Mục lục bài viết

Trong quá trình quản lý và điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh, không ít doanh nghiệp áp dụng các hình thức xử lý đối với người lao động khi vi phạm nội quy lao động như đi làm muộn, nghỉ việc không phép, làm hư hỏng tài sản hoặc không hoàn thành công việc được giao. Trong đó, việc phạt tiền người lao động là biện pháp khá phổ biến trên thực tế. Tuy nhiên, không phải mọi biện pháp mà doanh nghiệp tự đặt ra đều phù hợp với quy định của pháp luật lao động. 

 

1. Công ty có được phạt tiền người lao động không?

Theo khoản 2 Điều 127 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định một trong các hành vi bị nghiêm cấm khi xử lý kỷ luật lao động là:

Điều 127. Các hành vi bị nghiêm cấm khi xử lý kỷ luật lao động

...

2. Phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động.

Theo đó, dù người lao động có hành vi vi phạm nội quy lao động như đi làm muộn, tự ý nghỉ việc không có lý do chính đáng, không tuân thủ quy trình làm việc, không hoàn thành nhiệm vụ được giao hoặc thực hiện các hành vi vi phạm khác thì doanh nghiệp cũng không được tự ý khấu trừ tiền lương hoặc yêu cầu người lao động nộp tiền phạt để xử lý vi phạm.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn áp dụng các quy định như phạt tiền đối với hành vi đi làm muộn, không mặc đồng phục, không hoàn thành chỉ tiêu công việc hoặc vi phạm nội quy công ty. Tuy nhiên, những hình thức xử lý này không phù hợp với quy định của Bộ luật Lao động và có thể bị cơ quan có thẩm quyền xử lý nếu bị phát hiện.

Trong trường hợp người lao động vi phạm kỷ luật lao động, người sử dụng lao động chỉ được áp dụng các hình thức kỷ luật được pháp luật cho phép theo Điều 124 Bộ luật Lao động năm 2019, bao gồm: khiển trách; kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng; cách chức; hoặc sa thải. Việc áp dụng các hình thức này phải có căn cứ rõ ràng, tuân thủ đúng trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật lao động theo quy định của pháp luật.

Do đó, doanh nghiệp không có quyền phạt tiền người lao động dưới bất kỳ hình thức nào để thay thế cho việc xử lý kỷ luật lao động. Nếu phát hiện quyền lợi của mình bị xâm phạm, người lao động có quyền khiếu nại đến người sử dụng lao động, cơ quan thanh tra lao động hoặc các cơ quan có thẩm quyền để được bảo vệ theo quy định của pháp luật.

2. Công ty phạt tiền người lao động có bị xử phạt? 

Theo điểm b khoản 3 Điều 19 Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định như sau:

Điều 19. Vi phạm quy định về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất

...

3. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động khi có một trong các hành vi sau đây:

...

b) Dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động;

Vậy, người sử dụng lao động có hành vi dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng. Đây là mức xử phạt tương đối nghiêm khắc, thể hiện quan điểm của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trong quan hệ lao động.

Pháp luật lao động quy định rõ người sử dụng lao động chỉ được áp dụng các hình thức xử lý kỷ luật lao động được quy định tại Bộ luật Lao động, bao gồm khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng, cách chức và sa thải. Ngoài các hình thức này, doanh nghiệp không được tự đặt ra hoặc áp dụng bất kỳ biện pháp xử lý nào khác có tính chất trừng phạt đối với người lao động, đặc biệt là việc phạt tiền hoặc cắt lương.

Trên thực tế, không ít doanh nghiệp quy định trong nội quy hoặc quy chế nội bộ các khoản phạt đối với người lao động khi có hành vi vi phạm như đi làm muộn, nghỉ việc không phép, không mặc đồng phục, không đạt chỉ tiêu công việc hoặc vi phạm quy trình làm việc. Tuy nhiên, dù các quy định này được ghi nhận trong nội quy lao động hay được người lao động biết trước thì cũng không làm phát sinh quyền phạt tiền của doanh nghiệp. Việc phạt tiền hoặc khấu trừ tiền lương để xử lý vi phạm kỷ luật lao động vẫn bị xem là hành vi trái pháp luật.

Tiền lương là khoản thu nhập hợp pháp mà người lao động được hưởng trên cơ sở sức lao động đã bỏ ra. Vì vậy, pháp luật đặt ra cơ chế bảo vệ chặt chẽ đối với quyền được trả lương của người lao động, đồng thời nghiêm cấm người sử dụng lao động tự ý cắt giảm hoặc khấu trừ tiền lương ngoài những trường hợp được pháp luật cho phép. Việc doanh nghiệp sử dụng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi vật chất của người lao động mà còn có thể tạo ra môi trường lao động thiếu công bằng, làm gia tăng tranh chấp lao động trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Do đó, khi phát hiện người lao động có hành vi vi phạm nội quy lao động, người sử dụng lao động cần áp dụng đúng các hình thức kỷ luật theo quy định của pháp luật thay vì phạt tiền hoặc cắt lương. Trường hợp cố tình vi phạm, Công ty phạt tiền người lao động bị xử phạt vi phạm hành chính từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng, ngoài ra công ty còn có thể bị buộc khôi phục quyền lợi hợp pháp cho người lao động và chịu các trách nhiệm pháp lý khác theo quy định hiện hành.

3. Các hình thức xử lý kỷ luật người lao động? 

Căn cứ Điều 124 Bộ luật Lao động 2019 quy định người sử dụng lao động chỉ được áp dụng 04 hình thức xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động có hành vi vi phạm kỷ luật lao động, bao gồm:

  • khiển trách;
  • kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng;
  • cách chức;
  • sa thải.

