Độ tuổi đăng ký kết hôn đối với nam và nữ hiện nay là bao nhiêu?

Hôn nhân là một trong những vấn đề trọng đại nhất trong đời sống con người, được pháp luật quy định chặt chẽ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Trong đó, độ tuổi kết hôn là điều kiện tiên quyết đầu tiên mà mọi các bạn cần quan tâm khi có ý định xây dựng gia đình. Theo quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, độ tuổi kết hôn được xác định là nam đủ 20 tuổi và nữ đủ 18 tuổi. Đây là độ tuổi tối thiểu bắt buộc để thực hiện đăng ký kết hôn hợp pháp tại Việt Nam.

Tuy nhiên, độ tuổi chỉ là một trong nhiều điều kiện pháp lý để được kết hôn. Theo Luật Hôn nhân và Gia đình, bên cạnh việc đạt độ tuổi tối thiểu, người muốn kết hôn còn phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, tự nguyện và không thuộc các trường hợp bị cấm kết hôn. Các điều kiện này sẽ được tôi Luật sư Lê Minh Trường phân tích chi tiết ở phần tiếp theo để bạn nắm rõ quyền, nghĩa vụ và tránh rủi ro pháp lý khi tiến hành kết hôn.

1. Độ tuổi kết hôn là gì ? 

Độ tuổi kết hôn là tuổi tối thiểu mà pháp luật quy định để một người có thể kết hôn hợp pháp. Theo Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, độ tuổi kết hôn là nam đủ 20 tuổi, nữ đủ 18 tuổi. Quy định này có căn cứ khoa học sâu sắc. Việc quy định độ tuổi tối thiểu kết hôn trong pháp luật không phải là sự can thiệp tùy tiện, mà là biện pháp cần thiết dựa trên căn cứ khoa học và thực tiễn xã hội. Dưới đây là các nhận định từ thực tiễn tư vấn của tôi tại Luật Minh Khuê:

• Về sức khỏe và tâm sinh lý: Kết hôn sớm có thể gây hại cho sức khỏe sinh sản, đặc biệt ở nữ giới. Độ tuổi tối thiểu đảm bảo cơ thể đã phát triển đầy đủ, hạn chế rủi ro thai sản.
• Về nhận thức và trách nhiệm: Hôn nhân đòi hỏi sự trưởng thành cả về tinh thần lẫn pháp lý. Tuổi kết hôn hợp pháp đảm bảo cá nhân đủ khả năng đưa ra quyết định và xây dựng gia đình ổn định.
• Về giáo dục và phát triển cá nhân: Quy định này tạo điều kiện hoàn thành học vấn, hướng nghiệp trước khi bước vào hôn nhân, giảm nguy cơ bỏ học và phụ thuộc kinh tế.
• Về phòng chống tảo hôn: Độ tuổi kết hôn là ranh giới pháp lý ngăn chặn tình trạng kết hôn trẻ em - vấn đề đang được quan tâm ở cả cấp quốc gia và quốc tế.

Nữ giới thường trưởng thành sớm hơn nam, do đó quy định độ tuổi kết hôn thấp hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là mức tối thiểu, không đồng nghĩa với khuyến khích sinh con sớm, mà nhằm bảo vệ an toàn sinh sản và sức khỏe phụ nữ.

Nam giới tuy có khả năng sinh sản sớm, nhưng độ tuổi 20 là mức hợp lý để đảm bảo đủ năng lực thể chất và tâm lý cho vai trò làm chồng, làm cha.

Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy độ tuổi kết hôn trung bình thường cao hơn mức pháp luật quy định. Điều này phản ánh sự phù hợp của quy định với đặc điểm phát triển và văn hóa xã hội hiện nay.  Xem thêm về điều kiện đăng ký kết hôn.

2. Tính tuổi kết hôn như thế nào?

Theo Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tuổi kết hôn được tính theo tuổi dương lịch, dựa vào ngày sinh trên giấy khai sinh hoặc giấy tờ tùy thân hợp pháp. Không tính theo tuổi âm hay cách tính truyền thống.

Thời điểm xác định tuổi: Tuổi kết hôn được xác định tại thời điểm đăng ký kết hôn, không phải lúc nộp hồ sơ hay tổ chức lễ cưới. Nam đủ 20 tuổi, nữ đủ 18 tuổi vào ngày đăng ký mới đáp ứng điều kiện.

