Những chiêu trò lừa đảo của người nước ngoài tại Việt Nam

Tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định rõ ràng trong pháp luật hình sự Việt Nam. Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội danh này được cấu thành khi một người sử dụng "thủ đoạn gian dối" để chiếm đoạt tài sản của người khác một cách trái pháp luật. Yếu tố "gian dối" được hiểu là việc đưa ra thông tin sai sự thật, làm cho người khác tin tưởng và tự nguyện giao tài sản cho người phạm tội.

Đối với các vụ án lừa đảo trực tuyến do người nước ngoài thực hiện, việc chứng minh yếu tố "thủ đoạn gian dối" trở nên đặc biệt phức tạp. Hành vi đưa thông tin sai sự thật có thể được thực hiện từ một quốc gia khác thông qua không gian mạng, trong khi hậu quả chiếm đoạt tài sản lại xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam. Theo đó, cơ quan tố tụng không chỉ cần xác định và chứng minh hành vi gian dối của đối tượng ở nước ngoài mà còn phải thiết lập được mối quan hệ nhân quả rõ ràng giữa thủ đoạn đó và việc nạn nhân ở Việt Nam tự nguyện chuyển giao tài sản. Sự phụ thuộc vào bằng chứng thu thập từ nước ngoài này là một trong những rào cản pháp lý và tố tụng lớn nhất trong các vụ án xuyên quốc gia.

1. Những chiêu trò lừa đảo của người nước ngoài

1.1. Chiêu trò lừa đảo qua mạng xã hội và hẹn hò trực tuyến

Lừa đảo tình cảm và hẹn hò trực tuyến đã trở thành một trong những hình thức lừa đảo phổ biến nhất, tinh vi nhất, và gây ra thiệt hại tài chính lớn nhất trên toàn cầu và tại Việt Nam. Hoạt động tội phạm này không chỉ gây ra tổn thất tài chính mà còn tổn thương sâu sắc về tâm lý nạn nhân. Các đối tượng lừa đảo lợi dụng nền tảng mạng xã hội và ứng dụng hẹn hò để tiếp cận nạn nhân, đặc biệt là những người độc thân, ly hôn, hoặc cao tuổi có tâm lý cô đơn và mong muốn tìm kiếm một mối quan hệ.   

Quy trình lừa đảo này thường diễn ra một cách có tính toán, không chỉ đơn thuần là hành vi chiếm đoạt tài sản. Nó được thực hiện theo một kịch bản có tính hệ thống với các giai đoạn cụ thể. Giai đoạn đầu tiên là tiếp cận và tạo dựng một hồ sơ ảo. Các đối tượng sử dụng tài khoản giả mạo (thường có hình ảnh hấp dẫn) tự xưng là người nước ngoài, doanh nhân thành đạt, kỹ sư, bác sĩ hoặc thậm chí là quân nhân làm việc ở nước ngoài. Chúng chủ động kết bạn, trò chuyện thân mật, thể hiện sự quan tâm, yêu thương một cách nhanh chóng và hứa hẹn sẽ tiến tới hôn nhân để gây dựng lòng tin.   

Giai đoạn thứ hai là xây dựng "tình yêu ảo" và củng cố lòng tin. Sau một thời gian nhắn tin và gọi video (đôi khi sử dụng hình ảnh và giọng nói giả), kẻ lừa đảo sẽ tạo được niềm tin tuyệt đối với nạn nhân. Chúng sẽ kể những câu chuyện giả mạo, tạo ra các tình huống "khó khăn" hoặc "cơ hội" để chuẩn bị cho việc đòi tiền. Các kịch bản phổ biến trong giai đoạn này bao gồm: lừa đảo gửi quà, trong đó kẻ lừa đảo giả vờ gửi các món quà có giá trị cao như ngoại tệ, trang sức từ nước ngoài về Việt Nam. Sau đó, nạn nhân sẽ bị liên hệ bởi một đối tượng khác giả danh nhân viên sân bay, hải quan, hoặc công ty vận chuyển để yêu cầu nộp các loại "phí hải quan, phí bảo hiểm, phí vận chuyển" để nhận gói hàng. Một kịch bản khác là lừa đảo đầu tư, còn được gọi là "Pig Butchering". Kẻ lừa đảo giới thiệu các cơ hội đầu tư "siêu lợi nhuận" vào các sàn giao dịch tài chính giả mạo (vàng, tiền ảo, cổ phiếu quốc tế). Ban đầu, nạn nhân được phép rút một khoản nhỏ để tạo lòng tin. Khi nạn nhân đã nạp một số tiền lớn, hệ thống sẽ báo lỗi, yêu cầu đóng thêm phí hoặc khóa tài khoản, khiến nạn nhân mất trắng. Ngoài ra, còn có các chiêu trò khác như lừa đảo tống tiền bằng hình ảnh nhạy cảm (sextortion) sau khi dụ dỗ nạn nhân thực hiện các hành vi thân mật qua webcam.   

Kẻ lừa đảo không chỉ là tội phạm tài chính, mà còn là chuyên gia về kỹ thuật xã hội (social engineering), đánh vào điểm yếu tâm lý của con người. Vụ lừa đảo không thành công vì kỹ thuật tinh vi, mà vì khả năng kiểm soát cảm xúc và lòng tin của nạn nhân. Thay vì là các thủ đoạn riêng biệt, các kịch bản lừa đảo như "gửi quà" và "cơ hội đầu tư" thường được kẻ lừa đảo sử dụng linh hoạt, đôi khi hội tụ trong cùng một vụ án. Điều này cho thấy ranh giới giữa các chiêu trò rất mờ nhạt. Nạn nhân bị lôi kéo bởi tình cảm có thể dễ dàng bị thuyết phục đầu tư hơn, vì lòng tin đã được xây dựng từ trước. Sự chuyển đổi từ thao túng cảm xúc sang khai thác tài chính này là một chiến lược có chủ đích. Các vụ án lừa đảo tình cảm thường có yếu tố nước ngoài , và sau khi chiếm đoạt tài sản, các đối tượng này ngay lập tức chặn liên lạc và xóa dấu vết tài khoản. Điều này đặt ra một thách thức lớn về thẩm quyền điều tra và truy vết tội phạm cho các cơ quan chức năng tại Việt Nam. Việc lẩn trốn ra nước ngoài và sử dụng các tài khoản ngân hàng không chính chủ khiến việc thu hồi tài sản gần như là bất khả thi.

1.2. Bẫy tài chính

Các hình thức lừa đảo trực tuyến liên quan trực tiếp đến tài chính chiếm tỷ lệ cao nhất (75,6% các vụ lừa đảo trực tuyến) và gây thiệt hại ước tính lên tới 18,900 tỷ VND trong năm 2024 tại Việt Nam.   

Một trong những chiêu trò phổ biến là lừa đảo chuyển nhầm tiền. Kẻ lừa đảo cố tình chuyển một khoản tiền nhỏ vào tài khoản của nạn nhân. Sau đó, chúng sẽ liên lạc, mạo danh người chuyển nhầm và đe dọa, yêu cầu nạn nhân chuyển trả lại, thường là vào một tài khoản khác. Một biến thể tinh vi hơn là giả danh người mua hàng nước ngoài, gửi đường link giả mạo của dịch vụ chuyển tiền quốc tế (Western Union/Money Gram). Nạn nhân là người bán hàng online được yêu cầu truy cập link này để "làm thủ tục nhận tiền", nhưng thực chất là để nhập thông tin tài khoản và mã OTP, từ đó kẻ lừa đảo rút tiền.   

Một loại bẫy tài chính khác là lừa đảo đổi tiền. Lợi dụng mạng xã hội, các đối tượng rao bán tiền giả với tỷ lệ hấp dẫn (ví dụ: 1 triệu thật đổi 12 triệu giả) hoặc đổi ngoại tệ với tỷ giá cao hơn ngân hàng. Chúng yêu cầu nạn nhân chuyển khoản trước rồi biến mất sau khi nhận tiền. Các vụ lừa đảo này thường nhắm vào lòng tham của nạn nhân, hứa hẹn một món hời lớn không tưởng. Sự gia tăng các vụ lừa đảo đổi tiền mới vào dịp Tết Nguyên đán hay lừa đảo tour du lịch vào mùa hè cho thấy tội phạm mạng liên tục tận dụng các sự kiện và nhu cầu thực tế trong đời sống xã hội để tạo ra các kịch bản lừa đảo có tính thời sự cao, dễ gây tin tưởng.   

