1. Phụ cấp nào gộp, phụ cấp nào bỏ khi tính tiền lương công nhân?
Ngày 21/5/2018, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã ban hành Nghị quyết 27/NQ-TW về việc cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp. Nghị quyết này đề xuất sắp xếp lại các chế độ phụ cấp hiện hành, đồng thời yêu cầu bảo đảm tổng quỹ phụ cấp không vượt quá 30% tổng quỹ lương.
Tại Tiểu mục 2 Mục 1 của Nghị quyết 27/NQ-TW năm 2018, được nêu rõ một số vấn đề cần được cải thiện. Đầu tiên, mặc dù đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng chính sách tiền lương vẫn tồn tại nhiều hạn chế và bất cập. Trong khu vực công, thiết kế hệ thống bảng lương chưa phản ánh đúng vị trí công việc, chức danh và chức vụ lãnh đạo, và chính sách tiền lương vẫn mang đặc điểm bình quân hóa, không đảm bảo đạt được cuộc sống cao cấp cho người lao động. Điều này dẫn đến tình trạng chưa tận dụng được nhân tài và không khuyến khích động lực để nâng cao chất lượng và hiệu suất làm việc.
Ngoài ra, quy định về mức lương cơ sở và hệ số không thể hiện rõ giá trị thực của tiền lương. Sự phức tạp của các loại phụ cấp và thu nhập ngoài lương do nhiều cơ quan và cấp quyết định thông qua các văn bản quy định khác nhau tạo ra những không đồng nhất không hợp lý và không phản ánh rõ thứ bậc hành chính trong hoạt động công vụ. Cuối cùng, chưa có sự phát huy đầy đủ quyền và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc đánh giá và xác định lương, thưởng, liên quan đến năng suất lao động, chất lượng, và hiệu suất công việc của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động.
Do đó, những hạn chế và bất cập đối với các phụ cấp, như được đề cập trong Nghị quyết 27, có thể tóm gọn như sau: Sự đa dạng quá mức về loại phụ cấp và nhiều nguồn thu nhập ngoài lương, quyết định thông qua nhiều cơ quan và cấp độ khác nhau bằng các văn bản quy định riêng biệt, tạo ra tình trạng không hợp lý và không thể hiện rõ thứ bậc hành chính trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ công vụ.
Đối mặt với tình hình nêu trên, quá trình cải cách tiền lương sẽ tiến hành gộp và loại bỏ một số phụ cấp, nhưng không đồng nghĩa với việc loại bỏ chúng hoàn toàn. Thay vào đó, các loại phụ cấp sẽ được hợp nhất vào một phụ cấp mới với tên gọi khác nhau, cụ thể như sau:
- Phụ cấp theo nghề: Tích hợp các loại phụ cấp ưu đãi theo nghề, phụ cấp độc hại, nguy hiểm, phụ cấp trách nhiệm theo nghề, đặc biệt áp dụng khi công chức đối mặt với điều kiện lao động cao hơn bình thường. Đồng thời, những người làm việc trong các lĩnh vực này sẽ được hưởng các chính sách ưu đãi khác từ Nhà nước.
- Phụ cấp công tác ở vùng đặc biệt khó khăn: Hợp nhất các loại phụ cấp bao gồm phụ cấp đặc biệt, trợ cấp công tác lâu năm ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và phụ cấp thu hút.
Tuy việc bãi bỏ một số loại phụ cấp có nghĩa là chúng không còn được tính riêng lẻ, nhưng vẫn sẽ được thể hiện trong các khoản phụ cấp đã được hợp nhất hoặc sẽ được tích vào lương trực tiếp. Cụ thể:
- Bỏ phụ cấp chức vụ lãnh đạo: Vì loại phụ cấp này đã được tính vào lương của các chức danh lãnh đạo trong hệ thống chính trị.
- Bỏ phụ cấp công vụ: Do loại phụ cấp này đã được tính vào mức lương cơ bản của công chức.
- Bãi bỏ phụ cấp độc hại, nguy hiểm: Tuy loại phụ cấp này bị bãi bỏ nhưng bản chất của nó vẫn được thể hiện trong điều kiện lao động có yếu tố độc hại, nguy hiểm và sẽ được tích hợp vào phụ cấp theo nghề.
Hiện nay, có nhiều loại phụ cấp khác nhau được quy định tại các văn bản riêng biệt, gây khó khăn cho công chức trong việc theo dõi. Như vậy, việc bỏ các phụ cấp chỉ tập trung vào phụ cấp thâm niên và phụ cấp công tác đảng, đoàn thể chính trị - xã hội. Mặc dù bỏ những khoản này, quỹ phụ cấp vẫn phải chiếm 30% so với tổng quỹ lương của công chức, đảm bảo rằng lương công chức không bị ảnh hưởng quá mức.
Quy định về mức lương cơ sở kèm theo hệ số không đủ minh họa giá trị thực tế của thu nhập cho nhân viên. Sự đa dạng về loại phụ cấp và các nguồn thu nhập khác ngoài lương, do nhiều cơ quan và cấp quyết định thông qua các văn bản quy định khác nhau, tạo ra những hạn chế không hợp lý và không thể phản ánh rõ thứ bậc hành chính trong hoạt động công vụ. Sự thiếu hiệu quả trong việc đánh giá và thanh toán lương, thưởng, dựa trên năng suất lao động, chất lượng, và hiệu quả công tác của cán bộ, công chức, viên chức, và người lao động cũng chưa thể phát huy đầy đủ quyền và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hay đơn vị.
Do đó, dựa trên những vấn đề trên, việc có quá nhiều loại phụ cấp và thu nhập bên ngoài lương, đặc biệt do nhiều cơ quan và cấp quyết định, có thể là một trong những nguyên nhân dẫn đến quyết định cắt giảm các khoản phụ cấp thâm niên nghề của giáo viên và các phụ cấp khác trong quá trình cải cách tiền lương.
Theo Nghị quyết 27-NQ/TW năm 2018, cải cách tiền lương sẽ không gây giảm lương cơ bản. Cụ thể, lương của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang trong khu vực công sẽ được đảm bảo không thấp hơn so với mức lương hiện tại. Đối với người lao động trong doanh nghiệp, mức lương sẽ do từng doanh nghiệp tự quyết định, nhưng cũng phải đảm bảo không thấp hơn mức lương tối thiểu quy định.
2. Sự cần thiết phải thực hiện cải cách tiền lương
Chính sách tiền lương hiện tại đang tồn tại những hạn chế và vấn đề khó khăn. Đầu tiên, cần nhấn mạnh về mức lương thấp, không đảm bảo đáp ứng nhu cầu sống cơ bản. Hệ thống lương hiện nay còn tồn tại vấn đề của việc trả lương theo cách cào bằng, bình quân, không công bằng khiến người làm tốt và người làm không tốt nhận mức lương như nhau, dẫn đến mất đi động lực làm việc.
Tình trạng tỷ lệ cán bộ công chức không đáp ứng yêu cầu công việc cũng là một thách thức đáng kể. Hơn nữa, thiết kế phức tạp của hệ thống lương chỉ phù hợp với giai đoạn những năm 1993, nhưng hiện đã lỗi thời và cần được điều chỉnh.
Ngược lại, cơ chế trả lương hiện nay không đánh giá đúng mức độ đóng góp của nhân viên. Điều này dẫn đến hiện tượng "sáng cắp ô đi, tối vác về", không khí làm việc không sôi nổi, khác biệt rõ ràng so với khu vực thị trường nơi lương được xác định dựa trên kết quả làm việc. Kết quả là, nhiều người có tài năng có thể rời bỏ lĩnh vực công để tìm kiếm cơ hội ở thị trường.
Đặt ra vấn đề là làm thế nào để thực hiện việc tăng lương theo một lộ trình có thể liên kết với vị trí công việc, đánh giá sự đóng góp, năng lực và chất lượng làm việc của cán bộ, công chức và viên chức. Mục tiêu của cải cách tiền lương là đảm bảo rằng những người làm việc trong lĩnh vực công có thể sống bằng mức lương nhận được và nuôi sống gia đình, tạo động lực cho họ và tăng cường năng suất, chất lượng và hiệu suất làm việc.
3. Giải pháp trả lương đúng theo năng lực, chất lượng của lao động
Tính đến ngày 1/7/2024, theo Nghị quyết 27-NQ/TW, chính sách tiền lương sẽ trải qua một quá trình cải cách theo hướng loại bỏ mức lương cơ sở và hệ số lương (tồn tại từ năm 2004), thay vào đó là chế độ tiền lương mới dựa trên vị trí công việc, chức danh lãnh đạo, quản lý... Một vấn đề đáng chú ý là cần phải xác định cách thức và biện pháp để đảm bảo tính công bằng trong việc trả lương, đồng thời đảm bảo rằng lương được trả phản ánh đúng năng lực và chất lượng của cán bộ, công chức.
Dựa trên kinh nghiệm của các quốc gia khác và tham khảo ý kiến của các chuyên gia, chúng tôi đề xuất một loạt các biện pháp để triển khai cải cách tiền lương một cách hiệu quả:
Trước khi triển khai cải cách:
- Hoàn thiện pháp luật và xác định tiêu chí đánh giá năng lực của cán bộ, công chức, viên chức.
- Ban hành bộ tiêu chí đo lường và định lượng về năng lực để có cơ sở xác đáng cho quá trình đánh giá.
- Xây dựng chiến lược sử dụng nhân sự trong lĩnh vực công, liên kết với quỹ lương để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng.
Trong và sau khi triển khai cải cách:
- Thực hiện giải pháp kiểm soát lạm phát và duy trì ổn định giá cả trên thị trường.
- Tiếp tục đổi mới quá trình tuyển dụng, bổ nhiệm và phân công công việc để đảm bảo sự phù hợp.
- Hỗ trợ công nghệ 4.0 để giảm áp lực về quỹ lương đối với nhân sự và tăng cường năng suất làm việc.
Bài viết liên quan: Bác sĩ được hưởng các loại phụ cấp nào sau cải cách tiền lương năm 2024 ?
Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc qua email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!
