hoặc tách các quy định của các văn bản quy phạm pháp luật để sắp xếp, kết nối, đưa vào bộ pháp điển;

- Sửa đổi cách đánh số và bố trí các quy định trong bộ pháp điển;

- Đổi tên văn bản quy phạm pháp luật hoặc tên các chương, phần, quy định;

- Tham chiếu chéo tới các quy định có liên quan của văn bản quy phạm pháp luật ban đầu hoặc các văn bản có các quy định sửa đổi;

- Sửa đổi hoặc xóa phần ngôn ngữ và các dấu trong câu để bảo đảm văn phong rõ ràng và thống nhất;

- Thực hiện các sửa đổi nhỏ trong các quy định của các văn bản quy phạm pháp luật để làm rõ ý định của các nhà làm luật hoặc để sửa các lỗi ngữ pháp hoặc lỗi đánh máy, nhưng không thay đổi ý nghĩa hoặc tác dụng của bất cứ quy định nào trong các văn bản quy phạm pháp luật;

- Kiến nghị các sửa đổi cần thiết đổi với các quy định của cơ quan ban hành văn bản để loại bỏ những quy định không thống nhất, trùng lặp hoặc kiến nghị bổ sung các quy định còn thiếu;

- Hoàn thiện dự thảo chủ đề của bộ pháp điển trình cấp có thẩm quyền thông qua, phê duyệt.

Cơ quan trực tiếp thực hiện pháp điển hóa phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ nội dung của chủ đề do mình xây dựng. Trong quá trình thực hiện pháp điển hóa, cơ quan trực tiếp thực hiện pháp điển hóa có thể huy động sự tham gia, đóng góp nguồn lực, kinh nghiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác.

5. Tìm hiểu về cơ quan có thẩm quyền tiến hành pháp điển ở Hoa Kỳ

Ý tưởng pháp điển hóa đã có từ rất sớm ở Hoa Kỳ. Pháp điển hóa ở Hoa Kỳ có một quá trình lịch sử và hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu thực tiễn. Hiện nay, ở phạm vi Liên bang đang tồn tại hai bộ pháp điển chính thức, đó là 1) Bộ pháp điển pháp luật Liên bang (United States Codes - USC), tập hợp phần lớn các luật đang có hiệu lực do Nghị viện Liên bang Hoa Kỳ ban hành về từng lĩnh vực; 2) Bộ pháp điển pháp quy Liên bang (Code of Federal Regulations - CFR), tập hợp tất cả những quy định do Chính phủ Liên bang và các cơ quan thuộc bộ máy hành pháp Liên bang ban hành.

- Cơ sở pháp lý pháp điển hóa

Cơ sở pháp lý pháp điển hóa của Hoa Kỳ được quy định trong Luật sửa đổi Luật Đăng ký liên bang được phê duyệt ngày 19/6/1937. Theo quy định tại Luật này thì “…vào ngày 01/7/1938, và vào cùng ngày này sau mỗi giai đoạn 5 năm, mỗi cơ quan Chính phủ sẽ gửi tới Văn phòng Hành chính một bộ văn bản đã được pháp điển hoàn chỉnh của tất cả các văn bản do cơ quan đó ban hành, có giá trị áp dụng chung, giá trị pháp lý và có hiệu lực vào thời điểm ngày 01/6/1938. Trong vòng 90 ngày, Ủy ban sẽ báo cáo về vấn đề này lên Tổng thống và Tổng thống có thể ủy quyền hoặc chỉ đạo việc xuất bản bộ pháp điển đó trong các số đặc biệt hoặc phụ lục của tờ Công báo". Cũng theo quy định của Luật này, Ủy ban Pháp điển sẽ được thành lập để giám sát và phối hợp xử lý các vấn đề liên quan đến hình thức, thể loại, cách sắp xếp và việc chú dẫn cho các bản pháp điển hóa của các cơ quan tiến hành pháp điển.

- Chủ thể pháp điển hóa

Hoa Kỳ thừa nhận sự tồn tại của hai loại chủ thể, đó là chủ thể tiến hành với tư cách là các cơ quan nhà nước và chủ thể tham gia pháp điển hóa trong một số trường hợp.

Cơ quan thực hiện pháp điển chính là Ủy ban Pháp điển. Tuy nhiên, do Hoa Kỳ tiến hành pháp điển ở những cấp độ với các sản phẩm khác nhau nên mỗi cấp độ sản phẩm sẽ có những cơ quan phụ trách chính.

Chẳng hạn như đối với Bộ USC (Bộ pháp điển pháp luật liên bang), trách nhiệm chính thực hiện pháp điển thuộc Hội đồng Rà soát luật của Hạ viện; Đối với Bộ CFR (Bộ pháp điển hành pháp liên bang) thì trách nhiệm thực hiện pháp điển thuộc về các bộ, ngành (mỗi bộ, ngành đều có cán bộ đầu mối liên lạc với Cơ quan Đăng ký/Công báo Liên bang, cán bộ này có trách nhiệm thường xuyên liên lạc với Cơ quan Đăng ký/Công báo Liên bang về việc thực hiện pháp điển các quy phạm pháp luật của bộ, ngành mình).

- Phạm vi pháp điển hóa

Tại Hoa Kỳ, cho đến thời điểm hiện nay, về cơ bản mới tiến hành pháp điển hóa ở cấp liên bang. Pháp điển hóa đối với các văn bản do Nghị viện liên bang ban hành và pháp điển hóa đối với các văn bản do Chính phủ liên bang ban hành. Ở cấp bang, công tác pháp điển hóa chưa được coi trọng.

LUẬT MINH KHUÊ (Sưu tầm & Biên tập)