NỘI DUNG TƯ VẤN:

1. Khái quát chung:

Ở nhiều nước trên thế giới, hệ thống Cơ quan thi hành án hình sự nằm trong hệ thống các cơ quan an ninh, cảnh sát, quân đội. Tại Liên Xô cũ, theo luật hình sự của quốc gia này, tử hình được coi là biện pháp đặc biệt, không xếp trong hệ thống hình phạt. Hình phạt tù được coi là loại hình phạt nghiêm khắc nhất. Trong BLHS, hình phạt được quy định phổ biến trong các điều luật quy định về tội phạm. Bên cạnh hệ thống quy phạm pháp luật hình sự quy định về tội phạm và hình phạt đó, hệ thống pháp luật về thi hành án hình sự nói chung, trong đó có thi hành án phạt tù ra đời khá sớm và quy định chi tiết về vấn đề thi hành án hình sự trong các trại giam. Hệ thông trại giam ở quốc gia này có chức năng không chỉ giáo dục cải tạo người phạm tội, giúp họ tái hoà nhập cộng đồng mà còn được xác định là những cơ số sản xuất vật chất. Các trại được giao thực hiện các chỉ tiêu pháp lệnh về kinh tế - kỹ thuật. Hệ thống trại giam cũng đóng vai trò khá quan trọng trong hệ thông các cơ sở kinh tế. Hiện nay, tại Liên bang Nga, BLHS Liên bang được Đuma Quốc gia thông qua 24/11/1995 đã quy định 9 hình phạt chính, trong đó bên cạnh các hình phạt chính như lao động bắt buộc, lao động cải tạo, hạn chế phục vụ trong quân đội, hạn chế tự do, còn có các hình phạt: phạt giam, giữ ỏ đơn vị kỷ luật quân đội, tù có thời hạn, tù chung thân. Tù có thời hạn được quy định từ 6 tháng đến 20 năm, trong trường hợp tổng hợp bản án có thể đến 25 năm. Tù chung thân không áp dụng đôi với phụ nữ, người chưa thành hiên (chưa đủ 18 tuổi) và nam giới trên 65 tuổi. Trong trường hợp được đặc xá thì tử hình được thay bằng tù chung thân hoặc tù 25 năm. Cơ quan thi hành án phạt tù nước này được bố trí trong hệ thống cơ quan Nội vụ. Các trại giam cùng thực hiện chức năng giam giữ, quản chế để trừng phạt, đồng thời tổ chức lao động cải tạo đôi với phạm nhân và sản xuất vật chất để đáp ứng nhu cầu của trại và thực hiện các chỉ tiêu pháp lệnh về sản xuất.

Nhiều nước trên thế giới đã có những đạo luật riêng về thi hành án hình sự. Ví dụ, ngay từ những năm 80 của thế kỷ trước, Cộng hoà dân chủ Đức đã có đạo luật về “Giam giữ cải tạo những người phạm pÃóp”(ban hành tháng 4/1977). Liên Xô cũ đã có Luật cải tạo lao động từ những năm 70 của thế kỷ trưổc...

Mỗi nhà nước đều có những quy định riêng về chế độ giam giữ. Quy chế giam giữ phản ánh khả năng bảo đảm tính nhân đạo và bảo đảm quyền con người trong trại giam. Tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế xã hội của mỗi nước mà mức độ bảo đảm thực hiện các quyền và lợi ích của người tù có khác nhau. Chế độ giam giữ phản ánh rõ nét chính sách hình sự của nhà nước trong việc xử lý vấn đề tội phạm, đặc biệt thê hiện rõ mục đích trừng trị và giáo dục cải tạo đối với người phạm tội.

Đạo luật về “ Giam giữ cải tạo những người phạm pháp" của Cộng hoà dân chủ Đức năm 1977 ghi rõ: “Xã hội phải có trách nhiệm với những người phạm tội... phải bảo đảm cho họ thực hiện những quyền lợi cơ bản như quyền được lao động, quyền được phát triển con người trong quá trình lao động...".

Theo Đạo luật này, người ta chia phạm nhân thành hai loại: loại 1, phạm nhân có án tù có thời hạn và tù chung thân; loại 2, người bị phạt giam từ 1 đến 6 tuần. Căn cứ vào Luật hình sự của quốc gia này vào thời kỳ đó, các hành vi phạm tội vi cảnh không cần phải xét xử trước Toà mà giao cho các cơ quan quản lý trật tự xã hội xử lý. Ngành cảnh sát có quyền và nghĩa vụ điều tra xử lý và phạt giam những người phạm tội nhẹ chưa đến mức xét xử trước Toà và hình phạt có thể từ 1 đến 6 tuần. Những người chưa thành niên từ đủ 14 đến đủ 17 tuổi mà phạm tội thì được đưa vào trại giam riêng cho loại đối tượng này. Hệ thống thi hành án phạt tù được chia thành hai bộ phận: các trại giam và các trại cải tạo đều đặt dưới sự kiểm soát, giám sát của ngành Nội vụ (Cảnh sát). Các tỉnh đều có trại giam và trại cải tạo. Trại giam là nơi chấp hành án đối với những người phạm tội nhưng không phải do Toà án xét xử mà theo quyết định của cơ quan Công an đưa vào đó; còn trại cải tạo thì bao gồm cả số bị Toà xét xử và cả những người đã qua trại giam nhưng trong thời gian ở trại không chịu cải tạo, không tiến bộ, còn nguy hiểm cho xã hội, ngành Công an quyết định đưa vào đó để tiếp tục cải tạo. Chế độ giam giữ trong các trại của Nhà nước này cũng được phân hoá cao độ. Sau khi bị kết án tù giam, phạm nhân được đưa vào trại để giam giữ. Tại đây, Giám thị ra quyết định đưa phạm nhân vào trại. Phạm nhân có án tù từ 2 năm trở lên được gọi là tù thường, bị giam thường xuyên trong buồng giam, buộc phải ăn mặc quần áo màu nâu sẫm hoặc xanh đen, trên tay áo và trên lưng áo có kẻ sọc vàng. Phạm nhân có án tù từ dưới 2 nám hoặc trên 2 năm nhưng vô ý phạm tội, được gọi là tù nhẹ. Số này được ra lao động ngoài trại, nhưng phải mặc quần áo có kẻ sọc vàng, để phân biệt với công nhân khác. Còn ỏ trong trại thì được mặc quần áo tự do. Giám thị trại giam có quyền quyết định chuyển loại phạm nhân từ loại tù thường thành tù nhẹ hoặc ngược lại, căn cứ vào hành vi và thái độ cải tạo của phạm nhân.

2. Sự thể hiện ở một số quốc gia cụ thể:

2.1 Ở Cộng hoà nhân dân Trung Hoa

Ở Cộng hoà nhân dân Trung Hoa, hình phạt tù được coi là một hình phạt chính và được áp dụng khá phổ biến. Việc chấp hành hình phạt tù cũng được quy định là tiến hành trong trại giam. Việc kết tội một ngựời và đưa người đó vào trại giam là nhằm “cưỡng chế và giáo dục tư tưởng'. Người Trung Hoa xác định mối quan hệ giữa lao động với cải tạo của phạm nhân thì cải tạo là chính còn lao động là phụ. Nhiệm vụ chính của trại giam và thi hành án phạt tù là nhằm cải tạo con người. Cùng với việc quản chế rất nghiêm khắc là việc buộc phạm nhân phải học tập chịu sự giáo dục về chính trị, tư tưởng, đạo đức, văn hoá và nghề nghiệp.Việc tổ chức lao động chủ yếu cũng chỉ nhằm giúp họ học tập cách lao động sản xuất, cải tạo họ cho có thói quen lao động. Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng hiện nay các trại giam Trung Quốc đang cung cấp cho thị trường một số lượng tương đối lớn hàng hoá có chất lượng với giá thành rẻ. Nguồn nhân công hết sức rẻ rúng này đã mang lại cho nền kinh tế Trung Quốc một khoản thu khá lớn.

