Hướng dẫn quy trình lấy ý kiến về quy hoạch sử dụng đất theo Luật đất đai 2024

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam, đất đai không chỉ là tài nguyên quốc gia đặc biệt quan trọng mà còn là nguồn nội lực to lớn phục vụ cho công cuộc phát triển đất nước. Tuy nhiên, thực tiễn quản lý đất đai trong những năm qua cho thấy, công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại nhiều địa phương vẫn còn tồn tại những bất cập, hạn chế. Tình trạng "quy hoạch treo", quy hoạch thiếu tính khả thi, hay việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất không nhận được sự đồng thuận của người dân đã dẫn đến nhiều hệ lụy phức tạp, đặc biệt là tình trạng khiếu kiện kéo dài liên quan đến đất đai.

Nhận diện rõ vấn đề này, Luật Đất đai năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/08/2024) đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong tư duy lập pháp, đặc biệt là tại Điều 70, với những quy định chặt chẽ, minh bạch và dân chủ hơn về quy trình lấy ý kiến quy hoạch sử dụng đất.

1. Lấy ý kiến về quy hoạch sử dụng đất là gì?

Trong khoa học pháp lý và quản lý hành chính nhà nước, "Lấy ý kiến về quy hoạch sử dụng đất" là một quy trình pháp lý bắt buộc nằm trong trình tự lập quy hoạch. Đây là cơ chế mà qua đó, cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố công khai dự thảo quy hoạch để các chủ thể liên quan (bao gồm các bộ ngành, tổ chức chính trị - xã hội, chuyên gia, nhà khoa học và đặc biệt là Nhân dân - những người chịu tác động trực tiếp) tiếp cận, nghiên cứu, phản biện và đóng góp trí tuệ.

Bản chất của việc lấy ý kiến không chỉ là một thủ tục hành chính đơn thuần. Nó là sự cụ thể hóa nguyên tắc "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" trong lĩnh vực đất đai. Quá trình này chuyển hóa ý chí đơn phương của cơ quan quản lý thành ý chí chung của xã hội, đảm bảo sự hài hòa giữa lợi ích Nhà nước, lợi ích doanh nghiệp và sinh kế của người dân.

Theo tinh thần của Luật Đất đai 2024, việc lấy ý kiến không chỉ nhằm hoàn thiện hồ sơ mà còn hướng tới các mục đích chiến lược sau:

• Nâng cao chất lượng và tính khả thi: Phát hiện những sai sót, bất hợp lý trong dự báo, tính toán chỉ tiêu đất đai mà cơ quan lập quy hoạch có thể chưa lường hết được. Quy hoạch có tầm nhìn lên tới 20 năm, do đó sai sót trong quy hoạch sẽ để lại hậu quả lâu dài.   
• Đảm bảo tính dân chủ và đồng thuận xã hội: Giúp người dân nắm bắt được định hướng phát triển, từ đó chủ động trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh và an cư. Sự đồng thuận ngay từ khâu quy hoạch sẽ giảm thiểu tối đa các xung đột pháp lý khi triển khai thu hồi đất sau này.
• Kiểm soát quyền lực nhà nước: Cơ chế công khai và buộc phải giải trình ý kiến là công cụ để giám sát, ngăn chặn tình trạng "lợi ích nhóm", quy hoạch cục bộ hoặc điều chỉnh quy hoạch tùy tiện.

2. So sánh quy định lấy ý kiến quy hoạch giữa Luật Đất đai 2013 và 2024

Để thấy rõ tính ưu việt của Luật Đất đai 2024, ta thực hiện so sánh nhanh với Luật cũ (2013):

Bảng 1: So sánh quy định lấy ý kiến quy hoạch giữa Luật Đất đai 2013 và 2024

2. Ai phải lấy ý kiến? Ai được cho ý kiến?

Việc xác định đúng chủ thể là yếu tố tiên quyết để đảm bảo quy trình hợp pháp. Nếu sai chủ thể, toàn bộ hồ sơ quy hoạch có thể bị Hội đồng thẩm định bác bỏ.

2.1. Chủ thể có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến 

Theo phân cấp quản lý của Luật Đất đai 2024 và Nghị định 102/2024/NĐ-CP, trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến được phân định như sau:

• Cấp Quốc gia: Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm chủ trì phối hợp với các Bộ, ngành liên quan tổ chức lấy ý kiến đối với Quy hoạch sử dụng đất quốc gia.
• Cấp Tỉnh: Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh tổ chức lấy ý kiến về quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh. Sở Tài nguyên và Môi trường là cơ quan tham mưu, trực tiếp thực hiện các công việc kỹ thuật.
• Lĩnh vực Quốc phòng, An ninh: Bộ Quốc phòng và Bộ Công an có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến đối với quy hoạch đất quốc phòng, an ninh (với quy trình đặc thù đảm bảo bí mật nhà nước).

2.2. Chủ thể được lấy ý kiến  

Luật Đất đai 2024 mở rộng biên độ tham gia để huy động trí tuệ tập thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước, các Bộ, Ngành: Đối với quy hoạch cấp tỉnh/huyện, cần ý kiến của các Sở, Ban, Ngành để đảm bảo tính đồng bộ (ví dụ: Quy hoạch đất giao thông phải khớp với Quy hoạch ngành giao thông).
• Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp: Đại diện cho tiếng nói giám sát, phản biện xã hội, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân.
• Chuyên gia, nhà khoa học: Các hội nghề nghiệp, viện nghiên cứu đóng vai trò phản biện độc lập về tính khoa học, tính khả thi và tác động môi trường.
• Cộng đồng dân cư, hộ gia đình, cá nhân: "Cộng đồng dân cư" được hiểu là những người sinh sống, làm việc trên địa bàn chịu ảnh hưởng trực tiếp của quy hoạch. Việc lấy ý kiến nhóm đối tượng này là bắt buộc và không thể thay thế.
• Ủy ban nhân dân cấp xã: Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cho ý kiến về quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh theo quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 14 Nghị định 151/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/2025

3. Nội dung bắt buộc phải lấy ý kiến

Cơ quan lập quy hoạch không thể chỉ đưa ra một thông báo chung chung. Hồ sơ lấy ý kiến phải đảm bảo tính "đầy đủ, chính xác và trực quan" để người dân có thể hiểu và góp ý. Theo khoản 5 Điều 75 Luật Đất đai 2024 và thực tiễn triển khai Nghị định 102/2024/NĐ-CP, hồ sơ bao gồm:

- Báo cáo thuyết minh tóm tắt: Tài liệu này phải diễn giải bằng ngôn ngữ dễ hiểu về bối cảnh lập quy hoạch, các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, định hướng sử dụng đất trong 10 năm tới và tầm nhìn 20 năm. Báo cáo cần giải thích rõ lý do tại sao phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất tại các khu vực cụ thể.   

- Dự thảo Bản đồ quy hoạch sử dụng đất: Đây là tài liệu quan trọng nhất. Bản đồ phải thể hiện rõ:

• Hiện trạng sử dụng đất.
• Khu vực quy hoạch chuyển mục đích sử dụng (ví dụ: từ đất lúa sang đất ở, đất khu công nghiệp).
• Hệ thống hạ tầng kỹ thuật dự kiến.

Lưu ý: Bản đồ công bố trên cổng thông tin điện tử phải có độ phân giải cao, cho phép phóng to để nhận diện khu vực.   

- Hệ thống biểu bảng chỉ tiêu: Các số liệu cụ thể về diện tích các loại đất đầu kỳ và cuối kỳ quy hoạch.

- Danh mục các công trình, dự án trọng điểm: Danh sách các dự án dự kiến thực hiện trong kỳ quy hoạch (ví dụ: Dự án mở rộng đường A, Dự án xây dựng khu đô thị B). Người dân đặc biệt quan tâm mục này vì liên quan đến nguy cơ bị thu hồi đất.

4. Quy trình lấy về quy hoạch sử dụng đất theo Luật đất đai 2024

hướng dẫn chi tiết từng bước thực hiện theo quy định tại Điều 70 Luật Đất đai 2024 sửa đổi, bổ sung bởi Điểm a Khoản 1 Điều 14 Nghị định 151/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/202 và Điều 22 Nghị định 102/2024/NĐ-CP. Quy trình chuẩn được chia thành 05 bước:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ dự thảo

Cơ quan lập quy hoạch phối hợp với đơn vị tư vấn lập quy hoạch để hoàn thiện Dự thảo Quy hoạch sử dụng đất.

Yêu cầu: Hồ sơ dự thảo phải được rà soát kỹ lưỡng về mặt kỹ thuật, đảm bảo phù hợp với Quy hoạch tỉnh và Quy hoạch tổng thể quốc gia.

Thủ tục nội bộ: Trước khi đưa ra lấy ý kiến công chúng, dự thảo thường phải được báo cáo và thông qua về mặt chủ trương bởi Lãnh đạo UBND cùng cấp.

Bước 2: Công bố và Niêm yết công khai (Kích hoạt quy trình)

Đây là bước đưa thông tin đến với các đối tượng cần lấy ý kiến. Luật quy định đa dạng kênh thông tin:

Kênh 1: Cổng thông tin điện tử: Đăng tải toàn văn hồ sơ (Báo cáo, Bản đồ, Biểu bảng) trên Cổng thông tin điện tử của UBND cấp lập quy hoạch và Cổng thông tin của cơ quan Tài nguyên và Môi trường.

Yêu cầu: File tải về phải đầy đủ, không bị lỗi font, bản đồ phải rõ nét.

Kênh 2: Niêm yết trực tiếp: Niêm yết hồ sơ, bản đồ tại Trụ sở UBND cấp xã và Khu dân cư (nhà văn hóa thôn/tổ dân phố) nơi có đất quy hoạch.

Kênh 3: Thông báo trên phương tiện truyền thông: Phát thông báo trên đài truyền thanh xã/phường, loa phát thanh khu dân cư về thời gian, địa điểm niêm yết và cách thức góp ý.

Bước 3: Tổ chức lấy ý kiến 

Tùy theo cấp độ quy hoạch, hình thức lấy ý kiến sẽ khác nhau:

Đối với Quy hoạch Quốc gia, Cấp Tỉnh:

• Gửi văn bản kèm hồ sơ đến các Bộ, ngành, UBND cấp dưới để lấy ý kiến chính thức.
• Tổ chức các hội thảo chuyên đề với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học để phản biện sâu về chuyên môn.

Đối với Quy hoạch Cấp xã:

• Tổ chức Hội nghị trực tiếp: UBND cấp xã tổ chức hội nghị lấy ý kiến trực tiếp tại các khu dân cư. Đây là diễn đàn quan trọng nhất để người dân bày tỏ nguyện vọng.   
• Phát phiếu lấy ý kiến: Phát phiếu góp ý đến đại diện hộ gia đình, cá nhân. Phiếu phải thiết kế khoa học (có các mục Đồng ý/Không đồng ý/Lý do/Kiến nghị khác).
• Tiếp nhận trực tuyến: Mở kênh tiếp nhận qua email, biểu mẫu trực tuyến trên Cổng thông tin điện tử.

Bước 4: Tổng hợp, tiếp thu và giải trình 

Luật Đất đai 2024 đặt ra yêu cầu rất cao về trách nhiệm giải trình ở bước này để tránh tính hình thức:

- Lập Báo cáo tổng hợp ý kiến: Cơ quan lập quy hoạch phải tập hợp tất cả các ý kiến từ các kênh (văn bản, phiếu, hội nghị, email).

- Phân loại và Xử lý: Phân loại ý kiến thành các nhóm vấn đề (ví dụ: nhóm ý kiến về chỉ tiêu đất lúa, nhóm ý kiến về hạ tầng...).

- Giải trình và Tiếp thu:

• Đối với ý kiến hợp lý: Phải ghi rõ "Tiếp thu" và chỉnh sửa nội dung quy hoạch tương ứng.
• Đối với ý kiến không được tiếp thu: Phải có văn bản giải trình rõ lý do (ví dụ: Không phù hợp với Quy hoạch cấp trên, trái quy định pháp luật, hoặc thiếu căn cứ khoa học).

- Công bố Báo cáo giải trình: Báo cáo tổng hợp và giải trình ý kiến phải được đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử để người dân giám sát xem ý kiến của mình có được lắng nghe hay không.   

Bước 5: Hoàn thiện hồ sơ trình Thẩm định

Sau khi hoàn tất bước 4, cơ quan lập quy hoạch hoàn thiện hồ sơ quy hoạch (đã chỉnh sửa). Báo cáo tổng hợp và giải trình ý kiến là một thành phần không thể thiếu trong bộ hồ sơ trình Hội đồng thẩm định quy hoạch (theo Điều 71 Luật Đất đai). Nếu thiếu thành phần này, Hội đồng thẩm định sẽ trả hồ sơ.

5. Thời hạn lấy ý kiến theo từng cấp

Thời gian lấy ý kiến được quy định chặt chẽ để đảm bảo tiến độ nhưng cũng phải đủ để các bên nghiên cứu. Dựa trên thông tin từ Điều 70 Luật Đất đai, khung thời gian được quy định như sau:

Bảng 2: Khung thời gian lấy ý kiến quy hoạch sử dụng đất

Kết luận

Quy trình lấy ý kiến về quy hoạch sử dụng đất theo Điều 70 Luật Đất đai 2024 và Nghị định 102/2024/NĐ-CP không chỉ đơn thuần là một chuỗi các thủ tục hành chính kỹ thuật. Đó là sự thay đổi về chất trong phương thức quản trị đất đai tại Việt Nam, chuyển dịch từ mô hình quản lý "từ trên xuống" sang mô hình quản trị "tương tác và kiến tạo". Việc thực hiện nghiêm túc, thực chất quy trình này mang lại lợi ích kép: Nhà nước có được những bản quy hoạch chất lượng, khả thi, giảm thiểu chi phí giải quyết tranh chấp; Người dân được tôn trọng quyền làm chủ, yên tâm đầu tư sản xuất và ổn định cuộc sống.

Trong thời gian tới, với sự hỗ trợ của công nghệ số (Cổng thông tin đất đai quốc gia, cơ sở dữ liệu đất đai VNeID), quy trình lấy ý kiến hứa hẹn sẽ ngày càng minh bạch và thuận tiện hơn. Các cơ quan quản lý và người dân cần chủ động nắm bắt các quy định này để thực thi đúng quyền và trách nhiệm của mình, góp phần đưa Luật Đất đai 2024 thực sự đi vào cuộc sống, khơi thông nguồn lực đất đai cho sự phát triển thịnh vượng của quốc gia.

Nếu quý khách hàng còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật đất đai trực tuyến qua tổng đài: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc. Nếu quý khách hàng cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email để nhận được thông tin sớm nhất.