Nguyên tắc hỏi cung bị can phạm tội tham ô theo quy định mới?

Hỏi cung là một biện pháp điều tra có liên quan trực tiếp đến quyền tự do thân thể, danh dự và nhân phẩm của con người. Cho nên, trong quá trình hỏi cung bị can phạm tội tham ô phải chấp hành theo những nguyên tắc nhất định.

Trong quá trình tiến hành hỏi cung bị can, ĐTV phải luôn lấy đường lối,  chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước làm cơ sở, nội dung để giáo dục, thuyết phục bị can khai báo, coi đây là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của mình.

Thực hiện nguyên tắc này, trong mọi trường hợp việc hỏi cung bị can phạm tội tham ô phải được tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục tố tụng hình sự được quy định tại các Điều 182, 183, 184 BLTTHS năm 2015

Quá trình tiến hành hỏi cung bị can, ĐTV phải tôn trọng và bảo vệ những quyền và lợi ích hợp pháp của con người được pháp luật quy định, tất cả những hành vi xâm phạm tới các quyền và lợi ích hợp pháp của con người đều là vi phạm pháp luật.

Thực hiện nguyên tắc này, ĐTV cần nắm vững và hiểu về bức cung và nhục hình như sau:

- Bức cung: Là người tiến hành hoạt động điều tra áp dụng những thủ đoạn trái pháp luật buộc người bị thẩm vấn phải khai sai sự thật gây hậu quả nghiêm trọng cho việc giải quyết vụ án. Những thủ đoạn này thường được thể hiện thông qua các hành vi tác động đến thể chất và tâm lý của người bị thẩm vấn như:

+ Tra tấn, gây đau đớn về thể xác, tổn hại về sức khoẻ cho bị can, buộc bị can phải khai theo ý muốn chủ quan của ĐTV mặc dù những lời khai này là không đúng sự thật.

+ Đe doạ về tinh thần của bị can.

+ Dùng những hành vi dụ dỗ, đánh lừa bị can...

+ Dùng lý lẽ ngụy biện truy vặn, dồn bị can vào thế bí không giải thích được.

- Nhục hình: là người tiến hành hoạt động điều tra có hành vi dùng vũ lực đối với bị can như: đánh đập, không cho ăn uống, phơi nắng, cùm chân, xích tay. và bằng các hình thức khác tác động về mặt tâm lý làm cho bị can đau đớn về thể xác và tinh thần. Việc áp dụng các hình thức nhục hình cũng có thể nhằm mục đích bức cung hoặc cũng có thể nhằm mục đích trả thù do có những mặc cảm, thù tức cá nhân đối với bị can.

Mọi biểu hiện bức cung, nhục hình đều có thể dẫn đến những hậu quả xấu thậm chí ĐTV có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trên đây là một số những nguyên tắc cần quán triệt trong công tác hỏi cung, ĐTV cần nhận thức đúng đắn về bản chất, nội dung của các nguyên tắc và phải chấp hành nghiêm chỉnh trong quá trình hỏi cung. Đồng thời, trong quá trình thực hiện không được coi nặng hoặc xem nhẹ nguyên tắc nào. Thực hiện tốt các nguyên tắc trên chính là giúp cho việc hỏi cung bị can đạt được mục đích, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra khám phá các vụ án.

Hỏi cung bị can là một biện pháp điều tra phức tạp, hiệu quả của nó phụ thuộc vào công tác chuẩn bị của ĐTV. Nếu công tác chuẩn bị được tiến hành khoa học, chu đáo, sẽ tạo điều kiện cho ĐTV chủ động, linh hoạt, sáng tạo lựa chọn và áp dụng những thủ thuật, chiến thuật hỏi cung phù hợp trong từng tình huống cụ thể để thu thập lời khai của bị can một cách đầy đủ, chính xác và thuận lợi, không bị rơi vào tình thế bị động, lúng túng trước những diễn biến phức tạp của cuộc hỏi cung. Đặc biệt, trong công tác hỏi cung bị can các vụ án tham ô tài sản thì việc chuẩn bị hỏi cung là yêu cầu vô cùng cần thiết. Nội dung của việc chuẩn bị hỏi cung bao gồm:

Mục đích của việc nghiên cứu này giúp cho ĐTV nắm được nội dung, diễn biến của vụ án, hành vi phạm tội của bị can và đồng bọn cùng đặc điểm nhân thân của chúng. Từ đó, xác định những vấn đề cần làm rõ trong quá trình hỏi cung, dự kiến những tình huống có thể xảy ra và những thủ thuật chiến thuật cần áp dụng, xác định những tài liệu, chứng cứ cần sử dụng trong quá trình hỏi cung. Ngoài ra, còn giúp cho ĐTV có khả năng kiểm tra, đánh giá lời khai của bị can ngay trong quá trình hỏi cung.

Phạm vi những tài liệu, chứng cứ cần nghiên cứu gồm:

+ Những tài liệu, chứng cứ thu thập được từ các hoạt động điều tra tố tụng hình sự như: biên bản khám nghiệm hiện trường, lời khai của người bị hại, người làm chứng, các lời khai có liên quan kết luận giám định...

+ Những tài liệu thu thập được từ biện pháp trinh sát phản ánh về những mối quan hệ, những hành vi nghi vấn... của bị can vào thời điểm trước, trong và sau khi vụ án xảy ra như: báo cáo của trinh sát, đặc tình, cơ sở bí mật,tài liệu của trinh sát kỹ thuật, những nguồn tài liệu khác...

+ Những tài liệu có liên quan đến hoạt động phạm tội và các hoạt động khác của bị can trước đó như: trích lục tiền án, tiền sự,tiểu sử quan hệ bản thân hồ sơ những vụ án do bị can gây ra trước đây...

+ Những tài liệu, chứng cứ thu thập được về những vụ án chưa được điều tra khám phá nhưng ĐTV có cơ sở nhận định những vụ án đó là do chính bị can gây ra.

+ Những tài liệu phản ánh về đặc điểm nhân thân của bị can như: quan hệ gia đình, quan hệ xã hội, nghề nghiệp, điều kiện sống, môi trường giáo dục, đặc điểm tâm lý, tính cách và sở trường...

Trên cơ sở nghiên cứu, ĐTV cần phải xác định rõ những vấn đề cần phải làm rõ trong quá trình hỏi cung; những tài liệu, chứng cứ cần phải thu thập, bổ sung hoặc cần được kiểm tra, xác minh lại để sử dụng trong quá trình hỏi cung; những tài liệu, chứng cứ có thể và cần phải sử dụng trong quá trình hỏi cung.

Lập kế hoạch hỏi cung là ĐTV căn cứ vào mục tiêu, nhiệm vụ cần đạt được của hoạt động điều tra vụ án để dự kiến và nêu ra những công việc cần giải quyết, những tình huống có thể phát sinh trong quá trình hỏi cung và biện pháp giải quyết tình huống đó.

Nội dung của bản kế hoạch hỏi cung bao gồm các vấn đề sau:

+ Xác định những vấn đề cần phải làm rõ trong quá trình hỏi cung.

+ Những tài liệu, chứng cứ đã thu thập được về vụ án và hành vi phạm tội của bị can, những tài liệu chứng cứ khác có thể và cần sử dụng trong quá trình hỏi cung.

+ Dự kiến những câu hỏi cần đưa ra để bị can trả lời:

Trong bản kế hoạch hỏi cung, ĐTV cần dự kiến những câu hỏi và trình tự đưa ra các câu hỏi để bị can trả lời, nhưng chú ý đảm bảo cho những câu hỏi đó phải rõ ràng, cụ thể và có liên quan đến những vấn đề cần làm rõ. Đồng thời, bảo đảm tính lôgic và có cơ sở của các câu hỏi đó. Thông thường, những câu hỏi được đưa ra bao gồm các dạng câu hỏi sau: Câu hỏi thẳng; Câu hỏi bổ sung lời khai; Câu hỏi làm chính xác lời khai; Câu hỏi gợi nhớ; Câu hỏi kiểm tra; Câu hỏi vạch trần lời khai gian dối.

+ Dự kiến chiến thuật hỏi:

Trên cơ sở những tài liệu, chứng cứ về vụ án đã thu thập được, đặc điểm nhân thân của bị can và những vấn đề cần làm rõ trong quá trình hỏi cung... ĐTV cần dự kiến những tài liệu, chứng cứ được đưa ra sử dụng trong khi hỏi cung, thời điểm sẽ đưa những tài liệu, chứng cứ đó ra để đấu tranh với bị can, các biện pháp cần thiết để bảo đảm an toàn những tài liệu, chứng cứ đó khi đưa ra sử dụng, nơi bảo quản chúng trước khi đưa ra sử dụng. Dự kiến những thủ thuật chiến thuật thích hợp đối với từng tình huống cụ thể có thể nảy sinh trong quá trình hỏi cung.Dự kiến những thủ thuật tác động tâm lý, sử dụng mâu thuẫn và những tình huống có thể xảy ra trong khi hỏi cung, kế hoạch phối hợp với các lực lượng và biện pháp nghiệp vụ khác phục vụ cho hoạt động hỏi cung.

+ Lựa chọn thời gian và địa điểm tiến hành hỏi cung.

Về thời gian: Trong mọi trường hợp, việc lựa chọn thời gian tiến hành hỏi cung bị can phải căn cứ vào yêu cầu của pháp luật. Song trong các vụ án tham ô tài sản việc lựa chọn thời gian tiến hành hỏi cung đối với từng bị can đòi hỏi ĐTV phải dựa trên cơ sở tính toán, cân nhắc đến tầm quan trọng của những thông tin mà ĐTV biết được, mối quan hệ của các bị can trong vụ án, cũng như vai trò, vị trí của bị can đó trong vụ án. Ngoài ra, ĐTV cần căn cứ vào tình trạng sức khoẻ của bị can,  những xúc động mà bị can trải qua trong thời điểm xảy ra vụ án. Từ các vấn đề trên, ĐTV xây dựng và lựa chọn một trình tự hỏi cung các bị can về mặt thời gian sao cho có hiệu quả nhất.

Về địa điểm: Trong mọi trường hợp tốt nhất là đưa về phòng hỏi cung của cơ quan điều tra, việc lựa chọn địa điểm hỏi cung bị can, ĐTV phải tính toán lựa chọn địa điểm có nhiều thuận lợi cho việc hỏi cung như: địa điểm mà bị can không có khả năng chạy trốn, hành hung ĐTV, thông cung. Đặc biệt phải xem xét các vật dụng trong phòng hỏi cung phải loại trừ những thứ có thể dùng làm hung khí. Ngoài ra, không làm cho bị can phân tán tư tưởng khi hỏi cung, có khả năng giữ được bí mật về nội dung cuộc hỏi cung.

+ Xác định hình thức triệu tập bị can

Việc xác định hình thức triệu tập bị can ĐTV cần tính toán sao cho có lợi cho việc thiết lập sự tiếp xúc tâm lý giữa ĐTV và bị can, giữ được bí mật với những đối tượng khác. Đồng thời, phải đảm bảo đúng các yêu cầu của pháp luật về việc triệu tập bị can.

+ Lựa chọn và phân công ĐTV tiến hành hỏi cung

Thông thường ĐTV thụ lý điều tra vụ án sẽ trực tiếp tiến hành hỏi cung. Nhưng trong trường hợp điều tra theo nhóm, hoặc vụ án có nhiều bị can hoặc có yêu cầu khác đặt ra thì cần bố trí, lựa chọn ĐTV phù hợp về độ tuổi, đặc điểm tâm lý, tính cách... với bị can cần phải hỏi cung.

Bước tiếp theo sau khi lập kế hoạch hỏi cung là ĐTV chuẩn bị những phương tiện phục vụ cho việc hỏi cung như: giấy, bút, biên bản hỏi cung, máy ghi âm, camera, phương tiện giao thông, thông tin liên lạc, buồng hỏi cung và các phương tiện kỹ thuật cần thiết khác. Tuỳ theo tính chất, mức độ yêu cầu của vấn đề cần giải quyết; thái độ tâm lý của đối tượng... mà tính toán phương tiện cần sử dụng.

Trên đây là những nội dung cơ bản cần tiến hành trong giai đoạn chuẩn bị hỏi cung. Song những nội dung này không phải là cố định, mà trong từng trường hợp cụ thể, nó có thể được bổ sung, thay đổi. Thực hiện tốt những nội dung trên có ý nghĩa hết sức quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện những bước tiếp theo trong quá trình hỏi cung bị can.