Chào bạn, cảm ơn bạn đã gửi yêu cầu đến Công ty của chúng tôi, để giải đáp thắc mắc các yêu cầu của bạn Công ty Luật Minh Khuê sẽ cùng bạn làm rõ một số vấn đề với nội dung như sau:

CƠ SỞ PHÁP LÝ

Hiến pháp nước Cộng hòa Ba Lan 1997

Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993

Hiến pháp Italia 1947

Hiến pháp Nhật Bản 1946

NỘI DUNG TƯ VẤN

1. Lịch sử phát triển của hiến pháp trên thế giới

Khi tư hữu xuất hiện, xuất hiện các giai cấp. Giai cấp thống trị lấy thần quyền để đặt ra các quy tắc chủ quan, tạo thành thể thức tổ chức quyền lực Nhà nước – những thể thức bất thành văn. Quyền lực Nhà nước bị lạm dụng, vi phạm quyền lợi của người dân.

  • Xã hội phát triển, loài người nhận ra việc tổ chức Nhà nước xuất phát từ nhân dân. Các cá nhân không thể sống một cách biệt lập, cần liên kết thành một cộng đồng dưới sự quản lý của NN. Nhà nước có chức năng kiểm soát, duy trì, bảo đảm cuộc sống con người. Tuy nhiên nếu không kiểm soát quyền lực sẽ trở thành một chủ thể xâm phạm đến quyền con người. Do đó, hiến pháp ra đời như một khế ước giữa những người dân với người đại diện cho nhân dân quản lý xã hội.
  • Bản văn có tính chất Hiến pháp đầu tiên là Đại Hiến chương Anh Magna Carta (1215) giới hạn quyền lực Nhà nước Anh và thừa nhận một số quyền tự do của con người. Tuy nhiên, theo nghĩa hiện đại, Hiến pháp thành văn đầu tiên là Hiến pháp Hoa Kỳ (1787).
  • Trong thời kì đầu (cuối TKXVIII đến hết TKXIX), các Hiến pháp chủ yếu được xây dựng ở Bắc Mĩ và Châu Âu, sau đó lan dần ra một số nước Châu Á và Châu Mĩ – Latinh. Phải từ sau thập kỉ 1949. số quốc gia trên thế giới có Hiến pháp tăng mạnh, đặc biệt ở khu vực châu Á và châu Phi, cùng với thắng lợi của phong trào giành độc lập dân tộc và sự tan rã của hệ thống thuộc địa của các nước thực dân châu Âu. Hiện nay, không chỉ các quốc gia mà một số lãnh thổ trên thế giới cũng ban hành Hiến pháp.
  • Trong giai đoạn đầu (còn gọi là Hiến pháp cổ điển) thường có nội dung hẹp. Kể từ sau 1917. xuất hiện mô hình hiến pháp của các nước xã hội chủ nghĩa với nội dung rộng hơn nhiều. Xen giữa 2 trường phái này là một dạnh hiến pháp có nội dung trung hòa.
  • Quá trình phát triển bao gồm cả việc sửa đổi hoặc thay thế hiên pháp. Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều đã từng nhiều lần sửa đổi hoặc thay thế Hiến pháp (VD: Hiến pháp Mỹ từ 1787 đến nay đã trải qua 27 lần tu chính)

2. Những xu thế phát triển cơ bản của Luật Hiến pháp

>> Xem thêm:  Phân tích vị trí chủ tịch nước qua các bản Hiến pháp của Việt Nam ?

Kể từ khi bản hiến pháp đầu tiên của nhân loại ra đời vào năm 1787 cho đến nay, lịch sử lập hiến của toàn thế giới đã có bước phát triển vượt bậc. Nếu so sánh sự phát triển của Luật Hiến pháp của các nước, thậm chí ngay trong một nước ở những thời điểm khác nhau sẽ nhận thấy những xu thế hết sức khác nhau, đan xen lẫn nhau, đôi khi trái ngược nhau. Sự phát triển của Luật Hiến pháp gắn liền với những biến động trong đời sống kinh tế, chính trị của từng xã hội cụ thể. Tuy nhiên nếu nhìn vào bức tranh toàn cảnh của lịch sử lập hiến của thế giới nói chung, chúng ta có thể nhận ra những xu thế phát triển chung của Luật Hiến pháp của các nước trên thế giới. Theo nhà hiến pháp học người Nga - Giáo sư B.A. Xtraxun có 3 xu thế cơ bản sau:

