Địa vị pháp lý của các cơ quan thanh tra nhà nước

1. Khái niệm

Theo từ điển tiếng Việt: " Thanh tra" ( người thuộc cơ quan có thẩm quyền) kiểm tra, xem xét tại chỗ việc làm của cơ quan địa phương, cơ quan, xí nghiệp.

Theo quy định của Luật thanh tra 2010 thì: " Thanh tra" ( hay còn gọi là Thanh tra nhà nước) có nghĩa: " là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân."

Từ những cơ sở trên, thanh tra có thể hiểu: : Thanh tra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước, là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhận; thường được thực hiện bởi cơ quan chuyên trách theo một trình tự, thủ tục, luật định, nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật".

2. Mục đích của hoạt động thanh tra

Trong quá trình phát triển của xã hội, luôn xuất hiện những việc làm hay, mạnh dạn thể hiện tư duy, cách suy nghĩ, hành động mới phù hợp với chủ trương đổi mới toàn diện của Đảng nhất là trong lĩnh vực kinh tế. Trong khi đó, các thước đo, chuẩn mực cho các hoạt động là cơ chế, chính sách lại luôn lạc hậu so với thực tiễn không theo kịp sự phát triển của xã hội. Thông qua hoạt động, thanh tra cùng với việc phát hiệu những nhân tố tích cực, khuyến khích, động viên, giúp đỡ tạo điều kiện cho những nhân tố tích cực, khuyến khích, động viên, giúp đỡ tạo điều kiện những nhân tố tích cực phát triển. Do vậy, mục đích nghiên cứu của hoạt động thanh tra là bảo đảm pháp luật được thi hành một cách nghiêm minh, nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước, cũng như đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

3. Hoạt động thanh tra phải tuân theo pháp luật

Hoạt động thanh tra phải tuân theo pháp luật là yêu cầu đầu nên và trước hết đối với cán bộ, (thanh tra viên trong hoạt động thanh tra. Chính vì vậy, các cơ quan thanh tra nhà nước và cán bộ, thanh ta viên trong suốt qua trình hoạt động, không những phải tuân theo đúng các quy định của Luật Thanh tra và các văn bản pháp luật khác hướng dẫn thi hành về thẩm quyền, quyền hạn, trình tự, thủ tục... trong tổ chức, chỉ đạo và thực hiện hoạt động thanh tra hanh chính, mà còn phải tuân thủ các quy định của các pháp luật khác có liên quan đến công tác thanh tra, như các văn bản pháp luật có liên quan đến nội dung thanh tra, ..Với vai trò, vị trí “Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới”, thanh tra là một bộ phận cấu thành công tác lãnh đạo, là một bộ phận hợp thành công tác quan lý nhà nước, nó đóng vai trò như cầu nối giữa cơ quan lãnh đạo, quản lý nơi ban hành và chỉ đạo tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật và địa phương, cơ quan, đơn vị, cơ sở. Như vậy, các cơ quan thanh tra nhà nước, cũng như cán bộ, thanh tra viên đóng một vai trò rất quan trọng là thu thập, tổng hợp, nhận xét, xử lý những thông tin trong thanh tra, để phục vụ cơ quan lãnh đạo, quan lý. Nó giúp cho người lãnh đạo, người quan lý các cấp nắm được không những tình hình chấp hành, những ưu điểm, khuyết điểm trong việc thực hiện cơ chế quan lý, các chính sách, pháp luật... Ở địa phương. cơ quan, đơn vị được thanh ra, mà còn cả những sơ hở của cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật... hiện hành cùng với những kiến nghị để cơ quan lãnh đạo, chì đạo có những biện pháp khác phục những khuyết điểm của cấp đươi và sơ hở của cơ chế quan lý, chính sách, phap luật... Do đó, những thông tin mà thanh tra cùng cấp cho cơ quan cấp trên, cho người lãnh đạo đòi hỏi phải có độ chính xác, khách quan, trung thực rất cao. Muốn có được những thông tín chính xác, trung thực đó, thái độ cua người cán bộ thanh tra là phải cần thận, xem xét một cách tỉ mỉ, thấu đáo và có sự phân tích, đánh giá một cách khách quan, khoa học, không áp đặt theo ý muốn hoặc suy đoán chủ quan của mình.

4. Không trùng lặp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra