1. Tổ dân phố là gì?

Tổ dân phố là một tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư Việt Nam. Một tổ dân phố là một cộng đồng dân cư sống cùng trên một địa bàn, một khu vực thuộc quản lý của một phường.

Tuy cả thôn và tổ dân phố đều không phải là cấp hành chính nhưng lại có vai trò cốt lõi, bởi nó là nơi thực hiện các nhiệm vụ công tác các địa phương. Do vậy, việc phát huy vai trò chi bộ của thôn, tổ dân phố trong lãnh đạo chính quyền, đoàn thể để thực hiện công tác là nhiệm vụ là rất quan trọng.

2. Nguyên tắc và cơ cấu hoạt động của tổ dân phố

- Cơ cấu của tổ chức của thôn, tổ dân phố được quy định tại Khoản 2 Điều 1 Thông tư 14/2018/TT-BNV, cụ thể như sau:

+ Mỗi thôn có Trưởng thôn; mỗi tổ dân phố có Tổ trưởng tổ dân phố. Trường hợp cần thiết thì có 01 Phó Trưởng thôn, 01 Phó Tổ trưởng tổ dân phố.

+ Phó Trưởng thôn, Phó Tổ trưởng tổ dân phố do Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố lựa chọn sau khi thống nhất với Trưởng Ban công tác mặt trận thôn, tổ dân phố; Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định công nhận Phó Trưởng thôn, Phó Tổ trưởng tổ dân phố

- Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố được thực hiện theo quy định tại Điều 3, Thông tư số 04/2012/TT-BNV ngày 31/8/2012 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Về nguyên tắc, hoạt động của thôn phải tuần thủ pháp luật, dân chủ, công khai, minh bạch.

Việc tổ chức bầu cử Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố cùng một thời điểm, ngay sau khi đại hội Chi bộ thôn, tổ dân phố. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được báo cáo của Tổ trưởng tổ bầu cử, UBND cấp xã xem xét quyết định công nhận người trúng cử Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố hoặc UBND cấp xã quyết định bầu cử lại; trường hợp không ra quyết định công nhận hoặc quyết định bầu cử lại thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do; Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố chính thức hoạt động khi có quyết định công nhận của UBND cấp xã.

3. Ý nghĩa

Trong đời sống sinh hoạt hàng ngày tại địa phương, cơ quan quản lý gần gũi nhất với nhân dân chính là thôn, ấp hoặc tổ dân phố (thôn, ấp, tổ dân phố sau đầỵ gọi chung là thôn). Tuy nhiên, bạn cần lưu ý rằng thôn hoặc tổ dân phố không phải là một cấp hành chính mà là tổ chức tự quản của cộng đổng dần cư có chung địa bàn cư trú trong một khu vực ở một xã, phường, thị trấn (xã, phường, thị trấn sau đầy gọi chung là cấp xã) và chịu sự quản lý trực tiếp của chính quyển cấp xã.

Theo quy định của pháp luật, tổ chức của thôn sẽ bao gồm 01 trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố, phó trưởng thôn hoặc tổ phó tổ dân phố và các tổ chức tự quản khác phù hợp với hoạt động thực tiễn tại từng thôn đó.

Tổ dân phố là nơi gần nhất để người dân được thể hiện ý kiến của mình trong các hoạt động chung. Từ đó, nâng cao tinh thần đoàn kết, dân chủ.

Tổ dân phố là tổ chức được lập ra nhằm gắn kết hội đồng dân cư, tuyên truyền những quy định và chính sách của Nhà nước một cách xát sao, mang tính chất gần gũi tại địa phương.

4. Nội dung của các hoạt động tổ dân phố

Do đó, thôn sẽ tổ chức các hội nghị để phổ biến các nội dung hoạt động, bàn bạc và quyết định các vấn đề liên quan của cộng đồng dân cư thôn, bao gồm:

- Bàn và biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định những nội dung theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn;

- Bàn và quyết định trực tiếp việc thực hiện các công việc tự quản không trái với quy định của pháp luật trong việc xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, hiện đại, phát triển sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi công cộng, xóa đói, giảm nghèo;

- Thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; những công việc do cấp ủy đảng, chính quyển, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cấp trên triển khai đối với thôn, tổ dần phố;

- Thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân đối với Nhà nước;

- Bảo đảm đoàn kết, dân chủ, công khai, minh bạch, giữ gìn an

ninh, trật tự, an toàn xã hội và vệ sinh môi trường;

- Giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp ở địa phương; xây dựng, giữ vững và phát huy danh hiệu “Thôn văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa”; phòng chống các tệ nạn xã hội và xóa bỏ hủ tục lạc hậu;

- Thực hiện dân chủ ở cơ sở; xây dựng và thực hiện quy chế, hương ước, quy ước của thôn, tổ dân phố; tích cực tham gia cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” và các phong trào, các cuộc vận động do các tổ chức chính trị - xã hội phát động;

- Thực hiện sự lãnh đạo của chi bộ thôn, tổ dân phố hoặc đảng ủy cấp xã hay chi bộ sinh hoạt ghép (nơi chưa có chi bộ thôn, chi bộ tổ dần phố), củng cố và duy trì hoạt động có hiệu quả của các tổ chức tự quản khác của thôn, tổ dần phố theo quy định của pháp luật; và

- Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố và Phó Trưởng thôn, Tổ phó tổ dân phố. Bầu, bãi nhiệm thành viên Ban thanh tra nhân dần, Ban giám sát đẳu tư của cộng đồng theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn.

5. Thủ tục tiến hành

Để thực hiện các hoạt động của mình, thôn hoặc tổ dân phố sẽ tổ chức các hội nghị cộng đồng dân cư. Hội nghị này được tổ chức thường niên 02 lần trong một năm vào giữa năm và cuối năm do Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng Tổ dân phố triệu tập và chủ trì. Lưu ý, hội nghị chỉ có thể được tổ chức khi có trên 50% số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong thôn hoặc tổ dân phố tham dự.

Việc tổ chức hội nghị thôn hoặc tổ dần phố sẽ được thực hiện theo quy trình thủ tục như sau:

Bước 1: Lựa chọn hình thức để nhân dân bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định.

- Đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố:

Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dần phố, sạu khi thống nhất với Trưởng ban công tác mặt trận thôn, tổ dân phố, quyết định lựa chọn hình thức: (i) Tổ chức họp cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình theo địa bàn từng thôn, tổ dân phố; hoặc (ii) Tổ chức phát phiếu lấy ý kiến tới cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình; để đưa ra nhân dân ở thôn, tổ dân phố bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố, trừ việc bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố.

- Đối với các công việc trong phạm vi cấp xã:

Chủ tịch UBND cấp xã, sau khi thống nhất với Chủ tịch ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, quyết định lựa chọn hình thức: Tổ chức họp thôn, tổ dân phố; hoặc Tổ chức phát biểu lấy ý kiến tới cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình; để đưa ra nhân dân toàn cấp xã bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định các công việc trong phạm vi toàn cấp xã.

Bước 2: Tổ chức họp thôn, tổ dân phố hoặc tổ chức phát phiếu lấy ý kiến để nhân dân bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyển quyết định.

* Trường hợp lựa chọn hình thức tổ chức họp thôn, tổ dân phố để nhân dân bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyển quyết định

- Đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố, việc tổ chức họp được thực hiện theo quy trình như sau:

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố tuyên bố lý do, nêu mục đích, yêu cầu, nội dung cuộc họp; giới thiệu người để cuộc họp biểu quyết cử làm thư ký;

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố trình bày những nội dung cần đưa ra để cuộc họp xem xét;

+ Những người tham gia cuộc họp thảo luận;

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố tổng hợp chung các ý kiến của những người tham gia cuộc họp; để xuất phương án biểu quyết. Việc biểu quyết được thực hiện bằng hình thức giơ tay hoặc bỏ phiếu kín do cuộc họp quyết định.

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố lập biên bản và thông báo đến các hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố về kết quả cuộc họp.

Nếu có trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dần phố tán thành thì kết quả cuộc họp có giá trị thi hành.

Trường hợp không đạt trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố tán thành thì Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố tổ chức lại cuộc họp.

- Đối với các công việc trong phạm vi cấp xã, việc tổ chức họp được thực hiện theo quy trình như sau:

+ Chủ tịch UBND cấp xã, sau khi thống nhất với Chủ tịch ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, chỉ đạo Truởng thôn, Tổ trưởng tổ dần phố và Trưởng ban công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố tổ chức họp thôn, tổ dân phố;

+ Trình tự tổ chức cuộc họp tại các thôn, tổ dân phố thực hiện như tổ chức cuộc họp đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố trên đây;

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dần phố sau khi tổng hợp kết quả cuộc họp ở thôn, tổ dân phố, gửi kết quả đến Chủ tịch ƯBND cấp xã để tổng hợp kết quả chung toàn cấp xã;

+ Chủ tịch UBND cẫp xã lập biên bản xác nhận kết quả họp của toàn cấp xã và thông báo bằng văn bản đến các Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố để thông báo đến các hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố.

Trên cơ sở tổng hợp kết quả các cuộc họp từ các thôn, tổ dân phố, nếu có trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn cấp xã tán thành thì kết quả cuộc họp ở toàn cấp xã có giá trị thi hành.

Trường hợp không được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn cấp xã tán thành thì Chủ tịch UBND cấp xã tổ chức lại cuộc họp.

* Trường hợp lựa chọn hình thức tổ chức phát phiếu lấy ý kiến để nhân dân bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định.

- Đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố, việc tổ chức phát phiếu lấy ý kiến được thực hiện theo quy trình như sau:

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phối hợp với Trưởng ban công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố xây dựng kế hoạch tổ chức phát phiếu lấy ý kiến; thành lập Tổ phát phiếu lấy ý kiến có từ 3 đến 5 người;

+ Tổ phát phiếu lấy ý kiến trực tiếp đến từng hộ gia đình để phát phiếu cho cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình; tiến hành lấy phiếu của các cử tri đã góp ý và tổng hợp kết quả lấy ý kiến; và

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng Tổ dân phố lập biên bản xác nhận và thông báo đến các hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố về kết quả lấy ý kiến.

Nếu có trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dần phố tán thành thì kết quả lấy ý kiến có giá trị thi hành.

- Đối với các công việc trong phạm vi cấp xã, việc tổ chức phát phiếu lấy ý kiến được thực hiện theo quy trình như sau:

+ Chủ tịch UBND cấp xã phối hợp với Chủ tịch ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp chỉ đạo các Trưởng thôn, Tổ trưởng Tổ dân phố phối hợp với Trưởng ban công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố tổ chức phát phiếu lấy ý kiến cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trên địa bàn từng thôn, tổ dần phố;

+ Trình tự tổ chức phát phiếu lấy ý kiến của cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình thực hiện như tổ chức phát phiếu lấy ý kiến đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố trên đây;

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dần phố sau khi tổng hợp kết quả phiếu lấy ý kiến ở thôn, tổ dân phố, gửi kết quả cho Chủ tịch UBND cấp xã để tổng hợp kết quả chung toàn cấp xã;

+ Chủ tịch UBND cấp xã lập biên bản xác nhận kết quả và thông báo bằng văn bản đến Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố để thông báo đến các hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố.

Nếu có trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn cấp xã tán thành thì kết quả lấy ý kiến có giá trị thi hành.

Bước 3: Tổ chức lại cuộc họp thôn, tổ dần phố để bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định. Việc tổ chức lại cuộc họp thôn, tổ dân phố để bàn và quyết định trực tiếp hoặc biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định sẽ được thực hiện khi không được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình tán thành khi biểu quyết trong các cuộc họp thôn, tổ dân phố.

Việc tổ chức lại cuộc họp thôn, tổ dân phố sẽ được thực hiện theo quy trình sau:

- Đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố:

+ Trình tự tổ chức cuộc họp tại các thôn, tổ dân phố thực hiện như tổ chức cuộc họp đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố.

+ Trường hợp không tổ chức lại được cuộc họp hoặc tổ chức lại mà kết quả vẫn chưa được trên 50% tổng số cử tri đại diện hộ gia đình tán thành thì Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phối hợp với Trưởng ban công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố tổ chức phát phiếu lấy ý kiến tới cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình không dự họp để tổng hợp chung vào kết quả của cuộc họp liền trước đó.

- Đối với các công việc trong phạm vi cấp xã:

+ Sau khi tổng họp kết quả cuộc họp ở tất cả thôn, tổ dân phố trong toàn cấp xã mà chưa được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn cấp xã tán thành thì Chủ tịch UBND cấp xã yêu cầu tổ chức lại cuộc họp ở những thôn, tổ dân phố chưa được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dần phố tán thành; và

+ Trường hợp không tổ chức lại được cuộc họp hoặc tổ chức lại mà kết quả tổng hợp vẫn chưa được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn cấp xã tán thành thì tiến hành phát phiếu lấy ý kiến những cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình không tham dự họp để tổng hợp chung vào kết quả cuộc họp ở các thôn, tổ dân phố.

Bước 4: Kết hợp tổ chức họp thôn, tổ dân phố với tổ chức phát phiếu lấy ý kiến những cử tri không tham dự cuộc họp.

Việc kết hợp tổ chức họp thôn, tổ dần phố với tổ chức phát phiếu lấy ý kiến những cử tri không tham dự cuộc họp sẽ được thực hiện khi không tổ chức lại được cuộc họp hoặc tổ chức lại mà kết quả vẫn chưa được trên 50% tổng số cử tri đại diện hộ gia đình tán thành (đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố) và khi không tổ chức lại được cuộc họp hoặc tổ chức lại mà kết quả tổng hợp vẫn chưa được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn cấp xã tán thành (đối với các công việc trong phạm vi cấp xã).

Việc kết hợp tổ chức họp thôn, tổ dân phố với tổ chức phát phiếu lấy ý kiến những cử tri không tham dự cuộc họp sẽ được thực hiện theo quy trình sau đây:

- Đối với các công việc trong phạm vi thôn, tổ dân phố:

+ Trường hợp không tổ chức lại được cuộc họp hoặc sau khi đã tiến hành tổ chức lại cuộc họp thôn, tổ dân phố mà kết quả vẫn chưa được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố tán thành thì Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân số phối hợp với Trưởng ban công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố tổ chức phát phiếu lấy ý kiến của những cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình không tham dự cuộc họp để tổng hợp chung vào kết quả của cuộc họp liền trước đó;

+ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phô' lập biên bản xác nhận kết quả kết hợp giữa cuộc họp với phát phiếu lấy ý kiến những cử tri không dự họp và thông báo đến các hộ gia đình trong thôn, tổ dần phố.

Trên cơ sở tổng hợp kết quả cuộc họp và kết quả lấy ý kiến những cử tri không dự họp, nếu có trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố tán thành thì có giá trị thi hành.

- Đối với các công việc trong phạm vi cấp xã:

+ Trường hợp không tổ chức lại cuộc họp hoặc sau khi đã tiến hành tổ chức lại cuộc họp tại các thôn, tổ dần phố chưa được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình tán thành mà kết quả tổng hợp vẫn chưa được trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn cấp xã tán thành thì Chủ tịch UBND cấp xã chỉ đạo các Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dần phố hợp với Trưởng ban công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố tổ chức phát phiếu lấy ý kiến những cử tri không tham dự cuộc họp. Việc tồ chức lấy ý kiến những cử tri không tham dự cuộc họp được tiến hành ở tất cả thôn, tổ dân phố trên địa bàn;

+ Chủ tịch UBND cấp xã tổng hợp chung kết quả cuộc họp liển trước đó với kết quả lấy ý kiến những cử tri không tham dự họp ở tất cả các thôn, tổ dân phố, nếu có trên 50% tổng số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn cấp xã tán thành thì có giá trị thi hành; và

+ Chủ tịch UBND cấp xã lập biên bản xác nhận kết quả và thông báo đến các Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố để thông báo đến các hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố.

Hội nghị cộng đồng dân cư có thể được tổ chức bất thường khi cẩn thiết.

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: khái niệm dân chủ trực tiếp?

Trả lời:

Dân chủ trực tiếp, hay còn gọi là dân chủ thuần túy (pure democracy) là một hình thức nhà nước dân chủ trong đó các công dân của một quốc gia trực tiếp bỏ phiếu thông qua luật pháp của quốc gia đó thay vì bầu ra các đại diện để chấp thuận các luật đó.

Câu hỏi: Nhiệm vụ của tổ trưởng tổ dân phố?

Trả lời:

Tổ trưởng tổ dân phố có nhiệm vụ triệu tập và chủ trì hội nghị tổ dân phố; tổ chức thực hiện các công việc trong tổ dân phố được nhân dân quyết định. Đồng thời đảm bảo những nội dung hoạt động của tổ dân phố được diễn ra theo đúng quy định ở Điều 5 của Thông tư 14/2018/TT-BNV.

Câu hỏi: Bản chất của sự minh bach trong dân chủ?

Trả lời:

Minh bạch là một khái niệm khá trừu tượng. Để đo lường tính minh bạch là một công việc hết sức khó khăn. Nhiều người vẫn thường hiểu minh bạch đồng nghĩa với công khai. Thực ra, khái niệm minh bạch là khái niệm rộng hơn, nó bao gồm cả cơ hội, tính bình đẳng trong tiếp cận thông tin, tính tin cậy, nhất quán của thông tin, tính dự đoán trước được và sự cởi mở của cơ quan cung cấp thông tin.