Em gái có thể tranh chấp di sản thừa kế với con đẻ anh trai ruột không?

1. Em gái có được thừa kế tài sản của anh trai không?

Thừa kế có thể được hiểu là sự tiếp nối, là sự dịch chuyển tài sản từ người chết sang người sống. Việc thừa kế có thể được thực hiện theo di chúc hoặc theo pháp luật. Người thừa kế theo di chúc có thể là cá nhân, tổ chức, không phụ thuộc vào quan hệ hôn nhân hay huyết thông, bởi vì bản chất của việc thừa kế theo đi chúc sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Căn cứ vào Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì các trường hợp thừa kế theo pháp luật được quy định như sau:

- Không có di chúc;

- Di chúc không hợp pháp;

- Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;

- Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Tức là trong trường hợp anh trai ruột chết nhưng không để lại di chúc thì sẽ thuộc trường hợp chia thừa kế theo pháp luật. Mà theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì thứ tự hàng thừa kế được xác định như sau:

- Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

- Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

- Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Như vậy, em gái được hưởng thừa kế của anh khi thuộc vào trường hợp chia thừa kế theo pháp luật và hàng thừa kế thứ nhất không còn ai thì hàng thừa kế thứ hai bao gồm cả em gái sẽ được hưởng di sản thừa kế mà anh để lại.

2. Em gái có thừa kế thế vị đối với di sản của anh ruột để lại thay cho ba mẹ không?

Xét về bản chất thì thừa kế thế vị là sự thay thế vị trí thừa kế, do đó, người thừa kế thế vị phải thuộc trong mối quan hệ huyết thông. Cụ thể, tại Điều 652 Bộ luật Dân sự năm 2015 có ghi nhận về thừa kế thế vị như sau:

Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.

Theo đó, có thể hiểu thừa kế thế vị là việc các con/ cháu/ chắt được thay thế vào vị trí của cha hoặc mẹ/ ông, bà để hưởng di sản thừa kế của ông, bà/ cụ để lại. Những người thừa kế thế vị được hưởng phần di sản mà bố mẹ mình/ ông hoặc bà đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.

Bên cạnh đó, căn cứ quy định chung về thừa kế thế vị thì điều kiện để được hưởng thừa kế thế vị được xác định như sau:

- Con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản (cháu được thừa kế thế vị); cháu cũng chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản (chắt được thừa kế thế vị). Như vậy, điều kiện đầu tiên làm phát sinh quan hệ thừa kế thế vị đó là phải xảy ra sự kiện cha hoặc mẹ của cháu hoặc của chắt chết trước hoặc chết cùng vào một thời điểm với ông, bà (nội, ngoại) hoặc các cụ (nội, ngoại);

- Những người thừa kế thế vị phải là người có quan hệ thuộc hàng thừa kế thứ nhất và người thế vị luôn ở vị trí đời sau, tức là chỉ có con thế vị cha, mẹ để hưởng di sản của ông bà hoặc các cụ chứ không xảy ra trường hợp cha, mẹ thế vị con để hưởng di sản của ông bà hoặc các cụ;

- Người thừa kế thế vị phải còn sống vào thời điểm người để lại di sản chết hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết;

- Khi còn sống, người cha hoặc mẹ của người được thế vị phải có quyền được hưởng di sản của người chết. Nếu bị tước hoặc bị truất quyền hưởng di sản thừa kế thì không thể thế vị;

- Bản thân người thế vị không bị tước quyền thừa kế theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Ngoài ra, các trường hợp thừa kế thế vị theo quy định tại Bộ luật Dân sự năm 2015 sẽ bao gồm:

- Thứ nhất, cháu thế vị ba hoặc mẹ nhận di sản của ông, bà;

- Thứ hai, chắt thế vị cha hoặc mẹ để hưởng di sản của cụ.

Theo đó, thừa kế thế vị chỉ xảy ra ở hàng thừa kế thứ nhất, trong hàng thừa kế thứ nhất, người thừa kế thế vị được hưởng di sản chỉ có thể là cháu hoặc chắt. Tức là sự thế vị chỉ áp dụng cho đối tượng thuộc trực hệ đến đời thứ ba với điều kiện cháu phải sống vào thời điểm ông bà chết mới là người thừa kế thế vị tài sản của ông bà, chắt phải sống vào thời điểm cụ chết mới là người thừa kế thế vị của các cụ.

Như vậy, căn cứ vào các quy định kể trên, không có trường hợp nào em được thế vị từ ba, mẹ để hưởng di sản của anh, chị. Do đó, người em sẽ không thể thế vị ba, mẹ để hưởng di sản từ anh trai để lại.

3. Em gái có thể tranh chấp di sản thừa kế với con đẻ anh trai ruột không?

Hiện nay, theo quy định của pháp luật hiện hành thì dù em gái không thể hưởng thừa kế thế vị thay cho ba mẹ để hưởng di sản từ anh trai để lại, nhưng vẫn có những trường hợp em gái vẫn có thể được xác định là người thừa kế khi thuộc vào một trong hai trường hợp sau:

Trường hợp 1: Em gái hưởng di sản thừa kế của anh trai khi chia thừa kế theo pháp luật và hàng thừa kế thứ nhất không còn ai

Theo quy định của dân sự, anh trai gặp biến cố và chết nhưng không để lại di chúc thì di sản mà anh trai để lại sẽ được chia theo quy định pháp luật là xác định hàng thừa kế. Trong đó, hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: bố, mẹ ruột/ nuôi; vợ; con đẻ/ nuôi của anh trai. Còn em gái ruột được xác định là hàng thừa kế thứ hai. Và về nguyên tắc, những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Qua đó, có thể hiếu trường hợp này là khi bố mẹ đẻ/ nuôi, vợ, con đẻ/ nuôi của anh trai không còn/ không có thì em gái ruột sẽ được hưởng thừa kế đối với di sản mà anh trai để lại.

Trường hợp 2: Anh trai mất và để lại di chúc phân chia tài sản thừa kế cho em gái ruột

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 thì di chúc hợp pháp, tài sản người chết để lại sẽ được định đoạt theo di chúc. Theo đó, nếu anh trai lập di chúc để lại tài sản cho em gái và di chúc này được xác định là hợp pháp thì nội dung này hoàn toàn có quyền với di sản thừa kế đó.

Di chúc thừa kế được xác định là hợp pháp khi thỏa mãn các điều kiện quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015 sau:

- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép; Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

- Di chúc của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

- Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

- Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện về di chúc hợp pháp được quy định tại khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015.

- Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Như vậy, vẫn có khả năng mà em gái có thể tranh chấp di sản thừa kế với con ruột của anh trai khi thuộc trường hợp anh ruột để lại di chúc cho em gái. Và trong trường hợp này, nếu đủ chứng minh di chúc của anh là hợp pháp thì em gái hoàn toàn có quyền thừa kế với di sản mà anh trai để lại.

Ngoài ra, quý khách có thể tham khảo thêm về bài viết của Luật Minh Khuê như sau:  Di chúc là gì? Quy định phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Mọi vướng mắc chưa rõ hoặc có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách vui lòng liên hệ với luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại 24/7, gọi ngay tới số: 1900.6162 hoặc gửi email trực tiếp tại: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp thắc mắc nhanh chóng. Ngoài ra, khách hành cũng có thể liên hệ trực tiếp với các luật sư của Luật Minh Khuê để được giải đáp các vấn đề liên quan. Cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.