Nghị định 154: Ai chưa được giải quyết nghỉ thôi việc đến hết 2030?

1. Tổng quan về Nghị định 154 và chính sách tinh giản biên chế

Nghị định số 154/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về đối tượng, nguyên tắc, chính sách và trách nhiệm thực hiện tinh giản biên chế trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội từ trung ương đến cấp xã.

Nghị định được ban hành ngày 15/6/2025, có hiệu lực từ ngày 16/6/2025 và thay thế Nghị định số 29/2023/NĐ-CP. Các chính sách theo Nghị định được áp dụng đến hết ngày 31/12/2030. Có thể tra cứu văn bản tại Nghị định số 154/2025/NĐ-CP.

Tinh giản biên chế không chỉ là giảm số lượng người hưởng lương từ ngân sách mà còn nhằm:

• Sắp xếp đội ngũ theo vị trí việc làm.
• Giải quyết số người dôi dư sau khi tổ chức, đơn vị được sắp xếp lại.
• Nâng cao chất lượng cán bộ, công chức, viên chức.
• Bảo đảm quyền lợi cho người nghỉ hưu trước tuổi hoặc thôi việc.
• Cơ cấu lại nhân sự tại các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện cơ chế tự chủ.
• Gắn trách nhiệm của cơ quan, đơn vị với việc sử dụng biên chế và ngân sách.

Nghị định số 154/2025/NĐ-CP cần được phân biệt với Nghị định số 154/2024/NĐ-CP về cư trú. Hai văn bản có cùng số 154 nhưng điều chỉnh hai lĩnh vực hoàn toàn khác nhau.

Đối tượng thực hiện chính sách có thể gồm cán bộ, công chức, viên chức, cán bộ, công chức cấp xã và một số người lao động làm việc theo chế độ hợp đồng trong cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập nếu thuộc đúng trường hợp được quy định.

Việc cá nhân có nguyện vọng nghỉ việc chưa đủ để được hưởng chính sách. Người đó còn phải thuộc nhóm đối tượng áp dụng, đáp ứng điều kiện cụ thể, được cơ quan trực tiếp quản lý đồng ý và có quyết định của cấp có thẩm quyền.

2. Đối tượng chưa được giải quyết nghỉ thôi việc theo quy định mới

Theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP, có hai nhóm chính chưa thực hiện tinh giản biên chế:

Nhóm đang mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi

Những người đang mang thai, đang nghỉ thai sản hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi không thuộc diện thực hiện tinh giản biên chế, trừ trường hợp cá nhân tự nguyện thực hiện tinh giản.

Quy định này nhằm bảo vệ người lao động trong giai đoạn có hoàn cảnh đặc biệt về sức khỏe, gia đình và chăm sóc con nhỏ. Tuy nhiên, nếu cá nhân tự nguyện xin tinh giản thì vẫn phải được cơ quan có thẩm quyền xem xét, không mặc nhiên được giải quyết.

Nhóm đang bị xem xét trách nhiệm hoặc có dấu hiệu vi phạm

Không thực hiện tinh giản đối với người:

• Đang trong thời gian xem xét xử lý kỷ luật.
• Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Đang bị thanh tra, kiểm tra do có dấu hiệu vi phạm.

Mục đích của quy định là không để cá nhân sử dụng chính sách tinh giản để né tránh việc xử lý sai phạm. Sau khi có kết luận của cơ quan có thẩm quyền, trường hợp đó mới được xem xét tiếp nếu vẫn đáp ứng điều kiện tinh giản. Nội dung này được nêu tại Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.

Một số trường hợp không thuộc phạm vi áp dụng

Ngoài hai nhóm trên, một người có thể không được giải quyết theo Nghị định 154 nếu:

• Không thuộc một trong các nhóm đối tượng được tinh giản.
• Không phát sinh tình trạng dôi dư hoặc không có căn cứ cơ cấu lại vị trí việc làm.
• Đơn vị vẫn có nhu cầu bố trí, sử dụng và người đó không thuộc trường hợp được hưởng chính sách.
• Trường hợp đã được điều chỉnh bằng chính sách riêng của Chính phủ về sắp xếp tổ chức bộ máy.
• Đã được hưởng một chính sách khác có cùng mục đích, cùng thời gian hoặc không đáp ứng điều kiện về thời gian công tác, bảo hiểm xã hội và hồ sơ nhân sự.

Người dưới 45 tuổi không phải là nhóm bị cấm nghỉ thôi việc

Tài liệu cũ đôi khi diễn giải rằng người dưới 45 tuổi không được giải quyết thôi việc. Cách hiểu này không chính xác. Nghị định 154/2025/NĐ-CP còn quy định chính sách thôi việc sau khi đi học nghề đối với người dưới 45 tuổi, có sức khỏe, tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật nhưng đang làm công việc không phù hợp với trình độ hoặc chuyên ngành đào tạo.

Việc tham gia học nghề trong trường hợp này là một chính sách chuyển tiếp, không phải điều kiện cấm tuyệt đối quyền xin thôi việc.

Cam kết đào tạo, công nợ hoặc tài sản chưa hoàn tất

Nghị định 154 không quy định chung rằng mọi người chưa hoàn thành cam kết đào tạo hoặc còn công nợ đều bị loại khỏi chính sách tinh giản. Tuy nhiên, các nghĩa vụ này có thể phải được đối chiếu, hoàn tất hoặc xử lý riêng theo hợp đồng đào tạo, quy chế tài chính và quy định pháp luật có liên quan trước khi ban hành quyết định.

3. Điều kiện và lộ trình thực hiện tinh giản biên chế đến năm 2030

Các nhóm có thể thuộc diện tinh giản

Cán bộ, công chức, viên chức và người lao động có thể được xem xét tinh giản nếu thuộc một trong các nhóm sau:

• Dôi dư do sắp xếp tổ chức bộ máy.
• Dôi dư do sắp xếp lại đơn vị hành chính hoặc đơn vị sự nghiệp công lập.
• Người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý thôi giữ chức vụ hoặc được bố trí chức vụ có mức lương, phụ cấp thấp hơn do sắp xếp tổ chức.
• Dôi dư do cơ cấu lại nhân sự theo vị trí việc làm.
• Không thể bố trí việc làm khác phù hợp hoặc không thể đào tạo lại để đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn.
• Có kết quả đánh giá, xếp loại ở mức không hoàn thành nhiệm vụ theo điều kiện của Nghị định.
• Hoàn thành nhiệm vụ nhưng tự nguyện tinh giản và được cơ quan trực tiếp quản lý đồng ý.
• Có số ngày nghỉ do ốm đau đạt mức theo quy định, có xác nhận của cơ quan bảo hiểm xã hội và thuộc trường hợp được xem xét.

Ngoài ra, một số người làm việc theo hợp đồng không xác định thời hạn trong đơn vị sự nghiệp công lập hoặc làm công việc hỗ trợ, phục vụ trong cơ quan hành chính cũng có thể thuộc diện áp dụng nếu dôi dư do sắp xếp tổ chức bộ máy.

Điều kiện chung cần kiểm tra

Cơ quan, đơn vị phải xem xét đồng thời:

• Tình trạng tổ chức, biên chế và vị trí việc làm.
• Kết quả đánh giá, xếp loại hằng năm.
• Trình độ đào tạo và khả năng bố trí công việc khác.
• Thời gian công tác có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.
• Tuổi đời và điều kiện hưởng lương hưu.
• Tình trạng kỷ luật, thanh tra, kiểm tra hoặc truy cứu trách nhiệm.
• Nguyện vọng của cá nhân và sự đồng ý của cơ quan quản lý.
• Nguồn kinh phí thực hiện chính sách.