Để đối phó với những chiêu trò này, một số dấu hiệu cảnh báo cần được nhận biết:

• Cảnh giác với các giao dịch chuyển tiền không rõ nguồn gốc. Khi nhận được tiền, hãy liên hệ trực tiếp với ngân hàng thay vì làm theo hướng dẫn của người lạ.   
• Chỉ thực hiện các giao dịch đổi ngoại tệ tại các ngân hàng hoặc tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cấp phép.   
• Không tin vào những lời hứa hẹn quá tốt để trở thành sự thật, như mua bán tiền giả hoặc các gói tour du lịch "siêu khuyến mãi".   
• Tuyệt đối không nhấp vào các đường link lạ hoặc cung cấp thông tin cá nhân/tài khoản ngân hàng qua tin nhắn, email.   

Các vụ lừa đảo tài chính hoạt động dựa trên hai trạng thái tâm lý mâu thuẫn của nạn nhân. Lừa đảo chuyển nhầm tiền lợi dụng sự trung thực và nỗi sợ hãi về mặt pháp lý , buộc họ phải hành động theo hướng có lợi cho kẻ lừa đảo. Ngược lại, lừa đảo đổi tiền hay mua bán tiền giả lại khai thác lòng tham của nạn nhân, hứa hẹn một món hời lớn không tưởng. Điều này cho thấy kẻ lừa đảo không chỉ nhắm vào một điểm yếu duy nhất, mà là một bộ công cụ tâm lý để thao túng nạn nhân.

1.3. Các kịch bản lừa đảo phổ biến  

2. Làm thế nào để bảo vệ bản thân mình khỏi những chiêu trò lừa đảo

Các đối tượng lừa đảo thường lựa chọn mục tiêu một cách có tính toán dựa trên các điểm yếu tâm lý, kỹ năng và hoàn cảnh sống. Cụ thể:  ​​​

• Người cao tuổi: Thường có hạn chế về công nghệ, ít tiếp cận thông tin và có tiền tiết kiệm.  
• Phụ nữ trung niên, người sống một mình: Dễ bị tổn thương tâm lý, thường tìm kiếm mối quan hệ và dễ bị lừa đảo tình cảm.  
• Người có mong muốn làm giàu nhanh: Cả người trẻ và người trung niên đều có thể là nạn nhân của lừa đảo đầu tư, vì lòng tham và sự thiếu hiểu biết về thị trường.  
• Phụ huynh/người có người thân đi học xa: Dễ bị lừa bởi các chiêu trò giả danh thông báo người thân gặp tai nạn.  

Hiện nay thì những chiêu trò lừa đảo ngày càng nhiều và phổ biến hơn cho nên việc làm của chúng ta đó là luôn luôn cẩn trọng trước những chiêu trò lừa đảo và cẩn thân hơn trong những đối tượng lạ nhắn tin hoặc vay tiền. Hình thức lừa đảo của những đối tượng này càng ngày trở nên tinh vi và xỏa quyệt hơn nên các bạn cần phải tự bảo vệ mình khỏi những chiêu trò này. 

- Không nên gọi lại các số có đầu máy lạ, không phải mã vạch ở Việt Nam

- Không cung cấp những thông tin cá nhân của mình một cách tùy tiện. Chỉ cung cấp thông tin của mình cho  những cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp ngân hàng khi biết rõ rằng họ sử dụng thông tin của mình với mục đích như thế nào. 

- Không tiến hành truy cập vào bất kỳ một thông tin đường link lạ nào, mạng xã hội hay là qua gmail ... mà mình không biết đường link này là thế nào. 

- Khi mà bạn được tặng quà hoặc là có những phần thưởng nào đó mà bạn chưa biết rõ hoặc không biết về việc này thì tuyệt đối không được nạp tiền hay chuyển tiền cho đối tượng này mặc dù là nhận từ tin nhắn của bạn bè người thân. 

Nhìn chung thì từ những thông tin đó thì các bạn cần phải cẩn thận trước những thông tin được đưa ra. Những việc liên quan đến chuyển tiền thì tuyệt đối không thực hiện theo nếu như mà mình không biết rõ về nội dung đó. 

3. Những khó khăn trong giải quyết những vụ án lừa đảo nước ngoài

Giải quyết những trường hợp mà lừa đảo nhận quà từ nước ngoài thì gặp rất nhiều khó khăn bởi vì bản thân những người bị lừa đảo thì họ cũng không có biết đầy đủ chính xác hoặc là không biết nơi ở của những đối tượng này là gì. Vì trong quá trình trao đổi và thực hiện hành vi lừa đảo thì những đối tượng này chỉ thực hiện trao đổi với nhau thông qua các trang mạng xã hội như là Facebook hoặc là zalo.... cũng như là một số phần mềm khác.

Việc lấy được thông tin của người bị hại là rất khó bởi vì đôi khi những kẻ thực hiện hành vi lừa đảo này là họ cũng thực hiện cung cấp thông tin giả mạo. Chỉ có một cách duy nhất để có thể xử lý được tình trạng này đó là bạn phải tiến hành trình báo với cơ quan công an có thẩm quyền để xử lý kèm theo những tài liệu chứng cứ các hành vi lừa đảo đó là gì, nội dung giao dịch chuyển tiền những tin nhắn trò chuyện trao đổi với bên thực hiện lừa đảo... Nói chung thì bạn cần phải cung cấp thông tin một cách tối đa nhất cho phía cơ quan công an để cơ quan công an có thể dễ dàng điều tra xác minh thông tin của đối tượng phạm tội này bằng những nghiệp vụ của cơ quan công an. 

Chúng ta cần biết rằng là việc đòi lại tiền từ những đối tượng lừa đảo từ nước ngoài này là vô cùng khó khăn và tỷ lệ có thể đòi lại được tiền là vô cùng thấp. Theo đó mà chúng ta cần phải biết cách tự bảo vệ bản thân mình khỏi những đối tượng lừa đảo này. Tuyệt đối không để các đối tượng lợi dụng lòng tin và đánh vào tâm lý của mình. 

4. Khuyến nghị pháp lý cho nạn nhân

Dựa trên những phân tích trên, nạn nhân của hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản cần thực hiện các bước sau để tăng khả năng thành công trong quá trình tố tụng:

Thu thập và bảo toàn bằng chứng ngay lập tức: Không chuyển thêm tiền cho kẻ lừa đảo và chặn mọi liên lạc. Nhanh chóng chụp lại màn hình các cuộc trò chuyện, tin nhắn, email, lưu lại thông tin tài khoản ngân hàng, biên lai chuyển tiền và mọi thông tin liên quan khác.  

Liên hệ ngân hàng và tố giác tội phạm: Báo cáo ngay cho ngân hàng và các tổ chức tài chính để yêu cầu dừng giao dịch. Sau đó, nộp đơn tố giác tội phạm tại Cơ quan Công an nơi cư trú.  

Xác định đúng cơ quan chức năng: Nạn nhân nên trình bày vụ việc rõ ràng với Cơ quan Cảnh sát hình sự thay vì chỉ trông cậy vào các đơn vị như Cục An ninh mạng trong việc lấy lại tiền. Mặc dù các đơn vị chuyên trách về an ninh mạng có thể hỗ trợ điều tra kỹ thuật, thẩm quyền chính về truy tố và thu hồi tài sản thuộc về cơ quan cảnh sát hình sự.  

Tìm kiếm sự tư vấn pháp lý chuyên nghiệp: Với tính chất phức tạp của các vụ án có yếu tố nước ngoài, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ một luật sư hoặc chuyên gia pháp lý là cần thiết để được hướng dẫn chi tiết về các thủ tục tố tụng, khả năng thu hồi tài sản và các vấn đề pháp lý khác.

Kết luận

Các bạn có thể tham khảo thêm một số thông tin bài viết sau đây để có thêm thông tin chi tiết. 

• Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định mới nhất 
• Mẫu đơn tố cáo lừa đảo chiếm đoạt tài sản mới nhất  

Trên đây là toàn bộ những thông tin liên quan đến hành vi lừa đảo ở qua mạng mà đối tượng thực hiện hành vi lừa đảo ở nước ngoài. Các bạn có thể liên hệ với chúng tôi thông qua số điện thoại 19006162 hoặc lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ.