1. Đôi nét về tác giả, tác phẩm Viếng lăng Bác
1.1. Vài nét về tác giả Viễn Phương
a. Tiểu sử cuộc đời tác giả Viễn Phương
Viễn Phương, tên thật là Phan Thanh Viễn, sinh ngày 1 tháng 5 năm 1928 và qua đời vào ngày 21 tháng 12 năm 2005, xuất thân từ quận Tân Châu, tỉnh Châu Đốc (nay là thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang).
Trong tuổi thơ, ông đã trải qua những năm tháng học đường bình thường. Tuy nhiên, vào thời điểm Cách mạng Tháng Tám nổ ra vào năm 1945, ông quyết định tham gia vào cuộc đấu tranh và được sắp xếp vào Chi đội 23. Năm 1952, vùng Nam Bộ đã tổ chức một giải thưởng văn học nghệ thuật quy mô lớn, mang tên Giải thưởng Cửu Long, và trường ca mang tên "Chiến thắng Hòa Bình" của ông đã được vinh danh với giải nhì trong hạng mục thơ.
Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc vào năm 1954, ông được giao nhiệm vụ hoạt động tại Sài Gòn.
Sự kiện quan trọng trong cuộc lịch sử nước ta vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 đã đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp của ông. Ngay sau sự kiện đó, ông được bầu làm Chủ tịch Hội Văn nghệ Giải phóng Thành phố Hồ Chí Minh, và cũng trở thành Chủ tịch của Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Ông cũng được bầu vào Ban chấp hành của Hội Nhà văn Việt Nam, đóng góp quan trọng trong việc phát triển văn học nghệ thuật Việt Nam.
Với đóng góp và tài năng của mình, ông đã được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật vào năm 2001, để vinh danh những đóng góp xuất sắc của ông cho văn hóa và nghệ thuật Việt Nam.
b. Sự nghiệp văn học của Viễn Phương
Trong suốt 30 năm dấn thân vào cuộc chiến đấu cho sự độc lập và tự do của dân tộc, Viễn Phương đã đóng góp không ít cho sự nghiệp cách mạng. Ông dành trọn cuộc đời của mình để sáng tác văn thơ, biểu hiện sự đam mê nghệ thuật và lòng yêu nước sâu sắc. Ông viết để bắt kịp mọi biến động, mọi cung bậc cảm xúc của cuộc sống và con người, và để đóng góp vào văn hóa và đất nước yêu dấu.
Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Viễn Phương chủ yếu theo đuổi hai lĩnh vực chính là truyện ngắn và thơ. Trong đó, thơ là lĩnh vực ông gặt hái được nhiều thành công hơn, nơi ông thể hiện được sự tinh tế và sâu sắc trong việc biểu đạt tình cảm và tư duy. Ngoài ra, thể loại ký của ông cũng được đánh giá rất cao, thể hiện sự tường thuật độc đáo và sâu sắc về cuộc sống và xã hội.
Danh sách các tác phẩm tiêu biểu của Viễn Phương là một bảng danh sách đa dạng về nội dung và cảm xúc, bao gồm những tác phẩm nổi tiếng như "Quê hương địa đạo," "Lòng mẹ," "Sắc lụa Trữ La," "Phù sa quê mẹ," "Ngàn say mây trắng," "Miền sông nước," "Tháng bảy mưa ngâu," "Đá hoa cương," "Thơ với tuổi thơ," "Gió lay hương quỳnh," "Ngôi sao xanh," "Hình bóng thương yêu," và nhiều tác phẩm khác.
Thơ của Viễn Phương được miêu tả là nền nã, thì thầm, man mác, bâng khuâng, day dứt, không gút mắt, cầu kỳ, và kênh kiệu. Ông đã biến mọi khía cạnh của cuộc sống thành những chất liệu thơ thuần khiết, tạo ra những hình ảnh đẹp và đầy ý nghĩa trong thơ ca của mình.
1.2. Tác phẩm Viếng lăng Bác
a. Bố cục
Khổ thứ nhất: Tác giả diễn đạt cảm xúc của mình trước không gian và cảnh vật xung quanh lăng.
Khổ thứ hai: Tác giả chia sẻ cảm xúc trước sự xuất hiện của những người đến viếng lăng Bác.
Khổ thứ ba: Tác giả thể hiện cảm xúc khi bước vào lăng và nhìn thấy di hài của Bác.
Khổ thứ tư: Tác giả tả lại những tâm trạng và cảm xúc trước khi rời khỏi lăng.
b. Giá trị nội dung
Bài thơ truyền đạt một lòng thành kính và niềm xúc động xuất sắc của nhà thơ và mọi người khi đến thăm lăng Bác. Nó tôn vinh tình cảm và sự kính trọng đối với Người, thể hiện tình yêu quê hương và tình thần đoàn kết của dân tộc.
c. Giá trị nghệ thuật
Bài thơ được viết theo thể thơ bảy chữ, sử dụng giọng điệu trang trọng và tha thiết. Tác giả sử dụng nhiều hình ảnh thơ đẹp và lãng mạn để gợi lên nhiều loại cảm xúc. Phong cách viết đậm nét nghệ thuật, tạo nên một tác phẩm thơ cao cấp với tình cảm và sự tôn trọng đầy chân thành.
2. Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Viếng lăng Bác
Bài thơ được viết vào tháng 4 năm 1976, một năm sau khi miền Nam giành được độc lập và đất nước thống nhất. Đúng vào khoảnh khắc lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh mới được khánh thành, là niềm ước ao của nhân dân trên khắp cả nước, đặc biệt của những người từng gắn bó với cuộc chiến ở chiến trường xa xôi của miền Nam trong suốt ba mươi năm. Tác giả là một con người của miền Nam, một người con chiến sĩ miền Nam, người đã dày công hoạt động và chiến đấu trong thời kỳ đầy biến cố này.
Tương tự như những người đồng điệu và đồng lòng từ miền Nam, nhà thơ này cũng có ước nguyện mãnh liệt là được viếng thăm lăng Bác, biểu tượng của tình yêu và lòng kính trọng vô bờ bến. Đúng vào thời điểm này, khi đất nước đã thống nhất, ông mới có cơ hội thực hiện ước nguyện đó. Tình cảm sâu sắc và lòng tôn kính với Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành nguồn cảm hứng động viên ông để viết ra tác phẩm thơ này. Bài thơ này sau đó đã được in trong tập thơ "Như mây mùa xuân" năm 1978, thể hiện một phần tinh thần và tâm hồn của một thời kỳ quan trọng trong lịch sử Việt Nam.
3. Dàn ý phân tích tác phẩm Viếng lăng Bác chi tiết
a. Mở bài
Giới thiệu về tác giả Viễn Phương: Viễn Phương, là một trong những tài năng văn chương xuất hiện sớm nhất trong hàng ngũ các nghệ sĩ và nhà văn ủng hộ cuộc chiến tranh giải phóng miền Nam Việt Nam thời kỳ chống Mĩ cứu nước.
Vài nét về bài thơ "Viếng lăng Bác": Bài thơ "Viếng lăng Bác" không chỉ đơn thuần là một biểu đạt cảm xúc nghẹn ngào của tác giả khi đến thăm lăng Bác, mà còn là một lời tri ân và tôn vinh cao quý dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nó như một nén hương thơm tinh tế được đốt cháy, dâng lên để bày tỏ lòng tôn kính và sự tận tụy của tác giả đối với vị lãnh tụ vĩ đại của Việt Nam.
b. Thân bài
(1) Khi đến thăm lăng Bác, tôi tràn đầy xúc động và nghẹn ngào. Chúng tôi, những người con miền Nam, xưng "con" với Bác, vì Bác luôn tỏ ra như một người cha nhân hậu và hiền từ.
Tôi sử dụng từ "thăm" để chỉ việc đến lăng Bác, để giảm đi phần nào nỗi đau. Dù Bác đã ra đi xa, nhưng trong tâm hồn của mỗi người, Bác vẫn sống mãi.
Từ láy "bát ngát" vẽ lên trước mắt chúng tôi một khung cảnh màu xanh ngút ngàn lan tỏa quanh lăng. Hình ảnh hàng tre không chỉ thể hiện những khóm tre quanh lăng mà còn tượng trưng cho phẩm chất của con người Việt Nam: kiên cường, bất khuất, và đầy lòng yêu thương và đoàn kết.
(2) Trước đoàn người vào lăng viếng Bác, tôi cảm nhận như Bác là mặt trời của dân tộc, mang ánh sáng ấm áp vào cuộc sống của chúng tôi. Niềm yêu mến và kính trọng dành cho Bác không bao giờ mờ nhạt theo thời gian.
Tôi sử dụng cụm từ "ngày ngày" để ám chỉ thời gian vô tận, thể hiện tấm lòng của dân tộc không ngừng nhớ đến Bác. Hình ảnh "tràng hoa" thể hiện sự kết nối của những người đến viếng Bác, mỗi người mang một bông hoa tượng trưng cho lòng thành kính, tình yêu, và sự tôn trọng đối với lãnh tụ.
"Bảy mươi chín mùa xuân" là một hoán dụ chỉ cuộc đời Bác đẹp như những mùa xuân, đồng thời thể hiện tuổi thọ của Bác.
(3) Trong lăng, tôi cảm nhận sự yên bình của giấc ngủ của Bác, một cảm xúc được diễn đạt bằng từ "bình yên" để giảm đi phần nào nỗi đau của việc Bác đã ra đi.
"Tầm sáng dịu hiền" là một ẩn dụ về ánh đèn tỏa sáng từ lăng, tượng trưng cho vẻ đẹp tinh thần thanh cao của Bác. "Trời xanh" ẩn dụ rằng Bác là một biểu tượng vĩnh hằng, luôn hiện diện cùng với đất nước.
Nhà thơ sử dụng nghệ thuật ẩn dụ để chuyển đổi cảm xúc, cảm giác từ "nghe nhói ở trong tim," tạo nên một bức tranh tâm hồn xúc động.
(4) Trước khi ra về, tôi cảm nhận niềm lưu luyến không muốn rời xa. "Mai về miền Nam thương trào nước mắt" thể hiện tâm trạng buồn rời lăng.
Nhà thơ sử dụng phép liệt kê và ẩn dụ để thể hiện lòng dâng hiến tha thiết, mãnh liệt của mỗi người muốn làm điều gì đó vì Bác. Hình ảnh cây tre lặp đi lặp lại tạo nên một kết cấu đặc biệt.
Chủ thể "con" không chỉ đại diện cho tác giả mà còn thể hiện ước nguyện này của tất cả mọi người, của dân tộc Việt Nam đối với Bác.
c. Kết bài
Tổng kết về nội dung và nghệ thuật của bài thơ:
Bài thơ sử dụng thể thơ 8 chữ, với một giọng điệu thiết tha và sâu lắng. Tác giả linh hoạt sử dụng các biện pháp tu từ quen thuộc và ngôn ngữ thơ giản dị, nhưng rất cô đọng.
Tác phẩm thể hiện sự niềm xúc động, lòng thành kính và nỗi đau xót của nhà thơ trước sự ra đi của Bác. Tác giả ước nguyện được ở mãi bên Bác và tràn đầy lòng tôn kính và biết ơn.
Bài viết liên quan: Nghị luận bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương chọn lọc hay nhất
Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về hoàn cảnh sáng tác, Dàn ý phân tích tác phẩm Viếng lăng Bác chi tiết. Xin cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi!