Lộ trình đến năm 2030

Các chính sách của Nghị định 154/2025/NĐ-CP được áp dụng đến hết ngày 31/12/2030. Trong thời gian này, việc tinh giản được thực hiện theo kế hoạch hằng năm của cơ quan, tổ chức, địa phương và đơn vị sự nghiệp công lập.

Trình tự thực hiện thường gồm:

1. Rà soát tổ chức bộ máy, biên chế và vị trí việc làm.
2. Xác định số lượng người dôi dư và nhóm đối tượng có thể tinh giản.
3. Lập danh sách, dự toán kinh phí và hồ sơ đề nghị.
4. Tổ chức thẩm định, lấy ý kiến và hoàn thiện phương án.
5. Trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.
6. Ban hành quyết định nghỉ hưu trước tuổi, thôi việc hoặc chuyển sang làm việc tại tổ chức không hưởng lương thường xuyên từ ngân sách.
7. Chi trả chế độ và hoàn tất thủ tục bảo hiểm xã hội.

Nghị định không ấn định một lịch xử lý giống nhau cho mọi địa phương. Vì vậy, người thuộc diện tinh giản cần theo dõi kế hoạch và hướng dẫn cụ thể của cơ quan chủ quản, cơ quan nội vụ hoặc Ủy ban nhân dân có thẩm quyền.

4. Quyền lợi và chế độ đối với cán bộ, công chức nghỉ thôi việc

Chính sách thôi việc ngay

Người thuộc diện tinh giản, chưa đến tuổi nghỉ hưu và không đủ điều kiện hưởng chính sách nghỉ hưu trước tuổi, nếu được giải quyết thôi việc ngay thì có thể được hưởng:

• Trợ cấp 03 tháng tiền lương hiện hưởng để tìm việc làm.
• Trợ cấp 1,5 tháng tiền lương hiện hưởng cho mỗi năm công tác có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.
• Được bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội hoặc hưởng bảo hiểm xã hội một lần theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội.

Thời gian và tiền lương làm căn cứ tính trợ cấp phải được xác định theo quy định của Nghị định 154 và hồ sơ thực tế của từng người. Không nên tự tính chỉ dựa trên tổng thời gian làm việc nếu trong đó có thời gian đã hưởng chế độ khác hoặc không thuộc thời gian được tính.

Chính sách thôi việc sau khi đi học nghề

Người dưới 45 tuổi thuộc trường hợp được cơ quan tạo điều kiện đi học nghề có thể được hưởng:

• Nguyên tiền lương hiện hưởng trong thời gian học nghề, tối đa 06 tháng.
• Được đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp nếu thuộc đối tượng tham gia.
• Kinh phí học nghề theo chi phí khóa học, tối đa bằng 06 tháng tiền lương hiện hưởng.
• Trợ cấp 03 tháng tiền lương hiện hưởng sau khi kết thúc học nghề để tìm việc.
• Trợ cấp 0,5 tháng tiền lương hiện hưởng cho mỗi năm công tác có đóng bảo hiểm xã hội.
• Bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội hoặc hưởng bảo hiểm xã hội một lần theo quy định.
• Thời gian học nghề được tính là thời gian công tác liên tục nhưng không tính thâm niên để nâng bậc lương thường xuyên hằng năm.

Chính sách nghỉ hưu trước tuổi

Nghỉ hưu trước tuổi là chính sách khác với thôi việc. Người đủ điều kiện có thể được hưởng lương hưu theo pháp luật bảo hiểm xã hội và các khoản trợ cấp bổ sung theo Nghị định 154, trong đó có trường hợp được trợ cấp 05 tháng tiền lương cho mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi và trợ cấp theo thời gian công tác có đóng bảo hiểm xã hội.