Căn cứ xác định tuổi: Cơ quan đăng ký hộ tịch xác định tuổi qua giấy khai sinh, CCCD, căn cước hoặc hộ chiếu. Nếu có khác biệt, ưu tiên theo thứ tự: giấy khai sinh, CCCD / căn cước / hộ chiếu, giấy tờ khác.

Về trường hợp đặc biệt: Trong trường hợp không có giấy tờ ghi rõ ngày sinh, việc xác định tuổi theo quy định hộ tịch phải có xác nhận của UBND xã/phường, dựa trên các tài liệu liên quan. Trường hợp không rõ ngày, tháng sinh, cơ quan có thẩm quyền áp dụng các nguyên tắc sau (theo Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014):

4. Ngoài độ tuổi, cần những điều kiện nào khác để kết hôn?

Việc kết hôn không chỉ đơn thuần là sự kết hợp của hai con tim mà còn là một hành vi pháp lý nghiêm túc được luật pháp điều chỉnh chặt chẽ. Bên cạnh điều kiện về độ tuổi mà chúng tôi đã phân tích phía trên, pháp luật Việt Nam còn quy định nhiều điều kiện kết hôn khác để đảm bảo tính hợp pháp và bền vững của mối quan hệ hôn nhân.

Thứ nhất, về điều kiện năng lực hành vi dân sự, theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, người kết hôn phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Điều này có nghĩa là người đó phải có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình, không bị mất năng lực hành vi dân sự do bệnh tâm thần hoặc các rối loạn tâm lý khác. Theo đó, những người đã bị Tòa án tuyên bố là mất năng lực hành vi dân sự sẽ không được phép kết hôn.

Thứ hai, về các trường hợp bị cấm kết hôn, khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định rõ những trường hợp không được phép kết hôn. Cụ thể, cấm kết hôn giữa những người có quan hệ huyết thống trong phạm vi ba đời, bao gồm cả quan hệ huyết thống trực hệ (như ông bà – cháu, cha mẹ – con), anh chị em ruột, anh chị em cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha. Việc kết hôn giữa những người có quan hệ huyết thống ngoài phạm vi ba đời mới được pháp luật cho phép. Pháp luật không cấm kết hôn giữa anh chị em họ nếu không thuộc phạm vi ba đời.

Thứ ba, về điều kiện hôn nhân tự nguyện, khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 nhấn mạnh nguyên tắc hôn nhân là do nam và nữ tự nguyện quyết định. Do vậy, mọi hình thức ép buộc, cưỡng ép kết hôn đều bị pháp luật nghiêm cấm. Việc kết hôn phải xuất phát từ tình cảm và ý chí tự do của cả hai bên, không bị áp lực từ gia đình hay bất kỳ tác động ngoại lực nào khác.

Thứ tư, đối với trường hợp một trong hai bên đã có vợ hoặc chồng, điểm c khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định rõ cấm kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác khi đang có vợ hoặc chồng hợp pháp. Điều này có nghĩa là muốn kết hôn với người khác, người đã có gia đình phải hoàn tất thủ tục ly hôn theo quy định pháp luật. Việc vi phạm quy định này có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, bao gồm cả trách nhiệm hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Thứ năm, về điều kiện đặc biệt đối với công dân Việt Nam kết hôn với người nước ngoài, Điều 126 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định thêm một số điều kiện cụ thể. Theo đó, ngoài các điều kiện chung, người nước ngoài muốn kết hôn với công dân Việt Nam phải xuất trình giấy chứng nhận tình trạng hôn nhân do cơ quan có thẩm quyền của nước họ cấp, được hợp pháp hóa lãnh sự theo quy định, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Ngoài ra, nếu người nước ngoài không sử dụng được tiếng Việt, cần có người phiên dịch được chấp thuận để đảm bảo các bên hiểu rõ quyền và nghĩa vụ hôn nhân.

Thứ sáu, về khía cạnh thủ tục, việc đăng ký kết hôn phải được thực hiện tại cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền theo quy định tại Điều 9 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 và Luật Hộ tịch năm 2014. Việc chỉ tổ chức lễ cưới mà không đăng ký kết hôn sẽ không được pháp luật công nhận, dẫn đến nhiều hệ lụy pháp lý về sau, bao gồm quyền sở hữu tài sản, quyền nuôi con, thừa kế và các quyền lợi pháp lý khác liên quan đến hôn nhân và gia đình.

