Hoạt động dịch vụ của tổ chức trọng tài thương mại cần điều kiện gì?

1. Trọng tài thương mại là gì?

Trọng tài thương mại là một khái niệm đã tồn tại từ lâu và ngày càng trở nên phổ biến trong bối cảnh kinh tế toàn cầu. Phương pháp giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài đã trở thành cách tiếp cận chính thức trong hệ thống quy định pháp luật về trọng tài. Theo quy định của Luật Mẫu UNCITRAL, trọng tài có thể được thực hiện dưới mọi hình thức, có hoặc không có sự giám sát từ tổ chức. Đồng thời, theo Hiệp hội trọng tài Hoa Kỳ (AAA), trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp bằng cách chuyển vụ tranh chấp cho một nhóm người khách quan, và sau đó họ sẽ đưa ra quyết định cuối cùng mà các bên tranh chấp phải tuân thủ.

Theo Điều 3 Luật Trọng tài Thương mại 2010, trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp được thực hiện dựa trên sự thỏa thuận của các bên và theo quy định của luật này. Với hai góc độ chính, trọng tài thương mại có thể được hiểu như sau:

- Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực kinh doanh thương mại: Đây là cách tiếp cận mà các bên tranh chấp tự nguyện thỏa thuận để ủy thác việc giải quyết tranh chấp cho một bộ người quản lý tài phán, dựa trên các tình tiết khách quan của tranh chấp. Quyết định của trọng tài sau đó có tính ràng buộc đối với các bên tranh chấp.

- Trọng tài là một cơ quan giải quyết tranh chấp: Trọng tài thương mại là một cơ quan được tạo ra tự nguyện bởi các trọng tài viên để giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại theo yêu cầu của các bên tranh chấp. Đây là một cơ quan tư pháp độc lập, tồn tại song song với hệ thống tòa án, có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực hoạt động thương mại.

2. Đặc điểm của trọng tài thương mại

Trọng tài là một cách giải quyết mâu thuẫn thương mại mà các bên thỏa thuận sử dụng, không phải thông qua hệ thống pháp luật hoặc chính phủ. Trọng tài, được chọn bởi các bên mâu thuẫn, đóng vai trò là người thứ ba trung gian để giúp họ giải quyết mâu thuẫn theo ý muốn của họ.

Trong bản chất, trọng tài thương mại không phụ thuộc vào quyền lực của chính phủ mà dựa trên sự phán đoán của các trọng tài theo quy trình linh hoạt và mềm dẻo. Đây là một cách giải quyết mâu thuẫn được thực hiện bởi các tổ chức đặc biệt. Do đó, trọng tài có một số đặc điểm cơ bản như sau:

(1) Trọng tài thương mại đóng vai trò như một tổ chức phi chính phủ, được ủy quyền phán quyết như một tòa án và quyết định của họ được áp đặt bắt buộc. Những cơ quan này là những người phán xử, có thẩm quyền giải quyết các vụ án phát sinh trong lĩnh vực thương mại và được quy định bởi pháp luật. Trọng tài là tổ chức phán xử bởi vì họ tiến hành các thủ tục phán xử thường xuyên và chủ yếu tại các trung tâm trọng tài. Các trung tâm này là các tổ chức pháp nhân, có sự tổ chức cụ thể và chặt chẽ, giống như một tòa án. Sau khi hoàn thành việc giải quyết tranh chấp, hội đồng trọng tài sẽ ra quyết định pháp lý. Quyết định này có tính chất ràng buộc và sẽ được thi hành bằng cách cưỡng chế dưới sự hỗ trợ của cơ quan thi hành án khi cần thiết.

(2) Cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài là sự kết hợp của hai yếu tố quan trọng: thỏa thuận và quyết định của nhà phán xử. Thỏa thuận tạo điều kiện cho quyết định, và không thể có quyết định trọng tài nào mà không tuân thủ những điều đã thỏa thuận trước đó. Vì vậy, trên nguyên tắc, thẩm quyền của trọng tài không bị hạn chế bởi pháp luật, và các bên có thể lựa chọn bất kỳ trọng tài hoặc trung tâm trọng tài nào trên thế giới để giải quyết tranh chấp của họ. Tuy nhiên, khi đã có thỏa thuận, quyết định của trọng tài trở thành bắt buộc và các bên phải tuân thủ.

(3) Phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài bảo đảm quyền tự định đoạt của các đương sự rất cao.

Các bên có quyền lựa chọn trọng tài viên, quy tắc tố tụng trọng tài, luật áp dụng để giải quyết tranh chấp…Phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại bảo đảm quyền tự định đoạt của các đương sự cao hơn so với phương thức giải quyết tranh chấp tại tòa án.

(4) Trong lĩnh vực thương mại, trọng tài tồn tại dưới hai hình thức cơ bản: trọng tài vụ việc và trọng tài thường trực. Trọng tài vụ việc được thiết lập để giải quyết các tranh chấp cụ thể và tự giải thể sau khi giải quyết xong vụ án đó. Trong khi đó, trọng tài thường trực là các tổ chức trọng tài có tổ chức chặt chẽ, trụ sở cố định, và danh sách các trọng tài viên, hoạt động theo điều lệ riêng.

(5) Phán quyết của trọng tài có giá trị rộng rãi và không thể kháng cáo hoặc phản đối, và nó có hiệu lực thi hành đối với các bên liên quan. Trong tòa án, vì quy trình tố tụng thường xuyên được thực hiện qua nhiều cấp độ xét xử, một quyết định của tòa án có thể bị kháng cáo, phản đối và được xem xét lại qua các giai đoạn phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm. Điều này dẫn đến việc mất thời gian, công sức và chi phí lớn khi đưa vụ án ra tòa án. Trong khi đó, nguyên tắc xét xử một lần và tiêu chí giải quyết nhanh gọn, tiết kiệm của các bên tranh chấp đề ra đều được thực hiện trong quy trình trọng tài. Nếu một bên không tuân thủ quyết định, bên kia có quyền yêu cầu tòa án công nhận và thực thi phán quyết của trọng tài. Điều này thể hiện sự linh hoạt và tính hiệu quả của cơ chế trọng tài trong việc giải quyết nhanh chóng, kết thúc các tranh chấp thương mại.

(6) Trong quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, sự hỗ trợ từ phía tòa án được thể hiện rõ.

- Pháp luật của nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, quy định về sự hỗ trợ này từ tòa án đối với tổ chức và hoạt động của trọng tài. Sự hỗ trợ từ tòa án là cần thiết vì phán quyết của trọng tài không mang tính quyền lực của nhà nước, và do đó, cần có một cơ quan nhà nước để hỗ trợ, đó chính là tòa án.

- Qua trình công nhận và thực thi phán quyết của trọng tài, tòa án đảm bảo rằng quyết định của trọng tài được thực thi trên thực tế khi có một hoặc cả hai bên liên quan không tuân thủ.

- Ngoài ra, tòa án còn có thể hỗ trợ trọng tài trong các nhiệm vụ khác như: xác định giá trị pháp lý của trung tâm trọng tài, giải quyết khiếu nại về thẩm quyền của hội đồng trọng tài; ra lệnh áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, kê biên tài sản, bảo toàn chứng cứ, xem xét đơn yêu cầu hủy quyết định của trọng tài, công nhận và thực thi quyết định của trọng tài...

3. Hoạt động dịch vụ của tổ chức trọng tài thương mại cần điều kiện gì?

Theo Điều 24 của Luật Trọng tài thương mại năm 2010, điều kiện và thủ tục thành lập Trung tâm trọng tài được quy định như sau:

- Trung tâm trọng tài được thành lập khi có ít nhất năm sáng lập viên là công dân Việt Nam, đủ điều kiện làm Trọng tài viên theo quy định tại Điều 20 của Luật này, đề nghị thành lập và được Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp Giấy phép thành lập.

- Hồ sơ đề nghị thành lập Trung tâm trọng tài bao gồm:

+ Đơn đề nghị thành lập;

+ Dự thảo điều lệ của Trung tâm trọng tài theo mẫu do Bộ Tư pháp ban hành;

+ Danh sách các sáng lập viên và các giấy tờ kèm theo chứng minh những người này đủ điều kiện theo quy định tại Điều 20 của Luật này.

- Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận được hồ sơ đầy đủ và hợp lệ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp Giấy phép thành lập Trung tâm trọng tài và phê chuẩn điều lệ của Trung tâm trọng tài; trường hợp từ chối phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Bài viết liên quan: Xác định phạm vi, thẩm quyền của trọng tài thương mại như thế nào? 

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về vấn đề: Hoạt động dịch vụ của tổ chức trọng tài thương mại cần điều kiện gì? Mọi thắc mắc về mặt pháp luật, mời quý khách hàng vui lòng liên hệ với Luật Minh Khuê qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ kịp thời. Xin cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi!