Khởi tố bị can và khởi tố vụ án hình sự khác nhau thế nào?

1. Hiểu thế nào về khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can?

1.1. Khởi tố là gì?

Khởi tố là giai đoạn khởi đầu trong quá trình tố tụng hình sự, trong đó cơ quan tư pháp hình sự sẽ tiến hành xác định sự có (hoặc không) xuất hiện các dấu hiệu của tội phạm trong việc thực hiện hành vi gây nguy hiểm cho xã hội. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền sẽ ban hành quyết định về việc khởi tố (hoặc không khởi tố) vụ án hình sự liên quan đến hành vi này.

Khởi tố hoặc khởi tố hình sự là giai đoạn tố tụng độc lập, đánh dấu sự khởi đầu của hoạt động điều tra và chức năng chính của nó là thực hiện nhiệm vụ cụ thể để xác định các tiền đề pháp luật về nội dung và hình thức điều tra vụ án hình sự.

Giai đoạn khởi tố bắt đầu từ thời điểm nhận được thông tin đầu tiên về việc thực hiện hành vi phạm tội và kết thúc bằng quyết định của cơ quan có thẩm quyền về việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự liên quan đến hành vi đó.

Khởi tố cũng được coi là một giai đoạn tố tụng hình sự quan trọng và cơ bản để tăng cường pháp chế, bảo vệ quyền và tự do của công dân trước khi bị khởi tố và áp dụng các biện pháp nghiệp vụ trong giai đoạn điều tra tiếp theo. Khởi tố hình sự cùng với các giai đoạn tiếp theo trong quá trình tố tụng hình sự đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống tội phạm trong xã hội.

1.2. Khởi tố vụ án được hiểu là gì?

Theo Từ điển luật học, khái niệm về khởi tố vụ án hình sự được mô tả như sau: Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn tố tụng độc lập, đánh dấu sự khởi đầu của hoạt động điều tra. Trong giai đoạn này, cơ quan có thẩm quyền khởi tố tiến hành các hoạt động để xác định có hay không có dấu hiệu của tội phạm.

Ngoài ra, cũng có một số định nghĩa khác liên quan đến khởi tố vụ án hình sự như sau:

- Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn khởi đầu của quá trình tố tụng hình sự, trong đó, cơ quan có thẩm quyền xác định xem có hay không có dấu hiệu tội phạm để quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự.

- Khởi tố vụ án hình sự là quá trình mà các cơ quan có thẩm quyền xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự, làm cơ sở cho các hoạt động tố tụng tiếp theo trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Mặc dù có sự khác biệt giữa các quan điểm về định nghĩa khởi tố vụ án hình sự, tuy nhiên chúng đều nhấn mạnh rằng khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn đầu tiên trong quá trình tố tụng hình sự. Trong giai đoạn này, các cơ quan có thẩm quyền thực hiện hoạt động điều tra và xác minh để xem có hay không có dấu hiệu của tội phạm. Sau đó, dựa trên kết quả xác định, cơ quan có thẩm quyền sẽ ban hành quyết định khởi tố vụ án hình sự nếu thấy có dấu hiệu tội phạm.

Trong trường hợp không có dấu hiệu tội phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ không tiến hành khởi tố vụ án hình sự.

1.3. Khởi tố bị can là gì?

Khởi tố bị can là một hành vi tố tụng, trong đó sau khi tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ quan có thẩm quyền đã thu thập đủ chứng cứ để xác định rằng một cá nhân hoặc pháp nhân đã phạm tội.

Theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, căn cứ để khởi tố bị can là khi cá nhân hoặc pháp nhân thực hiện hành vi được xác định là tội phạm. Xem thêm: Mẫu đơn yêu cầu khởi tố vụ án hình sự theo quy định mới nhất

2. Khởi tố bị can và khởi tố vụ án hình sự khác nhau thế nào?

Hiện nay, nhiều người vẫn còn nhầm lẫn giữa khởi tố vụ án và khởi tố bị can. Khởi tố vụ án và khởi tố bị can là hai hoạt động phổ biến trong quá trình tố tụng hình sự. Tuy cả hai đều có chung mục đích khởi đầu quá trình điều tra công khai theo trình tự thủ tục tố tụng hình sự (TTHS), nhưng chúng vẫn có những điểm khác nhau, cụ thể:

3. Mối liên hệ giữa khởi tố vụ án và khởi tố bị can

Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, quyết định khởi tố vụ án hình sự thường được ban hành trước quyết định khởi tố bị can. Điều này có căn cứ vì sau khi khởi tố vụ án, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến vào giai đoạn điều tra, trong đó dựa vào việc xác định các yếu tố cấu thành tội phạm để tạo nền tảng cho quyết định khởi tố bị can.

Tuy nhiên, trong thực tế giải quyết vụ án hình sự, cơ quan có thẩm quyền có thể ban hành cả hai quyết định này cùng một thời điểm ngay khi xác định được sự việc, sự kiện có dấu hiệu tội phạm và đồng thời xác định người thực hiện hành vi phạm tội. Điều này xảy ra trong những trường hợp như bắt tội phạm quả tang, khi cơ quan có thẩm quyền có đủ bằng chứng để đưa ra cả hai quyết định khởi tố vụ án và khởi tố bị can ngay lập tức.

Để biết thêm những thông tin liên quan tới nội dung này, mời quý bạn đọc tham khảo bài viết sau đây: Khởi tố bị can là gì? Khởi tố bị can có phải là một giai đoạn tố tụng hình sự không? 

Trên đây là tất cả thông tin được cung cấp trong bài viết của Luật Minh Khuê liên quan đến sự khác biệt giữa khởi tố bị can và khởi tố vụ án hình sự. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc hoặc cần hỗ trợ về các vấn đề pháp lý khác, vui lòng liên hệ với bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi sẽ đồng hành và giải đáp kịp thời cho bạn. Chân thành cảm ơn sự quan tâm và theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.