1. Giảng viên đại học là gì và vị trí pháp lý trong hệ thống giáo dục

Theo quy định hiện hành, giảng viên đại học là nhà giáo thực hiện nhiệm vụ giảng dạy tại cơ sở giáo dục đại học và phải đáp ứng chuẩn trình độ, năng lực nghề nghiệp theo pháp luật. Từ ngày 01/01/2026, khung pháp lý mới đặt nền tảng cho vấn đề này là Luật Nhà giáo 2025 và Luật Giáo dục đại học 2025.

Luật Nhà giáo 2025 xác định nhà giáo là lực lượng nòng cốt của ngành giáo dục, có vị thế quan trọng trong xã hội, được tôn trọng, bảo vệ và tôn vinh. Trong hệ thống đó, giảng viên là nhóm nhà giáo giảng dạy từ trình độ cao đẳng trở lên. Còn Luật Giáo dục đại học 2025 quy định cụ thể hơn rằng giảng viên đại học là người giảng dạy tại cơ sở giáo dục đại học, đáp ứng trình độ chuẩn được đào tạo theo Luật Nhà giáo.

Về cấu trúc nghề nghiệp, pháp luật hiện nay không chỉ nhìn giảng viên như người “đứng lớp”, mà còn là chủ thể học thuật gắn với đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, vị trí pháp lý của giảng viên đại học nằm ở giao điểm của ba nhóm quy phạm:

Pháp luật về giáo dục đại học, điều chỉnh vai trò giảng dạy, nghiên cứu, chức danh và trách nhiệm học thuật.
Pháp luật về nhà giáo, điều chỉnh chuẩn nghề nghiệp, quyền, nghĩa vụ, đạo đức nghề nghiệp và chính sách đãi ngộ.
Pháp luật về nhân sự công hoặc lao động, điều chỉnh quan hệ làm việc của giảng viên với nhà trường, tùy theo loại hình cơ sở giáo dục.

Luật Giáo dục đại học 2025 cũng cho thấy phạm vi giảng viên ngày nay đa dạng hơn trước, gồm giảng viên cơ hữu, giảng viên đồng cơ hữu, giảng viên hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và giảng viên thỉnh giảng. Điều này có nghĩa là không phải mọi người làm công việc giảng dạy trong đại học đều có cùng địa vị pháp lý. Muốn xác định chính xác họ là công chức, viên chức hay người lao động thì phải nhìn vào loại trường và loại quan hệ pháp lý cụ thể.

2. Phân biệt công chức và viên chức: Cơ sở pháp lý tại Việt Nam

Tính đến ngày 27/8/2026, việc phân biệt công chức và viên chức phải căn cứ vào hai đạo luật hiện hành:

Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
Luật Viên chức số 129/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

Theo Luật Cán bộ, công chức 2025, công chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng vào vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp xã; hoặc trong một số cơ quan, đơn vị đặc thù thuộc lực lượng vũ trang và tổ chức cơ yếu, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Điểm cốt lõi của công chức là họ thực hiện công vụ trong cơ quan nhà nước hoặc cơ quan thuộc hệ thống chính trị.

Trong khi đó, theo Luật Viên chức 2025, viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ tiền lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Điểm cốt lõi của viên chức là họ cung ứng dịch vụ công, hoạt động nghề nghiệp trong đơn vị sự nghiệp công lập, chứ không trực tiếp thực thi quyền lực công như công chức.

Từ đây có thể rút ra ba khác biệt lớn.

Thứ nhất là nơi làm việc. Công chức gắn với cơ quan nhà nước hoặc cơ quan trong hệ thống chính trị. Viên chức gắn với đơn vị sự nghiệp công lập như bệnh viện công, trường công, viện nghiên cứu công lập.

Thứ hai là tính chất công việc. Công chức thiên về hoạt động công vụ, quản lý nhà nước, tham mưu và thực thi pháp luật. Viên chức thiên về hoạt động nghề nghiệp chuyên môn như giảng dạy, khám chữa bệnh, nghiên cứu, nghệ thuật, thể thao.

Thứ ba là chế độ pháp lý. Công chức thuộc chế độ công vụ và biên chế công chức. Viên chức làm việc theo hợp đồng làm việc trong đơn vị sự nghiệp công lập, dù vẫn chịu sự quản lý rất chặt của pháp luật công.

Chính ba tiêu chí này là căn cứ để trả lời câu hỏi giảng viên đại học là công chức hay viên chức.

3. Giải đáp: Giảng viên đại học là công chức hay viên chức?

Câu trả lời đúng theo pháp luật hiện hành là: trong đa số trường hợp, giảng viên đại học công lập là viên chức; giảng viên đại học tư thục không phải công chức cũng không phải viên chức mà là người lao động.

Đối với cơ sở giáo dục đại học công lập, giảng viên cơ hữu được tuyển dụng theo vị trí việc làm để làm nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học trong một đơn vị sự nghiệp công lập. Vì vậy, họ thuộc nhóm viên chức theo Luật Viên chức 2025. Việc trường có tự chủ tài chính, tự chủ tổ chức hay không không làm thay đổi bản chất này. Tự chủ đại học chỉ mở rộng quyền quản trị và sử dụng nhân sự của nhà trường, chứ không biến giảng viên công lập thành công chức.

Đối với giảng viên giữ chức vụ quản lý trong trường đại học công lập như trưởng bộ môn, trưởng khoa, phó hiệu trưởng, hiệu trưởng, về nguyên tắc họ vẫn là viên chức quản lý, không phải công chức. Điểm này đặc biệt cần lưu ý vì nhiều người vẫn nhầm theo tư duy cũ. Luật Cán bộ, công chức 2025 hiện không còn đặt bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập vào phạm vi khái niệm công chức như cách hiểu trước đây. Vì vậy, ở thời điểm hiện nay, giảng viên làm quản lý trong trường công lập vẫn chủ yếu mang địa vị pháp lý là viên chức.

Đối với cơ sở giáo dục đại học tư thục hoặc có vốn đầu tư nước ngoài, giảng viên làm việc theo hợp đồng lao động với nhà trường. Họ là người lao động theo pháp luật lao động, đồng thời vẫn là nhà giáo theo Luật Nhà giáo nếu được tuyển dụng làm nhiệm vụ giảng dạy trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Nói cách khác, họ có địa vị nghề nghiệp là nhà giáo, nhưng địa vị lao động là người lao động, không phải viên chức.

Đối với giảng viên thỉnh giảng, tình hình còn linh hoạt hơn. Nếu một giảng viên trường công sang dạy thỉnh giảng ở trường khác thì tại đơn vị gốc họ có thể là viên chức, nhưng tại nơi thỉnh giảng quan hệ pháp lý chỉ là quan hệ hợp đồng thỉnh giảng. Nếu một chuyên gia bên ngoài, luật sư, doanh nhân, nhà khoa học được mời dạy chuyên đề thì họ không vì thế mà trở thành công chức hay viên chức của trường.

Từ đó có thể kết luận ngắn gọn như sau:

Giảng viên trường đại học công lập: thông thường là viên chức.
Giảng viên giữ chức vụ quản lý ở trường công lập: thông thường là viên chức quản lý.
Giảng viên trường đại học tư thục: là người lao động.
Giảng viên thỉnh giảng: tùy quan hệ gốc, nhưng tại nơi thỉnh giảng không mặc nhiên là công chức hay viên chức của trường.

Ngoại lệ có thể phát sinh ở các cơ sở đào tạo thuộc lực lượng vũ trang hoặc trường của cơ quan nhà nước có chế độ nhân sự đặc thù. Trong những trường hợp đó, phải đối chiếu thêm pháp luật chuyên ngành và quyết định nhân sự cụ thể.

4. Quyền và nghĩa vụ của giảng viên đại học theo quy định pháp luật

Từ ngày 01/01/2026, quyền và nghĩa vụ nghề nghiệp chung của giảng viên trước hết được đặt trong khung của Luật Nhà giáo 2025, sau đó kết hợp với Luật Giáo dục đại học 2025, Luật Viên chức 2025 đối với trường công lập và Bộ luật Lao động đối với trường ngoài công lập.

Về quyền, giảng viên đại học có những nhóm quyền cơ bản sau.

Thứ nhất, quyền nghề nghiệp trong giảng dạy. Giảng viên được giảng dạy phù hợp chuyên môn đào tạo; được chủ động phân phối thời lượng, sắp xếp nội dung theo chương trình; được lựa chọn, sử dụng tài liệu và học liệu phục vụ hoạt động giảng dạy theo quy định của pháp luật và quy chế của cơ sở giáo dục.

Thứ hai, quyền nghiên cứu khoa học và phát triển học thuật. Giảng viên được nghiên cứu khoa học, chuyển giao sản phẩm nghiên cứu, hưởng chính sách ưu đãi trong hoạt động nghiên cứu khoa học; trong bối cảnh đại học hiện nay, đây là quyền rất quan trọng vì giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn tạo ra tri thức mới.

Thứ ba, quyền được tôn trọng và bảo vệ. Giảng viên được bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm, được đối xử bình đẳng trong hoạt động nghề nghiệp và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Thứ tư, quyền được đào tạo, bồi dưỡng và được tham gia các hoạt động chuyên môn ở nơi khác theo quy định. Điều này mở đường cho việc học nâng cao, nghiên cứu sau tiến sĩ, hợp tác học thuật, thỉnh giảng hoặc làm đề tài liên cơ quan.