Mỗi hình thức kỷ luật được áp dụng tương ứng với tính chất, mức độ vi phạm khác nhau và phải được thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật.

3.1. Khiển trách

Khiển trách là hình thức kỷ luật lao động nhẹ nhất được người sử dụng lao động áp dụng đối với người lao động có hành vi vi phạm nội quy lao động nhưng mức độ vi phạm chưa nghiêm trọng. Hình thức này chủ yếu mang tính nhắc nhở, giáo dục để người lao động nhận thức được sai phạm của mình và khắc phục trong quá trình làm việc.

Người lao động bị khiển trách có thể do các hành vi như đi làm muộn nhiều lần, không tuân thủ quy trình làm việc, vi phạm nội quy về thời gian làm việc hoặc các nghĩa vụ khác được quy định trong nội quy lao động của doanh nghiệp. Việc khiển trách có thể được thực hiện bằng lời nói hoặc bằng văn bản theo quy định và quy chế của doanh nghiệp.

3.2. Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng

Đây là hình thức kỷ luật được áp dụng đối với những hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng hơn mức khiển trách nhưng chưa đến mức phải cách chức hoặc sa thải. Theo đó, người lao động sẽ bị kéo dài thời gian xét nâng lương so với thời hạn dự kiến ban đầu, tuy nhiên thời gian kéo dài không được vượt quá 06 tháng.

Hình thức này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi về tiền lương của người lao động, do đó doanh nghiệp chỉ được áp dụng khi có căn cứ rõ ràng theo nội quy lao động và thực hiện đúng trình tự xử lý kỷ luật lao động theo quy định của pháp luật.

3.3. Cách chức

Cách chức là hình thức kỷ luật áp dụng đối với người lao động đang giữ chức vụ quản lý, điều hành hoặc các vị trí được doanh nghiệp bổ nhiệm. Khi bị áp dụng hình thức này, người lao động sẽ không còn giữ chức vụ hiện tại và có thể được bố trí làm công việc khác theo quyết định của người sử dụng lao động.

Hình thức cách chức thường được áp dụng khi người lao động có hành vi vi phạm gây ảnh hưởng đến hoạt động quản lý, điều hành của doanh nghiệp, làm mất uy tín hoặc gây thiệt hại cho doanh nghiệp nhưng chưa đến mức phải chấm dứt quan hệ lao động. Đối với người lao động không giữ chức vụ thì không thể áp dụng hình thức kỷ luật cách chức.

3.4. Sa thải

Sa thải là hình thức kỷ luật lao động nghiêm khắc nhất, dẫn đến việc chấm dứt quan hệ lao động giữa người sử dụng lao động và người lao động. Tuy nhiên, doanh nghiệp không được tùy tiện áp dụng hình thức này mà chỉ được thực hiện trong các trường hợp luật định.

Theo Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động có thể bị xử lý kỷ luật bằng hình thức sa thải khi thực hiện các hành vi như trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích tại nơi làm việc; tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ; gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho doanh nghiệp; tái phạm trong thời gian chưa được xóa kỷ luật hoặc tự ý bỏ việc nhiều ngày mà không có lý do chính đáng.

Do hậu quả pháp lý của hình thức sa thải rất lớn, doanh nghiệp phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật lao động theo quy định của pháp luật. Nếu việc sa thải trái quy định, người sử dụng lao động có thể phải nhận người lao động trở lại làm việc và bồi thường thiệt hại theo quy định.

4. Người lao động cần làm gì khi bị công ty phạt tiền?

Khi bị công ty áp dụng hình thức “phạt tiền”, người lao động cần nhận thức rõ đây là hành vi trái pháp luật để có hướng xử lý phù hợp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Cụ thể, căn cứ Điều 127 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động bị nghiêm cấm phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động ; do đó, người lao động hoàn toàn có quyền từ chối việc nộp tiền phạt trái quy định. 

Phương án 1: Thực hiện là trao đổi, khiếu nại nội bộ với người sử dụng lao động hoặc bộ phận nhân sự, yêu cầu hủy bỏ quyết định trái pháp luật và hoàn trả khoản tiền đã bị khấu trừ (nếu có).

Phương án 2: Trường hợp doanh nghiệp không khắc phục, người lao động có thể gửi đơn khiếu nại đến Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội hoặc yêu cầu hòa giải viên lao động giải quyết tranh chấp theo trình tự pháp luật lao động.

Phương án 3: Trong trường hợp quyền lợi bị xâm phạm nghiêm trọng hoặc không được giải quyết, người lao động có quyền khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định về giải quyết tranh chấp lao động. 

Về phía doanh nghiệp, hành vi phạt tiền người lao động có thể bị xử phạt đối với hành vi dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay kỷ luật lao động, đồng thời buộc hoàn trả lại số tiền đã thu trái phép cho người lao động. Như vậy, việc chủ động sử dụng các cơ chế khiếu nại, tố cáo và khởi kiện không chỉ giúp người lao động đòi lại quyền lợi mà còn góp phần đảm bảo việc tuân thủ pháp luật lao động trong doanh nghiệp.

 

Kết luận

Quan hệ lao động được xây dựng trên cơ sở tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của cả người lao động và người sử dụng lao động. Theo quy định của pháp luật lao động hiện hành, doanh nghiệp không được áp dụng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động vi phạm nội quy. Khi phát sinh vi phạm, người sử dụng lao động chỉ được áp dụng các hình thức kỷ luật lao động theo đúng trình tự, thủ tục và phạm vi mà pháp luật cho phép. Việc hiểu rõ các quy định này không chỉ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, tuân thủ pháp luật và hạn chế các tranh chấp lao động có thể phát sinh trong quá trình hoạt động.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.