Đề xuất lựa chọn ngẫu nhiên Thẩm phán và Hội thẩm tham gia xét xử

1. Số lượng, thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm gồm những ai?

Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án dân sự:

Theo quy định tại Điều 63 của Bộ luật Dân sự 2015, hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án dân sự thường bao gồm một Thẩm phán và hai Hội thẩm nhân dân. Tuy nhiên, trong các trường hợp đặc biệt, hội đồng này có thể được mở rộng thành hai Thẩm phán và ba Hội thẩm nhân dân.

Trong việc xử lý vụ án có đương sự là người chưa thành niên, quy định rằng hội thẩm nhân dân phải bao gồm ít nhất một thành viên từ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, hoặc từ các cơ quan quản lý nhà nước về gia đình và trẻ em.

Đối với các vụ án liên quan đến lao động, hội thẩm nhân dân phải bao gồm ít nhất một thành viên từ tổ chức đại diện cho tập thể lao động hoặc từ người có kiến thức về pháp luật lao động.

Những quy định này nhằm đảm bảo sự công bằng và đa dạng trong quá trình xét xử, đồng thời đảm bảo rằng các quan điểm và quyền lợi của các nhóm đối tượng cụ thể được phản ánh và bảo vệ đúng mức trong quá trình tư pháp.

Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án hình sự:

Thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm trong vụ án hình sự được quy định tại Điều 254 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cụ thể như sau:

- Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án hình sự gồm một Thẩm phán và hai Hội thẩm.

- Trường hợp vụ án có tính chất nghiêm trọng, phức tạp thì Hội đồng xét xử sơ thẩm có thể gồm hai Thẩm phán và ba Hội thẩm.

- Đối với vụ án có bị cáo về tội mà Bộ luật hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là tù chung thân, tử hình thì Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm hai Thẩm phán và ba Hội thẩm.

Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án hình chính:

Theo Điều 154 Luật Tố tụng hành chính 2015, hội đồng xét xử sơ thẩm gồm một Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân, trừ trường hợp xét xử sơ thẩm vụ án hành chính theo thủ tục rút gọn thì do một Thẩm phán thực hiện.

Hội đồng xét xử sơ thẩm có thể gồm 02 Thẩm phán và 03 Hội thẩm nhân dân trong trường hợp sau đây:

+ Khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh liên quan đến nhiều đối tượng.

+ Vụ án phức tạp.

Vụ án phức tạp là vụ án có liên quan đến quyền và lợi ích của nhiều người; có tài liệu, chứng cứ mâu thuẫn với nhau cần có thời gian kiểm tra, xác minh, đánh giá hoặc tham khảo ý kiến của các cơ quan chuyên môn; có đương sự là người nước ngoài đang ở nước ngoài hoặc người Việt Nam đang cư trú, học tập, làm việc ở nước ngoài.

2. Quy định về đề xuất lựa chọn ngẫu nhiên Thẩm phán và Hội thẩm tham gia xét xử

Tòa án nhân dân tối cao đang hoàn thiện Dự thảo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi. Dự thảo Luật quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Tòa án nhân dân; về Thẩm phán, Hội thẩm và các chức danh khác trong Tòa án nhân dân; bảo đảm hoạt động của Tòa án nhân dân.

Theo Điều 35 Dự thảo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi quy định về lựa chọn ngẫu nhiên Thẩm phán, Hội thẩm tham gia xét xử như sau:

Chánh án Tòa án quyết định phân công ngẫu nhiên Thẩm phán, Hội thẩm giải quyết vụ án bảo đảm nguyên tắc vô tư, khách quan theo quy định của pháp luật.

3. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc “Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật”

Nguyên tắc "Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và tuân theo pháp luật" được xem là một trong những nguyên tắc cơ bản và quan trọng nhất trong hệ thống pháp luật và Hiến pháp của một quốc gia. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, việc bảo đảm tính độc lập của Thẩm phán và Hội thẩm vẫn còn nhiều hạn chế và thách thức.

Trước hết, cần nhấn mạnh vai trò quan trọng của Hội thẩm trong việc đảm bảo tính dân chủ, khách quan của quá trình xét xử. Hội thẩm đóng vai trò không thể thiếu trong mỗi phiên tòa và có ảnh hưởng lớn đến kết quả xét xử. Tuy nhiên, các quy định của pháp luật về địa vị pháp lý của Hội thẩm, cơ chế bầu, cử Hội thẩm và hoạt động của họ vẫn còn nhiều hạn chế, gây ra những vấn đề và bất cập trong quá trình xét xử.

Thực tế cho thấy rằng, Hội thẩm thường không thể hoạt động một cách hiệu quả và độc lập như mong đợi. Có những trường hợp Hội thẩm chỉ đơn thuần thực hiện việc nghiên cứu kết luận điều tra hoặc bản cáo trạng mà không thực sự tham gia vào quá trình xét xử. Điều này dẫn đến việc Hội thẩm không có sự chủ động trong việc chứng minh tội phạm và ra quyết định về việc giải quyết vụ án, làm mất đi tính công bằng và khách quan của quá trình xét xử.

Một trong những vấn đề còn tồn tại là việc chưa có cơ quan nào được giao nhiệm vụ quản lý thống nhất đội ngũ Hội thẩm của các Tòa án nhân dân. Mặc dù Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 quy định rõ vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc trong việc chuẩn bị nhân sự và hiệp thương lập danh sách Hội thẩm, nhưng thực tế cho thấy Ủy ban này ít khi thực hiện giám sát hoạt động của Hội thẩm sau khi họ được giới thiệu hoặc bầu ra. Do đó, Hội thẩm thường hoạt động độc lập và thiếu sự giám sát, dẫn đến những tình huống tiềm ẩn về sức ép và ảnh hưởng tiêu cực trong quá trình xét xử.

Để cải thiện tình hình, cần có sự quan tâm và hành động từ phía cơ quan quản lý và từ chính Thẩm phán và Hội thẩm. Cần thiết phải tăng cường đào tạo chuyên môn, nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho Thẩm phán và Hội thẩm, đồng thời cần thiết lập một cơ chế quản lý và giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính độc lập và công bằng trong quá trình xét xử.

Thẩm phán và Hội thẩm thường phải đối mặt với áp lực từ nhiều phía, làm cho họ cảm thấy không tự do khi tham gia vào quá trình xét xử. Áp lực này có thể xuất phát từ sự can thiệp của chính quyền địa phương, của Chánh án Tòa án hoặc của các tổ chức Đảng vào hoạt động xét xử. Hiến pháp hiện hành không quy định mối quan hệ hành chính giữa các Tòa án cấp trên và cấp dưới, điều này có nghĩa là không có sự phân chia rõ ràng về vai trò và quyền lực giữa các Tòa án. Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn tồn tại tình trạng Tòa án cấp trên can thiệp vào hoạt động của Tòa án cấp dưới, cả về tổ chức, tài chính và chuyên môn nghiệp vụ. Một số Chánh án thậm chí có thể can thiệp sâu vào quá trình xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm, hoặc cũng có trường hợp vì lợi ích cá nhân mà Chánh án chỉ đạo cho Hội đồng xét xử. Ngoài ra, việc Thẩm phán thường tham khảo ý kiến của lãnh đạo Toà án cũng là một tình trạng phổ biến, khiến cho quyết định xét xử không đạt được tính độc lập và khách quan như mong đợi. Mặc dù Tòa án nhân dân tối cao đã yêu cầu nghiêm cấm sự can thiệp vào hoạt động xét xử, nhưng trên thực tế, nhiều Tòa án địa phương vẫn tiếp tục thực hiện cơ chế này thông qua việc "báo cáo án" hoặc "thỉnh thị án", làm mất đi tính độc lập của quá trình xét xử.

Thẩm phán và Hội thẩm cũng thường phụ thuộc quá nhiều vào kết quả điều tra và thông tin có trong hồ sơ vụ án. Điều này có thể dẫn đến việc Hội đồng xét xử tập trung quá mức vào kết quả điều tra mà không coi trọng những ý kiến được trình bày tại phiên tòa, gây ra sự bất bình đẳng giữa các bên tham gia tố tụng. Nhưng thực tế, việc này làm giảm tính công bằng và khách quan của quá trình xét xử, dẫn đến việc ra phán quyết không công bằng và trái với pháp luật. Ngoài ra, quy trình tuyển chọn Thẩm phán cũng gặp nhiều vấn đề, không được thực hiện một cách công khai và minh bạch, làm mất đi tính cạnh tranh và chất lượng của đội ngũ Thẩm phán. Mức lương thấp cũng làm cho Thẩm phán không yên tâm và dễ bị ảnh hưởng bởi các áp lực hoặc cám dỗ trong quá trình xét xử.

Chế độ tiền lương của Thẩm phán và chính sách đối với Hội thẩm chưa đảm bảo được tính công bằng và hợp lý. Mức lương của Thẩm phán thường rất khiêm tốn, không đảm bảo được mức sống cơ bản của họ và gia đình. Điều này có thể dẫn đến việc Thẩm phán dễ bị ảnh hưởng bởi các tác động bên ngoài và dễ mắc phải những hành vi không đạo đức hoặc tham nhũng. Đối với Hội thẩm, các chế độ và chính sách hiện tại cũng chưa đáp ứng được nhu cầu và công lao của họ, làm cho họ cảm thấy không được đánh giá và đối xử công bằng. Điều này có thể ảnh hưởng đến tinh thần làm việc và hiệu suất của Hội thẩm, gây ra những tổn thất trong quá trình xét xử.

Xem thêm: Hội thẩm nhân dân là gì? Điều kiện trở thành hội thẩm nhân dân

Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Đề xuất lựa chọn ngẫu nhiên Thẩm phán và Hội thẩm tham gia xét xử mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!