2.2 Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào

Trong Đạo luật hình sự của Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào, được Quốc hội Lào thông qua ngày 23/10/1989, tại Chương V quy định về hình phạt có quy định 4 loại hình phạt chính, trong đó tù giam được coi là 1 trong 4 loại hình phạt đó. Luật không phân tách hình phạt tù có thời hạn và tù chung thân. Tại các điều từ Điều 45 đến Điều 47 của Luật này quy định về hình phạt tù và điều kiện giảm án tù. Lào chưa có hệ thống pháp luật thi hành án hình sự riêng và do vậy các quy định về thi hành án phạt tù chủ yếu được quy định trong các đạo luật: Luật hình sự và Luật tố tụng hình sự.

2.3 Sự khác biệt giữa các quốc gia:

Việc bố trí các cơ quan thi hành án phạt tù ở các quốc gia khác nhau có thể khác nhau, trong hệ thông các cơ quan tư pháp hình sự hoặc cơ quan hành pháp.

Ví dụ, ở Lào, Cơ quan thi hành án phạt tù được bố trí trong hệ thống các cơ quan Công an và Quân đội. Hệ thống trại giam, việc tổ chức thi hành án phạt tù và quy chế giam giữ ở đây có nhiều nét tương đồng với hệ thông trại giam và các quy định về thi hành án phạt tù ở Việt Nam. Trong khi đó, tại một số nước khác, hệ thống Cơ quan thi hành án phạt tù nằm trong bộ máy các cơ quan công tố, Toà án. Ví dụ, nhà tù của Nhật Bản nằm trong hệ thống quản lý của Toà án. Nhiều nước, Cơ quan thi hành án hình sự lại do Bộ Tư pháp quản lý. Ví dụ, ở Cộng hoà Liên bang Đức, hệ thống nhà tù trực thuộc Bộ Tư pháp của các bang và có tên gọi là “trại cải huấn”. Các trại này hoàn toàn tách biệt với các cơ quan an ninh, cảnh sát. Các nhân viên quản lý ở đây không mặc sắc phục, không được vũ trang. Xưng hô giữa phạm nhân và cán bộ trại không theo những quy cách riêng nào mà tương tự như ngoài xã hội. Phía ngoàỉ nhà tù không có hàng rào sắt, chòi canh, không có lính canh, và hệ thống bảo vệ mang tính vũ trang khác. Nhà tù được xây theo lối cũ, kín cổng cao tường. Phạm nhân được giáo dục một tinh thần là mình bị tạm thời cách ly xã hội. Trong thời hạn 6 tuần đầu, các chuyên gia tâm lý, giáo dục thăm hỏi, nghiên cứu, phân tích và chọn lọc để xác định các nhóm phạm nhân, đưa vào chế độ giam giữ phù hợp. Thậm chí nhà tù còn quy định cả những giờ bỏ ngõ buồng giam để phạm nhân giao lưu. Thông qua các hoạt động này, nhà quản giáo áp dụng các động tác tác động, uôn nắn, giáo dục.

Nhiều nhà tù ở Đức có sáng kiến xác lập những khu vực ngoài nhà tù thành những “làng tự quản” dành cho những phạm nhân ít nghiêm trọng đã cải tạo tốt và có thời gian thụ hình cải tạo còn lại dưới 1 năm trước khi tha.

Ngược lại, nhà tù ở Tây Ban Nha, ồ Maroc đã một thời có tình cảnh rất thê thảm. Nhiều nhà nghiên cứu xã hội cho rằng nhà tù ở các quốc gia này là sự vi phạm nghiêm trọng đến các quyền con người. Những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trưóc, người ta đã tiến hành những cuộc cải cách nhà tù ở các quốc gia này. Những tư tưởng tiến bộ đã được đưa vào để tổ chức và vận hành hệ thống nhà tù. Đến nay, ở đây, việc quản lý tù nhân đã thông thoáng hơn. Tù nhân được học tập, giáo dục, dạy nghề và tổ chức đòi sống riêng khá thoải mái.

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hàng còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email [email protected] để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty Luật Minh Khuê