1.Công bố lời khai trong giai đoạn điều tra

>> Xem thêm: Khám nghiệm hiện trường là gì? Khái quát chung về khám nghiệm hiện trường

Tại phiên tòa nếu thấy lời khai của người tham gia tố tụng gây bất lợi cho khách hàng những mâu thuẫn với lời khai của họ tại CQĐT thì đề nghị HĐXX công bố lời khai của họ trong giai đoạn điều tra . Trong vụ án đồng phạm khi thấy bị cáo khác khai không đúng về hành vi , vị trí vai trò khách hàng cũng như lời khai của bị hại có điểm không chính xác về nguyên nhân xô sát , về hành vi cố ý gây thương tích của bị cáo hoặc công cụ , phương tiện sử dụng thực hiện tội phạm … nhưng thấy khách hàng trực tiếp hỏi bị cáo khác , hỏi bị hại sẽ sát hơn , làm rõ hơn tình tiết khai không đúng của bị cáo khác và bị hại thì Luật sư bào chữa đề nghị Chủ tọa phiên tòa cho bị cáo được trực tiếp hỏi những người đó để làm rõ sự thật vụ án.

Ví dụ minh họa

Vụ án cố ý gây thương tích có nội dung như sau : Khoảng 17h ngày 10/9/2018 , tại gia đình anh Vũ Sỹ Thành trú tại khu đô thị PĐ – phường ĐN – thị xã TS xảy ra việc xô xát , cãi chửi nhau giữa Đào Xuân Bắc và vợ chồng anh Thành . Lúc này , anh Phạm Văn Thìn , trú tại thôn B – xã HV – huyện Ý – tỉnh BG ( là em vợ anh Thành ) đang trông coi công trình xây dựng cho vợ chồng anh Thành ở gần đó đi về nhà anh Thành lấy nước đá mang ra cho thợ uống . Thấy cãi nhau to tiếng anh Thìn hỏi anh Thành “ Có việc gì thế ” , Anh Thành trả lời “ Bắc nó say rượu nói lăng nhăng không có chuyện gì đâu , bác cứ mang nước ra ngoài kia đi ” . Vì vậy anh Thìn cẩm túi đã đi sang công trình đang xây dựng , còn Bắc tiếp tục cãi chửi nhau với vợ chồng anh Thành ở trong nhà . Do có một mình và đang bị nhốt tại nhà anh Thành nền Bắc có điện thoại cho Đào Văn Nam ( em ruột Bắc ) đến nhà anh Thành . Sau đó đã xảy ra vụ đánh nhau : Bắc dùng tuýp sắt một đầu nhọn đâm , còn Nam dùng dao công chém anh Phạm Văn Thìn ( là anh vợ anh Thành ) làm anh Thìn bị thương ở cánh tay , cẳng tay và mu bàn tay trái .

Qua giám định , anh Thìn bị tổn hại 11 % sức khỏe . VKS truy tổ Bắc và Nam về tội cố ý gây thương tích theo điểm đ khoản 2 Điều 134 BLHS năm 2015 .

Khi Chủ tọa phiên tòa hỏi bị hại về việc chứng kiến sự việc tại nhà anh Thành , Thìn khai khi vào trong nhà tôi thấy anh Bắc chửi vợ chồng anh Thành và xông vào đấm anh Thành , rồi với chiếc xô nhựa ở gần ghế sa lông đánh anh Thành , cốc chén bị vỡ loảng xoảng . Tôi chạy vào can cũng bị Bắc dùng tuýp sắt đâm vào tay trái làm tôi bị thu thương . Rõ ràng lời khai việc xô sát giữa Bắc và gia đình nhà anh Đức Thành không đúng như tài liệu chứng có trong hồ sơ thể hiện Bắc một mình đến nhà anh Thành đòi nợ thì bị cả nhà anh Thành đánh, khóa cửa lại và rất khó khăn mới chạy được ra ngoài . Còn bị hại Thìn không trực tiếp chứng kiến việc xảy ra xô sát lúc ban đầu , nhưng lại khai như mình đã trực tiếp chứng kiến việc cãi chửi nhau giữa hai bên và đổ hết lỗi cho Bắc .

Trong trường hợp này sự việc xô sát diễn ra thu thể nào , có những ai tham gia , lúc nào anh Thìn có mặt , có thể chứng kiến được gì thì Bắc là người biết rõ hơn cả và nếu Bắc trực tiếp hỏi bị hại Thìn thì bị hại không thể khai sai sự thật được nên Luật sư đề nghị Chủ tọa phiên tòa cho Bắc có thể hỏi bị hại để làm rõ sự việc xô sát và nguyên nhân dẫn đến việc anh Thìn bị thương .

Theo Điều 312 BLTTHS năm 2015 , vật chứng , ảnh hoặc biên bản xác nhận vật chứng có thể đưa ra xem xét tại phiên tòa . Trong nhiều trường hợp , Luật sư nhận thấy vật chứng không phù hợp với thương tích như vật chứng là vật sắc nhưng thương tích do vật chứng tổ chức xung quanh , lời khai của bị cáo trong giai đoạn điều tra không gây nên lại được mô tả là bờ mép không gọn , nham nhở , bầm dập các tử đề nghị HĐXX xem xét vật chứng , làm rõ điểm mâu thuẫn của vật rõ ràng về đặc điểm vật chứng , cách thức sử dụng vật chứng … thì Luật chứng với thương tích . Đối với những vụ án mà vật chứng cồng kềnh Các các đồ vật cố định tại hiện trường , cấu tạo nội , ngoại thất hay đặc điểm tự nhiên của hiện trường ( như nạn nhân bị bị cáo đẩy ngã về phía sau , đầu đập vào tay vịn cầu thang , ngã lăn nhiều lần trên các bậc cầu thang không thể đưa ra xem xét tại phiên tòa được nhưng đang có nhiều điểm chưa rõ nếu chỉ xem bản ảnh hiện trường và gây bất lợi cho bị cáo thì Luật sư đề xuất HĐXX tiến hành việc xem xét tại chỗ theo Điều 314 BLTTHS năm 2015 .

2. Quy định về công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố

>> Xem thêm: Lú luận về động cơ phạm tội trong vụ án hình sự ?

Nếu người được xét hỏi có mặt tại phiên tòa thì Hội đồng xét xử và Kiểm sát viên không được công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố, chỉ được công bố trong những trường hợp nhất định như người được xét hỏi vắng mặt hoặc đã chết,...

Quy định về công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố được quy định tại điều 308 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018).

Theo điều 308 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố như sau:

“1. Nếu người được xét hỏi có mặt tại phiên tòa thì Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên không được công bố lời khai của họ trong giai đoạn điều tra, truy tố.

2. Chỉ được công bố những lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố khi thuộc một trong các trường hợp:

a) Lời khai của người được xét hỏi tại phiên tòa mâu thuẫn với lời khai của họ trong giai đoạn điều tra, truy tố;

b) Người được xét hỏi không khai tại phiên tòa hoặc không nhớ những lời khai của mình trong giai đoạn điều tra, truy tố;

c) Người được xét hỏi đề nghị công bố lời khai của họ trong giai đoạn điều tra, truy tố;

d) Người được xét hỏi vắng mặt hoặc đã chết.

3.Trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nhà nước, giữ gìn thuần phong mỹ tục của dân tộc, giữ bí mật nghề nghiệp, bí mật kinh doanh, bí mật đời tư của cá nhận, bí mật gia đình theo yêu cầu của người tham gia tố tụng hoặc tự xét thấy cần thiết thì Hội đồng xét xử không công bố tài liệu có trong hồ sơ vụ án.”

Những người được xét hỏi

Những người được xét hỏi bao gồm: Bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ án, những người đại diện của những người đó (nếu có), người làm chứng.