2.1 Xu thế xã hội hóa Hiến pháp nói riêng và Luật Hiến pháp nói chung.

Như chúng ta đã biết, mục đích ban đầu của chủ nghĩa lập hiến là hạn chế tiến tới thủ tiêu sự chuyên quyền của chế độ phong kiến và bảo vệ các quyền tự do cá nhân. Bởi vậy, những bản hiến pháp đầu tiên của nhân loại và những bản hiến pháp được ban hành trong thế kỷ XIX đều tập trung điều chỉnh chế độ nhà nước (sự phân chia quyền lực giữa các cơ quan nhà nước và mối quan hệ giữa chúng). Đối vói quyền tự do cá nhân hiến pháp chỉ hạn chế ở mức độ ghi nhận các quyền cơ bản trong lĩnh vực chính trị, và quyền sở hữu tài sản của cá nhân trong lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX trước áp lực mạnh mẽ của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân, nhà nước tư sản buộc phải thay đổi chính sách và pháp luật nhằm làm dịu bớf mâu thuẫn, đối kháng trong xã hội. Điều này được phản ánh trong Hiến pháp. Và các bản Hiến pháp được ban hành vào cuối thể kỷ XIX đầu thế kỷ XX dưới các góc độ khác nhau bắt đầu điều chỉnh những quan hệ xã hội cơ bản hợp thành chế độ xã hội. Ngoài những quyền, tự do trong lĩnh vực chính trị, Hiến pháp còn bổ sung thêm một số quyền, tự do về kinh tế, văn hóa - xã hội.

Sự ra đời của Nhà nước Xô Viết năm 1917 và sau đó là sự ra đời của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa sau chiến tranh thế giới thứ hai (1945-1949) đánh dấu một bước phát triển quan trọng trong lịch sử lập hiến của nhân loại. Các nước xã hội chủ nghĩa đã mở rộng phạm vi điều chỉnh của Hiến pháp. Nền tảng của chế độ xã hội được hiến pháp xã hội chủ nghĩa điều chỉnh cụ thể, hoàn chỉnh hơn và Hiến pháp xã hội chủ nghĩa chú trọng nhiều hơn đến các quyền, tự do trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa - xã hội.

Trên cơ sở xu thế chung này, sau chiến tranh thế giới thứ hai các nước đều đưa những quan hệ kinh tế văn hóa - xã hội cơ bản cùng với những quan hệ chính trị truyền thống vào phạm vi đối tượng điều chỉnh của hiến pháp.

2.2 Xu thế dân chủ hóa Luật Hiến pháp xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX.

Xu thế này là kết quả của cuộc đấu tranh giữa giai cấp công nhân, nông dân và nhân dân lao động với giai cấp tư sản thôhg trị. Biểu hiện đầu tiên của xu thế này là sự thay thế chế độ bầu cử hạn chế bằng chế độ bầu cử phổ thông, sau đó là sự mở rộng các quyền tự do dân chủ cá nhân. Bên cạnh hình thức dân chủ gián tiếp truyền thống, các nước dẩn dần đưa vào thực hiện hình thức dân chủ trực tiếp (tổ chức trưng cầu ý dân). Ngoài ra ttong Luật Hiến pháp xuất hiện thêm những định chế dân chủ mới như tư pháp hành chính, giám sát hiến pháp v.v...

2.3 Xu thế quốc tế hóa Luật Hiến pháp

Xu thế quốc tế hóa Luật Hiến pháp thể hiện ở sự tiếp cận ngày càng gần gũi Luật Hiến pháp của các nước vói luật pháp quốc tế. Ngày nay hầu hết các nước trên thế giới đều trực tiếp hoặc gián tiếp thừa nhân ưu thế của các ngụyên tắc chung của luật pháp quốc tế đối với pháp luật trong nước. Ví dụ, đoạn 4 Điều 15 Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 quy định: “Các nguyên tắc chung được thừa nhận, các quy phạm của luật pháp quốc tế, các điều ước quốc tế mà Liên bang Nga tham gia, ký kết là bộ phận hợp thành của hệ thống pháp luật Liên bang Nga. Nếu nội dung của các điều ước quốc tế nói ttên trái với quy định của pháp luật Liên bang thì sẽ áp dụng những quy định của điều ước quốc tế”. Việc thành lập các tổ chức kinh tế - thương mại trong khu vực và trên phạm vi toàn thế giới cũng góp phần đẩy mạnh xu thế này.

3. Vị trí của ngành luật hiến pháp trong hệ thống pháp luật của mỗi nước

Trong hệ thống pháp luật của mỗi nước Luật Hiến pháp giữ vị trí chủ đạo. Luật hiến pháp giữ vị trí chủ đạo bởi vì nó có đối tượng điều chỉnh đặc biệt và là cơ sở liên kết các ngành luật khác. Luật hiến pháp xác lập những nguyên tắc cơ bản cho việc xây dựng các ngành luật khác. Ví dụ, Luật Hiến pháp quy định cơ cấu tổ chức, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước, xác định nguyên tắc của mối quan hệ giữa công dân với các cơ quan nhà nước. Đó là những nguyên tắc chủ đạo để xây dựng ngành luật hành chính; Luật Hiến pháp xác lập những nguyên tắc cơ bản của những quan hệ kinh tế, xác lập nền tảng cho việc xây dựng ngành luật dân sự, thương mại, kinh tếv.v...

Vị trí trung tâm của ngành luật hiến pháp không có nghĩa là luật hiến pháp sẽ bao trùm và thôríg nhất tất cả các ngành luật. Luật hiến pháp chỉ xác lập những nguyên tắc cơ bản nhất cho các ngành luật khác mà quy phạm của các ngành luật phải phù hợp với các nguyên tắc đó. Luật hiến pháp còn quy định cả trình tự thông qua, sửa đổi quy phạm của các ngành luật khác.

>> Xem thêm:  Lịch sử lập hiến của Pháp và các cuộc cách mạng tiêu biểu ?

4. Sự tham gia của người dân trong quá trình lập hiến

Sự tham gia rộng rãi của người dân trong quá trình lập hiến cũng là một hiện tượng có tính chất toàn cầu. Giáo sư Cheryl Saunders, Chủ tịch danh dự của Hiệp hội Quốc tế về Luật hiến pháp, trong một phân tích về đặc tính của quy trình lập hiến trong thế kỷ 21 nhận xét: “Ngày nay, có một sự chấp nhận phổ quát rằng quyền lực của hiến pháp phải bắt nguồn từ dân chúng của nước sở tại, bằng cách này hay cách khác. Ý tưởng này, đương nhiên, không mới, nhưng nó được củng cố bởi khát vọng của người dân ở khắp mọi nơi sau sự sụp đổ của các chế độ độc đoán. Hơn nữa, điều đó bây giờ có cả ý nghĩa lý thuyết lẫn thực tế. Người dân ngày nay thực sự mong muốn được tham gia vào quy trình lập hiến chứ không chỉ liên hệ với quy trình đó một cách tượng trưng”. Một nghiên cứu của các học giả Mỹ gồm Tom Ginsburg, Zachary Elkins, và Justin Blount nhận định rằng, sự tham gia của công chúng không chỉ giới hạn ở việc phê chuẩn cuối cùng đối với hiến pháp mà xuyên thấm một cách sâu sắc vào các khâu khác nhau trong quy trình lập hiến gồm soạn thảo, tham vấn, thảo luận, thông qua, và phê chuẩn. Cùng với sự nhận xét của các nhà nghiên cứu về quá trình lập hiến đã thể hiện rõ về sự tham gia của người dân, vai trò, vị trí của người dân là không thể thiếu và giúp cho hiến pháp của các nước được kiện toàn và thể hiện được tính tối ưu trong thực tế. Vì bản chất do hoạt động sinh sống, phân hóa trong cuộc sống và hình thành các mối quan hệ trong xã hội là đối tượng điều chỉnh của pháp luật, nên căn cứ vào đặc điểm sinh sống, tập quán mà hệ thống pháp luật theo khu vực cũng mang những đặc điểm riêng biệt.

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hang còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email [email protected] để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty Luật Minh Khuê

>> Xem thêm:  Lịch sử lập hiến của Pháp đã trải qua 5 chế độ cộng hòa ?

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Hiến pháp hiện hành của mỗi nước phản ánh điều gì?

Trả lời:

Hiến pháp hiện hành của mỗi nước phản ánh mối tương quan lực lượng thực tế tồn tại trong xã hội.

Câu hỏi: Hiến pháp đóng vai trò như thế nào?

Trả lời:

Hiến pháp đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội và nhà nước của các nước trên thế giới. 

Câu hỏi: Hiến pháp có hiệu lực từ thời điểm nào?

Trả lời:

Thông thường Hiến pháp có hiệu lực từ thời điểm được quy định trong điều khoản cuối cùng của Hiến pháp hoặc trong văn bản ban hành kèm theo Hiến pháp.