1. Quy định chung về bảo hiểm xã hội

- Bảo hiểm xã hội là gì?

Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.

- Sổ bảo hiểm xã hội là gì?

Sổ BHXH là căn cứ để giải quyết chế độ BHXH cho người tham gia theo quy định của pháp luật. Những thông tin trong sổ gồm thời gian làm việc, quá trình đóng và hưởng BHXH.

- Phân loại bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội bao gồm 2 loại là:

+ Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia.

+ Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất.

- Các chế độ bảo hiểm xã hội

Theo Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 thì chế độ bảo hiểm bao gồm:

+ Bảo hiểm xã hội bắt buộc có các chế độ sau đây: Ốm đau; Thai sản; Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; Hưu trí; Tử Tuất.

NLĐ tham gia BHXH bắt buộc được giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp khi đáp ứng đủ các điều kiện tương ứng theo quy định của pháp luật.

+ Bảo hiểm xã hội tự nguyện có các chế độ sau đây: Hưu trí; Tử tuất

2. Quyền lợi khi tham gia BHXH

Khi tham gia bảo hiểm xã hội, NLĐ sẽ được hưởng những quyền lợi sau:

- Được tham gia và hưởng các chế độ theo Luật BHXH.

- Được cấp và quản lý sổ BHXH và nhận lại sổ khi không còn làm việc.

- Nhận lương hưu và trợ cấp đầy đủ, kịp thời theo các hình thức sau: nhận trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc tổ chức dịch vụ được ủy quyền; nhận thông qua tài khoản tiền gửi của người lao động mở tại ngân hàng; nhận thông qua công ty, tổ chức nơi làm việc hay người sử dụng lao động

- Hưởng bảo hiểm y tế trong các trường hợp: đang hưởng lương hưu, nghỉ việc hưởng trợ cấp thai sản, nhận con nuôi, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hay trợ cấp ốm đau.

- Chủ động đi khám giám định mức suy giảm khả năng lao động và được thanh toán chi phí giám định y khoa nếu đủ điều kiện hưởng BHXH.

- Ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH cho người khác.

- Được cung cấp thông tin về đóng BHXH theo định kỳ; yêu cầu người sử dụng lao động cung cấp thông tin về việc đóng và quyền được hưởng các chế độ của BHXH.

- Người tham gia được khiếu nại, tố cáo và khởi kiện BHXH theo quy định pháp luật.

3. Nên nhận bảo hiểm xã hội 1 lần hay hưởng lương hưu?

Theo phân tích của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, việc lựa chọn nhận bảo hiểm xã hội một lần được coi là “lợi trước mắt, thiệt thòi về lâu dài” bởi các lý do sau:

  • Thứ nhất, sau này người lao động sẽ không được cộng dồn thời gian đóng BHXH mà tính thành thời gian BHXH mới, mất cơ hội hưởng lương hưu, không có thu nhập để trang trải chi phí khi về già.
  • Thứ hai, nếu chọn hưởng lương hưu, người lao động có rủi ro về sức khỏe sẽ được quỹ BHXH trả kinh phí để cấp miễn phí thẻ BHYT, hưởng các quyền lợi khám, chữa bệnh BHYT.
  • Thứ ba, khoản tiền đóng vào quỹ BHXH không mất đi mà được cơ quan BHXH đầu tư tăng trưởng, bảo lưu. Nếu không may qua đời, người thân của người lao động sẽ được nhận các trợ cấp mai táng, tử tuất.
  • Thứ tư, nhận BHXH 1 lần sẽ thiệt thòi rất lớn vì mức 22% tiền lương tháng đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất thì một năm tổng mức đóng là 2,64 tháng lương, trong khi nếu tính toán, mức hưởng BHXH một lần cho mỗi năm đóng BHXH với những năm trước 2014 là 1,5 tháng lương bình quân đóng BHXH và từ 2014 trở đi là 2 lần tháng lương bình quân đóng BHXH.
  • Thứ năm, người tham gia BHXH mức lương hưu của người lao động sẽ được điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng và mức tăng trưởng kinh tế.

Như vậy, nếu người lao động lựa chọn hưởng BHXH 1 lần thì sẽ bị thiệt thòi khi chưa đến tuổi nghỉ hưu đã hết tiền dưỡng già. Đến khi về già, người lao động không có lương hưu sẽ phải phụ thuộc.

- Nơi rút BHXH 1 lần

Căn cứ Khoản 2 Điều 2 Quyết định 636/QĐ-BHXH Để được hưởng BHXH 1 lần, người có nhu cầu nộp hồ sơ tại cơ quan bảo hiểm xã hội quận/huyện hoặc cơ quan BHXH tỉnh (trong trường hợp BHXH được phân cấp giải quyết hưởng BHXH 1 lần) tại nơi cư trú (nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú).

Tuy nhiên, căn cứ vào từng tình hình thực tế tại 1 số địa bàn thì cơ quan BHXH cấp tỉnh sẽ được giao thẩm quyền giải quyết hồ sơ hưởng BHXH  1 lần cho người lao động.

Như vậy, bảo hiểm xã hội là 1 trong những chính sách an sinh xã hội lâu dài của nhà nước đối với nhân dân do vậy trừ trường hợp bất khả kháng, người tham gia nên cân nhắc việc nhận BHXH 1 lần để đảm bảo cuộc sống về sau.

4. Quy đổi thời gian để giải quyết chế độ trợ cấp một lần?

Xin cho hỏi: Thời gian từ tháng 3/1979 đến tháng 02/1988 có được quy đổi để tính trợ cấp 1 lần khi nghỉ hưu không. Nếu có cơ quan, đơn vị nào chi trả. Văn bản nào quy định về chế độ phụ cấp chiến đấu và quy đổi thời gian để giải quyết trợ cấp một lần khi nghỉ hưu ?

Cảm ơn luật sư!

Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Bảo hiểm xã hội của Công ty luật Minh Khuê

Trả lời:

1. Cơ sở pháp lý:

Luật bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13 của Quốc hội

2. Luật sư tư vấn:

Khoản 6 Điều 123 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 quy định như sau:

"...6. Người lao động có thời gian làm việc trong khu vực nhà nước trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 nếu đủ điều kiện hưởng nhưng chưa được giải quyết trợ cấp thôi việc hoặc trợ cấp một lần, trợ cấp xuất ngũ, phục viên thì thời gian đó được tính là thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội. Việc tính thời gian công tác trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 để hưởng bảo hiểm xã hội được thực hiện theo các văn bản quy định trước đây về tính thời gian công tác trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 để hưởng bảo hiểm xã hội của cán bộ, công chức, viên chức, công nhân, quân nhân, và công an nhân dân..."

Theo như thông tin mà bạn cung cấp thì bạn có thời gian làm nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc từ tháng 3 năm 1979 đến tháng 2 năm 1988 ở tuyến 1 thuộc biên giới Việt- Trung ta có thể xác định bạn đã làm việc trong khu vực nhà nước trước ngày 01 tháng 01 năm 1995. Theo quy định pháp luật trên nếu bạn đủ điều kiện hưởng nhưng chưa được giải quyết trợ cấp thôi việc hoặc trợ cấp một lần, trợ cấp xuất ngũ, phục viên thì thời gian đó được tính là thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội. Có nghĩa là trong khoảng thời gian bạn làm nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc bạn đủ điều kiện nhưng bạn chưa được hưởng các khoản trợ cấp thì thời gian công tác đó được tính vào để hưởng bảo hiểm xã hội.

Tại Điều 58 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 quy định như sau về trợ cấp một lần khi nghỉ hưu:

"Điều 58. Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu

1. Người lao động có thời gian đóng bảo hiểm xã hội cao hơn số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75% thì khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp một lần.

2. Mức trợ cấp một lần được tính theo số năm đóng bảo hiểm xã hội cao hơn số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75%, cứ mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội thì được tính bằng 0,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội."

Mặt khác,theo khoản 1 Điều 56 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 quy định như sau về mức hưởng lương hưu hàng tháng:

"1.Từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành cho đến trước ngày 01 tháng 01 năm 2018, mức lương hưu hằng tháng của người lao động đủ điều kiện quy định tại Điều 54 của Luật này được tính bằng 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội quy định tại Điều 62 của Luật này tương ứng với 15 năm đóng bảo hiểm xã hội, sau đó cứ thêm mỗi năm thì tính thêm 2% đối với nam và 3% đối với nữ; mức tối đa bằng 75%."

Như vậy, theo như quy định trên nếu bạn có thời gian đóng bảo hiểm xã hội cao hơn số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75% tức là anh có số năm đóng bảo hiểm xã hội trên 30 năm thì khi bạn đủ tuổi nghỉ hưu, ngoài được hưởng chế độ lương hưu bạn còn được hưởng mức trợ cấp 1 lần khi nghỉ hưu tương ứng với số năm vượt quá quá 30 năm đóng bảo hiểm xã hội.

Do đó, theo những thông tin mà bạn đã cung cấp cho chúng tôi, nếu bạn thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ Quốc trong khoảng 9 năm trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 mà bạn đủ điều kiện hưởng nhưng chưa được giải quyết các chế độ theo quy định tại Khoản 6 Điều 123 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 thì bạn sẽ được tính 9 năm bạn hoạt động tại tuyến 1 thuộc biên giới Việt- Trung được cộng thêm vào thời gian đóng bảo hiểm xã hội của bạn tại ngành giao thông vận tải nơi bạn đang công tác. Như vậy, nếu thời gian đóng bảo hiểm xã hội nơi bạn đang công tác cụ thể là ngành giao thông cộng với thời gian anh thực hiện nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc lớn hơn 30 năm đóng bảo hiểm xã hội tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75% thì khi nghỉ hưu thì ngoài lương hưu bạn còn được hưởng trợ cấp 1 lần được tính theo số năm đóng bảo hiểm xã hội cao hơn 30 năm đóng bảo hiểm xã hội. Cứ mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội thì bạn được tính bằng 0,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội.

5. Hồ sơ hưởng BHXH một lần

Để làm thủ tục hưởng chế độ BHXH 1 lần, người tham gia BHXH cần chuẩn bị các giấy tờ sau:

  • Sổ Bảo hiểm xã hội.
  • Giấy tờ cá nhân: Chứng minh thư nhân dân, sổ hộ khẩu hoặc tạm trú.
  • Đơn đề nghị hưởng Bảo hiểm xã hội một lần.

Nơi nộp hồ sơ: Tại cơ quan BHXH nơi đang cư trú hoặc đăng ký thường trú/tạm trú.

Thời hạn nộp hồ sơ: Trường hợp đầy đủ điều kiện, trong thời hạn 30 ngày, người lao động cần nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH.

Thời gian giải quyết: Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ đầy đủ và hợp lệ, cơ quan BHXH có trách nhiệm giải quyết thủ tục và thực hiện chi trả chế độ.

Trên đây là tư vấn của Luật Minh Khuê về Quy đổi thời gian để giải quyết chế độ trợ cấp một lần. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật Bảo hiểm xã hội - Công ty luật Minh Khuê