Công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố

Xét hỏi tại phiên tòa là cuộc điều tra chính thức, công khai, khách quan. Bản án của Tòa án chỉ căn cứ vào các chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa. Vì vậy, về nguyên tắc Hội đồng xét xử và Kiểm sát viên không được nhắc lại hoặc công bổ lời khai cùa những người được xét hỏi tại cơ quan điều tra trước khi họ khai tại phiên tòa về các tình tiết của vụ án nếu họ có mặt tại phiên tòa.

Việc nhắc lại hoặc công bố lời khai của họ tại Cơ quan điều tra là một áp lực tâm lý có thể khiến người được triệu tập không dám khai sự thật, không dám thay đổi lời khai nếu vì một lý do nào đó mà trong giại đoạn điều tra họ khai báo chưa chính xác. Điều này ảnh hưởng đến quyết định giải quyết vụ án của Hội đồng xét xử.

3.Những lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố được phép công bố

>> Xem thêm: Nguyên tắc “Bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự”

Thứ nhất, lời khai của người được xét hỏi tại phiên tòa có mâu thuẫn với lời khai của họ tại Cơ quan điều tra. Trong trường hợp này việc nhắc lại hoặc công bố lời khai tại Cơ quan đieu tra là để người đó tự khẳng định lại sự đúng đắn của lời khai. Để đánh giá đúng đắn, khách quan, chấp nhận lời khai này hay lời khai kia, Hội đồng xét xử hoặc Kiểm sát viên thường hỏi thêm lý do tại sao người đó lại khai báo khác nhau;

Thứ hai, người được xét hỏi không khai tại phiên tòa;

Thứ ba, người được xét hỏi vắng mặt hoặc đã chết.

Trong những trường hợp này việc công bố các lời khai tại cơ quan điều tra là để thực hiện việc điều tra công khai tại phiên tòa; đảm bảo cho những người tham gia tổ tụng tranh luận về các lời khai đó và thực hiện nguyên tắc bản án, quyết định cùa Tòa án chỉ được căn cứ vào các chứng cứ đã được xem xét đên phiên tòa. Lời khai tại Cơ quan điều tra khi được công bố tại phiên tòa thì trở thành chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa.

4. Quy định công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố

>> Xem thêm: Mớm cung là gì ? Quy định của pháp luật về hành vi mớm cung

Nếu người được xét hỏi có mặt tại phiên tòa thì Hội đồng xét xử và Kiểm sát viên không được công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố, chỉ được công bố trong những trường hợp nhất định như người được xét hỏi vắng mặt hoặc đã chết. Qua bài viết này đội ngũ chuyên viên Luật sư của văn phòng Luật sư Thủ Đô xin được phân tích, bình luận các quy định của pháp luật về quy định công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố.

Xét hỏi tại phiên tòa là cuộc điều tra chính thức, công khai, khách quan. Bản án của Tòa án chỉ căn cứ vào các chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa. Vì vậy, về nguyên tắc Hội đồng xét xử và Kiểm sát viên không được nhắc lại hoặc công bổ lời khai cùa những người được xét hỏi tại cơ quan điều tra trước khi họ khai tại phiên tòa về các tình tiết của vụ án nếu họ có mặt tại phiên tòa.

Việc nhắc lại hoặc công bố lời khai của họ tại Cơ quan điều tra là một áp lực tâm lý có thể khiến người được triệu tập không dám khai sự thật, không dám thay đổi lời khai nếu vì một lý do nào đó mà trong giại đoạn điều tra họ khai báo chưa chính xác. Điều này ảnh hưởng đến quyết định giải quyết vụ án của Hội đồng xét xử.

Quy định của pháp luật về quy định công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố được quy định tại Bộ luật tố tụng hình sự 2015, cụ thể như sau:

Một là, nếu người được xét hỏi có mặt tại phiên tòa thì Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên không được công bố lời khai của họ trong giai đoạn điều tra, truy tố.

Hai là, chỉ được công bố những lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố khi thuộc một trong các trường hợp:

+ Lời khai của người được xét hỏi tại phiên tòa mâu thuẫn với lời khai của họ trong giai đoạn điều tra, truy tố.

+ Người được xét hỏi không khai tại phiên tòa hoặc không nhớ những lời khai của mình trong giai đoạn điều tra, truy tố.

+ Người được xét hỏi đề nghị công bố lời khai của họ trong giai đoạn điều tra, truy tố.

+ Người được xét hỏi vắng mặt hoặc đã chết.

Ba là, trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nhà nước, giữ gìn thuần phong mỹ tục của dân tộc, giữ bí mật nghề nghiệp, bí mật kinh doanh, bí mật đời tư của cá nhân, bí mật gia đình theo yêu cầu của người tham gia tố tụng hoặc tự xét thấy cần thiết thì Hội đồng xét xử không công bố tài liệu có trong hồ sơ vụ án.

5. Quy định về thẩm quyền công bố lời khai người làm chứng

Theo quy định tại khoản 1 Điều 293 BLTTHS năm 2015 về sự có mặt của người làm chứng thì: “Nếu người làm chứng vắng mặt nhưng trước đó đã có lời khai ở Cơ quan điều tra thì Chủ tọa phiên tòa công bố những lời khai đó” . Tuy nhiên tại khoản 1, 2 Điều 308 BLTTHS năm 2015 quy định về thẩm quyền không công bố và thẩm quyền công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố như sau: “1. Nếu người được xét hỏi có mặt tại phiên tòa thì HĐXX, Kiểm sát viên không được công bố lời khai của họ trong giai đoạn điều tra, truy tố”. Theo đó điểm d khoản 2 điều 308 quy định nếu người được xét hỏi vắng mặt tại phiên tòa thì HĐXX, Kiểm sát viên sẽ được công bố lời khai của họ trong giai đoạn điều tra, truy tố tại phiên tòa. Đồng thời, thuật ngữ “ người được xét hỏi tại phiên tòa ” đã bao gồm cả người làm chứng.

Tuy nhiên, quy định tại khoản 1 Điều 293 BLTTHS, với quy định riêng về thủ tục tranh tụng tại khoản 1, 2 Điều 308 BLTTHS lại có sự phân biệt về người có thẩm quyền công bố lời khai là Thẩm phán chủ tọa phiên tòa với Hội đồng xét xử (có thể bao gồm: Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân) và Kiểm sát viên là chưa hợp lý, dẫn đến gây khó khăn cho các Tòa án địa phương trong quá trình áp dụng.

Đề xuất, kiến nghị:

Theo tôi mặc dù quy định tại Điều 293 BLTTHS năm 2015 là quy định chung về thủ tục tố tụng tại phiên tòa nhưng tên và nội dung của điều luật quy định về sự có mặt của người làm chứng . Trong khi, quy định tại Điều 308 BLTTHS năm 2015 tuy ở phần thủ tục tranh tụng tại phiên tòa, nhưng tên và nội dung của điều luật quy định về việc công bố lời khai trong giai đoạn điều tra, truy tố. Vì vậy cần sửa đổi, bổ sung quy định tại khoản 1 Điều 293 BLTTHS năm 2015 theo hướng: “ Người làm chứng tham gia phiên tòa để làm sáng tỏ những tình tiết của vụ án. Nếu người làm chứng vắng mặt nhưng trước đó đã có lời khai ở Cơ quan điều tra thì tiến hành công bố những lời khai đó theo quy định tại Điều 308 của Bộ luật này…” chứ không cần quy định về thẩm quyền công bố lời khai ngay trong điều 293 như hiện nay. Việc sửa đổi, bổ sung quy định trên khắc phục được sự chồng chéo, tạo sự thống nhất giữa các điều luật.

Mọi vướng mắc pháp lý liên quan đến lĩnh vực tố tụng hình sự về điều tra vụ án hình sự, Hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực hình sự luôn sẵn sàng lắng nghe và giải đáp cụ thể.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê

>> Xem thêm: Vướng mắc trong nhập, tách vụ án hình sự - Một số kiến nghị