Thứ bảy, pháp luật hiện hành không công nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính. Khoản 2 Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định: "Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính.". Do đó, dù không bị xử phạt, nhưng quan hệ này không được đăng ký kết hôn và không phát sinh quyền, nghĩa vụ như một cặp vợ chồng hợp pháp.

Ngoài 07 tiêu chí như đã trình bày, bạn cần xét thêm các yếu tố về cấm kết hôn.

5. Những trường hợp nào bị cấm kết hôn ?

Pháp luật Việt Nam không chỉ quy định các điều kiện để được kết hôn mà còn thiết lập những ranh giới nghiêm ngặt về các trường hợp bị cấm kết hôn nhằm bảo vệ trật tự xã hội và đạo đức gia đình. Việc nắm rõ những quy định này giúp các bạn tránh được những vi phạm pháp luật có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Thứ nhất, về cấm kết hôn do quan hệ huyết thống, khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định nghiêm cấm kết hôn giữa những người có quan hệ huyết thống trực hệ. Theo đó, ông bà không được kết hôn với cháu, cha mẹ không được kết hôn với con, cháu không được kết hôn với ông bà. Quy định này dựa trên nguyên tắc đạo đức xã hội và khoa học di truyền học, nhằm tránh những hậu quả bất lợi cho thế hệ sau.

Ví dụ: Anh A và chị B là ông cháu ruột – kết hôn giữa hai người là trái pháp luật và sẽ bị tuyên vô hiệu.

Thứ hai, về cấm kết hôn giữa anh chị em, khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định cấm kết hôn giữa anh, chị, em ruột và giữa anh, chị, em cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha. Pháp luật không cấm kết hôn giữa anh chị em họ nếu không thuộc phạm vi ba đời. Do vậy, việc xác định đúng mối quan hệ huyết thống là rất quan trọng trong quá trình đăng ký kết hôn.

Ví dụ: Chị C và anh D là anh em họ đời thứ tư – trong trường hợp này, việc kết hôn là hợp pháp.

Thứ ba, về cấm kết hôn khi đang trong thời kỳ kết hôn, khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 cũng nghiêm cấm việc có vợ mà lấy vợ khác, có chồng mà lấy chồng khác. Điều này có nghĩa là trong thời gian còn quan hệ hôn nhân hợp pháp với một người, việc kết hôn với người khác đều bị coi là vi phạm pháp luật. Theo đó, muốn kết hôn với người mới, người đã có gia đình bắt buộc phải hoàn tất thủ tục ly hôn hoặc hủy hôn đối với cuộc hôn nhân trước đó.

Ví dụ: Ông E đang có vợ nhưng vẫn làm thủ tục đăng ký kết hôn với bà F – hành vi này vi phạm luật và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi 2017).

Thứ tư, về cấm kết hôn do thiếu năng lực hành vi dân sự, tuy không được liệt kê trực tiếp trong danh mục "cấm kết hôn", nhưng việc không đáp ứng điều kiện về năng lực hành vi dân sự theo Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đồng nghĩa với việc không được phép kết hôn. Theo đó, người bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự do mắc bệnh tâm thần hoặc rối loạn tâm lý khác sẽ không được đăng ký kết hôn. Việc xác định tình trạng này cần có kết luận từ cơ quan y tế có thẩm quyền.

Ví dụ: Anh G mắc chứng rối loạn tâm thần nặng và đã bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự – anh sẽ không được kết hôn theo pháp luật.

7. Kết luận

Như vậy, độ tuổi đăng ký kết hôn theo pháp luật Việt Nam hiện hành là nam đủ 20 tuổi và nữ đủ 18 tuổi và nếu đáp ứng được các điều kiện như tôi đã tư vấn phía trên thì bạn có thể thực hiện đăng ký kết hôn. Nhìn chung, việc kết hôn này đòi hỏi sự hợp pháp và đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện nghiêm ngặt từ độ tuổi, năng lực hành vi, đến tình trạng hôn nhân và các yếu tố khác.

Công ty Luật TNHH Minh Khuê với đội ngũ luật sư nhiều kinh nghiệm luôn sẵn sàng hỗ trợ Quý khách hàng trong các vấn đề pháp lý phức tạp. Liên hệ ngay tổng đài tư vấn luật hôn nhân gia đình gọi 1900.6162 để được tư vấn chi tiết.