Thực tiễn cho thấy, việc định giá tài sản bị trộm cắp không phải lúc nào cũng dễ dàng và thống nhất. Có nhiều loại tài sản mang tính đặc thù như đồ cổ, cây cảnh, động vật quý hiếm, hoặc tài sản đã qua sử dụng lâu năm… khiến việc xác định giá trị thị trường gặp nhiều khó khăn. Không ít trường hợp, cùng một tài sản nhưng các hội đồng định giá ở các cấp khác nhau lại đưa ra kết quả chênh lệch lớn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của người bị hại và cả người bị buộc tội. Ngoài ra, quy trình thành lập hội đồng định giá, tiêu chí áp dụng, thời điểm định giá... cũng đang đặt ra nhiều bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp luật.
1. Khái quát về Tội trộm cắp tài sản
Tội trộm cắp tài sản được quy định tại Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017. Để truy cứu trách nhiệm hình sự theo Khoản 1 Điều này, giá trị tài sản bị trộm cắp phải từ 2.000.000 đồng trở lên.
Định giá tài sản trong tố tụng hình sự là hoạt động do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện để xác định giá trị bằng tiền của tài sản. Hoạt động này được thực hiện theo yêu cầu bằng văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng nhằm phục vụ cho việc giải quyết vụ án hình sự, bao gồm xác định tội phạm, định khung hình phạt, và quyết định hình phạt.
Hệ thống văn bản pháp luật: Việc định giá tài sản được điều chỉnh bởi một hệ thống văn bản pháp luật chặt chẽ, từ các bộ luật nền tảng đến các văn bản hướng dẫn chi tiết. Các văn bản pháp lý có giá trị cao nhất bao gồm Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, và Nghị định số 30/2018/NĐ-CP của Chính phủ.
2. Thẩm quyền và quy trình định giá tài sản
Hội đồng định giá tài sản là chủ thể có thẩm quyền chính thức thực hiện việc định giá trong tố tụng hình sự. Nghị định 30/2018/NĐ-CP và các văn bản liên quan quy định chi tiết về cơ cấu, thẩm quyền và quy trình làm việc của Hội đồng này.
- Cơ cấu và thẩm quyền: Hội đồng định giá được thành lập theo từng vụ việc hoặc thường xuyên, tùy thuộc vào cấp độ và tính chất của vụ án.
- Tại cấp tỉnh, Hội đồng định giá được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập theo đề nghị của cơ quan tài chính cùng cấp.
- Ở cấp huyện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thành lập Hội đồng định giá thường xuyên dựa trên tình hình thực tế địa phương.
- Đối với các vụ việc đặc thù, Hội đồng định giá có thể được thành lập ở cấp trung ương do Bộ trưởng hoặc Thủ trưởng cơ quan ngang bộ quyết định.
- Hội đồng có thể ủy quyền cho Chủ tịch Hội đồng quyết định các thành viên cụ thể phù hợp với đặc điểm của tài sản cần định giá.
- Nhiệm vụ chính của Hội đồng là thực hiện định giá và định giá lại tài sản theo yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
- Quy trình định giá:
- Bước 1: Tiếp nhận yêu cầu. Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng (như Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán) ra văn bản yêu cầu định giá tài sản. Văn bản này phải nêu rõ các thông tin cơ bản bao gồm tên cơ quan yêu cầu, tên Hội đồng, thông tin và đặc điểm của tài sản cần định giá, và thời hạn trả lời.
- Bước 2: Khảo sát và thu thập thông tin. Hội đồng định giá có trách nhiệm tổ chức khảo sát trực tiếp tài sản, khảo sát giá, và thu thập các thông tin liên quan.
- Bước 3: Tiến hành định giá. Dựa trên các căn cứ đã thu thập, Hội đồng tiến hành định giá tài sản. Phiên họp định giá có thể được tiến hành khi có mặt ít nhất 2/3 số lượng thành viên, trừ trường hợp Hội đồng có 3 thành viên thì phải có đủ cả 3 người.
- Bước 4: Ra kết luận định giá. Kết quả định giá được lập thành văn bản kết luận và có giá trị chứng cứ trong vụ án.
3. Định giá tài sản thiệt hại khi bị trộm cắp thế nào ?
Để xác định giá trị tài sản bị trộm cắp, Hội đồng định giá tài sản phải tuân thủ các căn cứ và phương pháp được quy định rõ ràng trong pháp luật, đặc biệt là Nghị định 30/2018/NĐ-CP.
Theo quy định, việc định giá phải dựa trên ít nhất một trong các căn cứ sau: giá thị trường phổ biến tại thời điểm và địa điểm tài sản bị xâm phạm, giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định, giá trên hồ sơ, tài liệu kèm theo tài sản, hoặc các căn cứ khác về giá trị tài sản.
Một điểm mới quan trọng trong Nghị định 30/2018/NĐ-CP là nguyên tắc định giá đã được thay đổi từ "thời điểm và nơi tài sản bị xâm phạm" sang "tại thời điểm và nơi tài sản được yêu cầu định giá". Quy định này giúp tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn khi tài sản bị thất lạc hoặc đã thay đổi so với ban đầu.
Phương pháp định giá đối với các loại tài sản cụ thể:
- Tài sản đã qua sử dụng: Hội đồng định giá có trách nhiệm xác định giá trị thực tế của tài sản đã qua sử dụng. Quy trình này thường phức tạp do sự đa dạng về chủng loại và chất lượng của tài sản. Các phương pháp định giá có thể được áp dụng bao gồm phương pháp so sánh, chi phí hoặc thu nhập.
- Tài sản bị hư hỏng, bị hủy hoại một phần: Trường hợp cơ quan tố tụng yêu cầu xác định giá trị thiệt hại, Hội đồng định giá sẽ xác định giá trên cơ sở chi phí khôi phục lại tình trạng ban đầu của tài sản trước khi bị hư hỏng.
- Tài sản bị mất, thất lạc hoặc bị hủy hoại toàn bộ và không thể khôi phục: Hội đồng định giá xác định giá dựa trên hồ sơ, tài liệu về tài sản và các thông tin thu thập được.
- Tài sản là hàng giả: Giá trị của tài sản là hàng giả được xác định theo giá của hàng thật hoặc của tài sản tương tự, tuân theo quy định của Bộ luật Hình sự.
- Kim khí quý, đá quý, cổ vật: Đối với các tài sản không được mua bán phổ biến trên thị trường như kim khí quý, đá quý, di vật, cổ vật hoặc các vật có giá trị văn hóa, tôn giáo, Hội đồng định giá xác định giá trị dựa trên kết quả giám định chuyên môn, ý kiến đánh giá của cơ quan có thẩm quyền và chuyên gia trong lĩnh vực đó, hoặc giá trị đã được ghi trong hồ sơ, tài liệu của tài sản.
4. Kiến nghị hoàn thiện
Dựa trên phân tích, các kiến nghị sau đây được đưa ra nhằm nâng cao hiệu quả và tính công bằng của hoạt động này:
- Hoàn thiện pháp luật về tài sản số: Cần sớm xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật chuyên biệt, công nhận và quy định rõ ràng về tài sản số và tiền ảo. Điều này sẽ lấp đầy khoảng trống pháp lý, cung cấp cơ sở vững chắc cho các cơ quan tố tụng và đảm bảo tính thống nhất trong việc xử lý các vụ án liên quan.
- Hướng dẫn cụ thể về "giá thị trường": Cần có văn bản hướng dẫn chi tiết hơn về việc xác định "giá thị trường" đối với các vụ án liên quan đến tài sản của tổ chức kinh tế, để đảm bảo việc định giá phản ánh đúng giá trị thiệt hại thực tế (giá vốn) thay vì giá bán lẻ (giá niêm yết), từ đó đảm bảo công bằng cho bị cáo.
- Tăng cường năng lực và cơ chế tài chính: Nên xem xét phân bổ kinh phí định giá cho tất cả các cơ quan tiến hành tố tụng, bao gồm cả Viện kiểm sát và Tòa án, để đảm bảo quyền trưng cầu định giá được thực hiện một cách hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường năng lực chuyên môn của các thành viên Hội đồng định giá, hoặc quy định việc thuê các tổ chức thẩm định giá độc lập trong các trường hợp phức tạp để đảm bảo tính khách quan tối đa.
Kết luận
Hệ thống pháp luật Việt Nam về định giá tài sản trong tố tụng hình sự đã có những bước tiến đáng kể, đặc biệt với sự ra đời của Nghị định số 30/2018/NĐ-CP. Các quy định đã trở nên chi tiết hơn, tạo ra một khung pháp lý tương đối đầy đủ và chặt chẽ, góp phần giải quyết nhiều vướng mắc thực tiễn. Tuy nhiên, vẫn còn những điểm hạn chế cần được khắc phục. Một trong những thách thức lớn nhất của pháp luật hiện hành là sự thiếu hụt các văn bản pháp luật về tài sản số và tiền ảo. Điều này tạo ra một "khoảng trống pháp lý" nghiêm trọng. Ngoài ra, sự thiếu thống nhất trong việc áp dụng pháp luật vẫn còn tồn tại, điển hình là việc áp dụng giá niêm yết của doanh nghiệp để định giá, có thể dẫn đến bất công cho bị cáo.
Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline tổng đài: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tuyến. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ khi có nhu cầu. Trân trọng!