Một số trường hợp được bảo đảm không bị trừ tỷ lệ lương hưu do nghỉ trước tuổi. Điều kiện cụ thể phụ thuộc vào tuổi, thời gian đóng bảo hiểm xã hội, nghề nặng nhọc, độc hại, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và các tiêu chí khác. Vì vậy, không nên đồng nhất chế độ nghỉ hưu trước tuổi với trợ cấp thôi việc ngay.

5. Các trường hợp đặc biệt không thuộc diện tinh giản biên chế

Không thuộc diện tinh giản hoặc không được hưởng chính sách tương ứng trong các trường hợp sau:

• Đang mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi, trừ trường hợp tự nguyện.
• Đang bị xem xét kỷ luật, truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị thanh tra, kiểm tra do có dấu hiệu vi phạm.
• Không thuộc nhóm đối tượng được quy định tại Nghị định 154.
• Không có tình trạng dôi dư, không có yêu cầu cơ cấu lại hoặc vẫn được bố trí công việc phù hợp.
• Đã được hưởng chính sách khác của Nhà nước về sắp xếp tổ chức bộ máy.
• Là người hoạt động không chuyên trách cấp xã nhưng sau khi thôi chức danh cấp xã vẫn tiếp tục đảm nhiệm chức danh ở thôn, tổ dân phố. Trường hợp này được Bộ Nội vụ hướng dẫn là không thuộc đối tượng nghỉ theo Nghị định 154. Xem hướng dẫn trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
• Đã được giải quyết theo một chế độ khác hoặc đã nhận khoản trợ cấp trùng với thời gian, nội dung đang đề nghị.
• Không hoàn thiện được hồ sơ chứng minh thời gian công tác, quá trình đóng bảo hiểm xã hội hoặc điều kiện thuộc diện tinh giản.

Việc chưa được giải quyết tại một thời điểm không nhất thiết đồng nghĩa với việc vĩnh viễn không được hưởng chính sách. Nếu nguyên nhân là đang chờ kết luận thanh tra, chờ hoàn thiện hồ sơ hoặc chờ phương án tổ chức, cơ quan có thể xem xét lại khi điều kiện thay đổi.

6. Những lưu ý quan trọng về thủ tục giải quyết thôi việc theo Nghị định 154

Người đề nghị tinh giản nên thực hiện các bước sau:

1. Xác định đúng cơ quan, đơn vị và cấp có thẩm quyền giải quyết.
2. Kiểm tra mình thuộc nhóm đối tượng nào của Nghị định 154.
3. Xác định lựa chọn chính sách thôi việc ngay, thôi việc sau học nghề, nghỉ hưu trước tuổi hoặc chính sách khác.
4. Chuẩn bị đơn đề nghị, hồ sơ nhân sự, quyết định tuyển dụng hoặc bổ nhiệm, các phiếu đánh giá xếp loại, xác nhận quá trình đóng bảo hiểm xã hội và giấy tờ chứng minh tình trạng sức khỏe, tuổi đời hoặc hoàn cảnh tổ chức nếu có.
5. Đề nghị cơ quan lập bảng tính riêng về thời gian công tác, mức lương làm căn cứ và số tiền trợ cấp dự kiến.
6. Kiểm tra tình trạng kỷ luật, thanh tra, kiểm tra, truy cứu trách nhiệm và các khoản công nợ, đào tạo, tài sản trước khi hồ sơ được trình.
7. Yêu cầu được thông báo bằng văn bản về việc hồ sơ được tiếp nhận, cần bổ sung hay bị từ chối.
8. Sau khi có quyết định, kiểm tra việc chi trả trợ cấp, xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội và các giấy tờ liên quan.

Người lao động không nên tự ý nghỉ việc trước khi có quyết định giải quyết tinh giản. Việc tự ý nghỉ có thể bị xem là nghỉ việc theo chế độ thông thường và không đương nhiên được hưởng trợ cấp của Nghị định 154.

Cơ quan, đơn vị phải lập danh sách, thẩm định điều kiện, xác định kinh phí và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đơn xin tự nguyện không thể thay thế quyết định phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền.

Nếu bị từ chối, người đề nghị nên yêu cầu nêu rõ lý do, căn cứ pháp lý và tình trạng hồ sơ. Trường hợp cho rằng quyết định hoặc việc giải quyết không đúng, có thể thực hiện quyền kiến nghị, khiếu nại hoặc sử dụng phương thức bảo vệ quyền lợi phù hợp theo pháp luật về khiếu nại, cán bộ, công chức, viên chức và tố tụng hành chính.

7. Giải đáp thắc mắc thường gặp về chính sách tinh giản biên chế

Người có nguyện vọng nghỉ việc có chắc chắn được hưởng trợ cấp không?

Không. Người đó phải thuộc nhóm đối tượng, đáp ứng điều kiện, được cơ quan trực tiếp quản lý đồng ý và có quyết định của cấp có thẩm quyền.

Người dưới 45 tuổi có bị cấm nghỉ thôi việc không?

Không. Người dưới 45 tuổi có thể thuộc chính sách thôi việc sau khi đi học nghề nếu đáp ứng điều kiện về sức khỏe, trách nhiệm, kỷ luật và công việc không phù hợp với trình độ hoặc chuyên ngành đào tạo.

Đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi có được tự nguyện tinh giản không?

Có thể được xem xét nếu cá nhân tự nguyện, nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện và được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Đang bị thanh tra nhưng chưa có kết luận có được giải quyết thôi việc không?

Thông thường chưa được thực hiện tinh giản trong thời gian đang bị thanh tra, kiểm tra do có dấu hiệu vi phạm. Sau khi có kết luận, cơ quan sẽ xem xét tiếp theo tình trạng thực tế.

Chưa hoàn trả chi phí đào tạo có bị loại khỏi chính sách không?

Không có quy định chung loại trừ mọi trường hợp này. Tuy nhiên, người lao động có thể phải hoàn trả chi phí đào tạo theo cam kết hoặc quy định riêng. Hồ sơ cần được đối chiếu với hợp đồng đào tạo và quyết định cử đi học.

Chính sách tinh giản theo Nghị định 154 áp dụng đến khi nào?

Các chế độ, chính sách theo Nghị định 154/2025/NĐ-CP được áp dụng đến hết ngày 31/12/2030.

Có được tự chọn giữa nghỉ hưu trước tuổi và thôi việc không?

Không phải mọi trường hợp đều được tự do lựa chọn. Việc lựa chọn còn phụ thuộc vào tuổi, thời gian đóng bảo hiểm xã hội, điều kiện hưởng lương hưu, nhóm đối tượng và phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Sau khi nhận trợ cấp có được làm việc ở nơi khác không?

Người nghỉ thôi việc có thể tìm việc và làm việc trong khu vực khác. Tuy nhiên, nếu được tuyển dụng lại vào cơ quan, đơn vị hưởng lương từ ngân sách hoặc thuộc trường hợp bị hạn chế theo chính sách cụ thể, cần kiểm tra nghĩa vụ hoàn trả và các điều kiện liên quan trước khi nhận việc.

Nghị định 154/2025/NĐ-CP có áp dụng cho người hoạt động không chuyên trách ở xã, thôn, tổ dân phố không?

Có những chính sách riêng cho người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã hoặc ở thôn, tổ dân phố trong các trường hợp sắp xếp tổ chức. Tuy nhiên, điều kiện, thời điểm nghỉ và cách tính trợ cấp khác với cán bộ, công chức, viên chức; cần xác định đúng chức danh và thời điểm phát sinh.

Bên cạnh đó, bạn đọc cũng có thể xem thêm:

• Ai là người có quyền ký quyết định thôi việc cho giám đốc?
• Bài tập tính trợ cấp thôi việc cho người lao động?
• Cán bộ, công chức bị khai trừ khỏi Đảng có bị buộc thôi việc?