Thứ năm, quyền về chế độ làm việc và đãi ngộ. Giảng viên được hưởng lương, phụ cấp, nghỉ hè, nghỉ lễ và các quyền lợi khác theo chế độ pháp lý tương ứng. Với nhà giáo công lập, Luật Nhà giáo 2025 tiếp tục khẳng định chính sách ưu tiên về tiền lương, đãi ngộ; với nhà giáo ngoài công lập, tiền lương thực hiện theo pháp luật lao động và thỏa thuận hợp pháp với cơ sở giáo dục.

Về nghĩa vụ, giảng viên đại học có các nghĩa vụ trọng tâm sau.

Trước hết là nghĩa vụ giảng dạy đúng mục tiêu, nguyên lý giáo dục, thực hiện đầy đủ và có chất lượng chương trình đào tạo. Đây là nghĩa vụ cốt lõi nhất.

Tiếp theo là nghĩa vụ giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự, nhân phẩm và đạo đức nhà giáo; bảo đảm liêm chính học thuật; tôn trọng và đối xử công bằng với người học; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người học.

Ngoài ra, giảng viên có nghĩa vụ nghiên cứu khoa học, cập nhật công nghệ mới, nâng cao năng lực chuyên môn, tham gia xây dựng môi trường giáo dục an toàn, dân chủ, đổi mới, sáng tạo.

Riêng với giảng viên ở trường công lập, ngoài các nghĩa vụ nêu trên, họ còn phải thực hiện nghĩa vụ của viên chức theo Luật Viên chức 2025. Với giảng viên ở trường tư, họ phải thực hiện nghĩa vụ của người lao động theo Bộ luật Lao động và hợp đồng lao động đã ký.

5. Các câu hỏi thường gặp về chế độ làm việc của giảng viên đại học

Giảng viên đại học có bắt buộc phải nghiên cứu khoa học không?

Có. Theo logic của Luật Giáo dục đại học 2025 và quy định về chế độ làm việc hiện hành, nghiên cứu khoa học là một phần cấu thành công việc của giảng viên đại học, không phải hoạt động tùy chọn. Mức độ và cách lượng hóa còn phụ thuộc quy chế nội bộ, chức danh nghề nghiệp và phân công công tác của từng trường.

Giảng viên đại học hiện nay làm việc theo định mức nào?

Đến ngày 27/8/2026, qua đối chiếu Cơ sở dữ liệu VBPL và văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chưa thấy có thông tư mới thay thế riêng cho chế độ làm việc của giảng viên đại học. Vì vậy, có thể hiểu rằng Thông tư 20/2020/TT-BGDĐT vẫn đang là căn cứ trực tiếp để các trường áp dụng. Theo thông tư này, thời gian làm việc của giảng viên trong năm học là 44 tuần, tương đương 1.760 giờ hành chính; định mức giờ chuẩn giảng dạy trong một năm học từ 200 đến 350 giờ chuẩn, trong đó giờ giảng trực tiếp hoặc trực tuyến phải chiếm ít nhất 50% định mức được giao.

Giảng viên mới vào trường có phải dạy đủ định mức ngay không?

Không hẳn. Theo Thông tư 20/2020/TT-BGDĐT, giảng viên trong thời gian tập sự hoặc thử việc chỉ thực hiện tối đa 50% định mức giờ chuẩn giảng dạy và được miễn, giảm nhiệm vụ nghiên cứu khoa học để có thời gian dự giờ, trợ giảng, thực tập và làm quen môi trường nghề nghiệp.

Giảng viên đại học công lập có còn “biên chế suốt đời” không?

Không nên hiểu theo cách đơn giản như vậy. Luật Viên chức hiện hành vẫn duy trì chế độ hợp đồng làm việc, nhưng cách quản lý viên chức đã chuyển mạnh sang quản trị theo vị trí việc làm và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, Luật Viên chức 2025 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 đang là căn cứ pháp lý mới để quản lý đội ngũ viên chức nói chung, trong đó có giảng viên trường công lập.

Giảng viên đại học tư thục có được coi là nhà giáo không?

Có. Dù không phải viên chức, họ vẫn là nhà giáo nếu được tuyển dụng để giảng dạy trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Điểm khác nằm ở chế độ lao động: họ chịu sự điều chỉnh chủ yếu của pháp luật lao động thay vì pháp luật về viên chức.

Giảng viên có được dạy thêm hoặc thỉnh giảng ở trường khác không?

Có thể, nếu việc đó phù hợp với pháp luật, hợp đồng và quy chế của cơ sở giáo dục nơi họ công tác chính. Luật Nhà giáo 2025 thừa nhận quyền tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại cơ quan, tổ chức, đơn vị khác theo quy định của pháp luật và quy chế tổ chức, hoạt động của cơ sở giáo dục.

Ngoài ra, quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm: