Tội ra bản án trái pháp luật theo Điều 370 Bộ Luật Hình sự

Đây không phải là hành vi sai sót nghiệp vụ đơn thuần do thiếu năng lực hoặc nhận thức hạn chế. Dấu hiệu "biết rõ" thể hiện yếu tố lỗi cố ý, là ranh giới pháp lý quan trọng nhất để phân biệt hành vi phạm tội với các sai lầm chuyên môn thông thường. Điều này khẳng định mục đích của tội danh là trừng trị những hành vi cố tình làm sai lệch công lý, gây thiệt hại cho quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Tội ra bản án trái pháp luật được quy định cụ thể tại Điều 370 của Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015, sửa đổi, bổ sung 2017. Tội danh này thuộc Chương XXIV của Bộ luật, có tên gọi là "Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp". Sự tồn tại của toàn bộ chương này, bao gồm các tội danh như "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng" hay "Làm sai lệch hồ sơ vụ án," phản ánh tầm quan trọng của việc bảo vệ tính đúng đắn, khách quan và minh bạch của các cơ quan tiến hành tố tụng. Việc xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp là nền tảng để bảo đảm công lý được thực thi một cách công bằng và nghiêm minh.

1. Các yếu tố cấu thành tội ra bản án trái luật

Dưới đây là 04 yếu tố cấu thành tội danh này:

1.1. Khách thể của tội phạm 

Ra bản án trái pháp luật là ban hành bản án mà Thẩm phán hoặc Hội thẩm biết rõ là trái pháp luật.

Tội ra bản án trái pháp luật không chỉ xâm phạm đến uy tín của Toà án, mà còn xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng; quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và của công dân.

Đối tượng tác động của tội phạm này là bản án. Bản án là một văn bản tố tụng do Thẩm phán, Hội thẩm nhân danh nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành bao gồm: bản án hình sự, bản án dân sự, bản án hôn nhân và gia đình, bản án kinh tế, bản án lao động và bản án hành chính.

Cũng coi là đối tượng tác động của tội phạm này, đối với các quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, bởi lẽ tuy tên văn bản là “quyết định” nhưng toàn bộ nội dung của nó không khác gì bản án.

Như vậy, khách thể của tội phạm là quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng và uy tín của Tòa án.

1.2. Mặt khách quan của tội phạm 

1.2.1. Hành vi phạm tội

Hành vi khách quan của tội danh này là hành vi của Thẩm phán, Hội thẩm "ra bản án" mà mình biết rõ là trái pháp luật. Hành vi này được coi là hoàn thành kể từ thời điểm bản án trái pháp luật được tuyên án, tức là công khai trước những người tham gia tố tụng và cơ quan, tổ chức có liên quan. Nếu bản án mới chỉ ở dạng dự thảo và chưa được tuyên đọc, tội phạm được coi là ở giai đoạn chưa đạt. Hành vi "ra bản án" cũng có thể là hành vi của một thành viên Hội đồng xét xử biểu quyết đồng ý với quyết định của bản án và tuyên bản án đó.

1.2.2. Nội dung "trái pháp luật"

Bản án được coi là trái pháp luật khi nó vi phạm nghiêm trọng các quy định hiện hành của pháp luật, bao gồm cả về hình thức và nội dung.

• Về nội dung: Bản án có thể áp dụng sai tội danh hoặc mức hình phạt, bỏ qua các tình tiết quan trọng để đưa ra phán quyết không đúng sự thật khách quan của vụ án. Ví dụ, việc quyết định mức hình phạt quá nhẹ hoặc quá nặng so với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, hoặc miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt không có căn cứ.
• Về hình thức: Vi phạm nghiêm trọng về thành phần Hội đồng xét xử, xét xử sai thẩm quyền, hoặc không tuân thủ đúng trình tự, thủ tục tố tụng theo quy định của pháp luật.

1.2.3. Hậu quả và mối quan hệ nhân quả

Tội ra bản án trái pháp luật được xem là một tội phạm có cấu thành hình thức. Điều này có nghĩa là tội phạm được coi là hoàn thành ngay khi hành vi "ra bản án" được thực hiện, bất kể hậu quả có xảy ra hay chưa. Tuy nhiên, các hậu quả nghiêm trọng như kết án oan người vô tội, bỏ lọt tội phạm, hoặc gây thiệt hại về tài sản không phải là dấu hiệu bắt buộc để định tội, mà lại là căn cứ quan trọng để định khung hình phạt tăng nặng. Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi ra bản án trái pháp luật và hậu quả xảy ra (nếu có) là yếu tố bắt buộc để xác định trách nhiệm hình sự ở các khung hình phạt nặng hơn.

Một điểm đáng chú ý trong cấu thành tội danh này là sự mâu thuẫn giữa tính chất hình thức của tội phạm và các yếu tố định khung dựa trên hậu quả. Tội phạm được coi là hoàn thành ngay khi bản án được tuyên, nhưng việc định khung lại phụ thuộc vào những hậu quả thực tế có thể xảy ra sau đó (ví dụ: kết án oan, bỏ lọt tội phạm). Điều này tạo ra một nghịch lý pháp lý: một hành vi cố ý vi phạm công lý, nếu được Tòa án cấp trên hủy hoặc sửa kịp thời, có thể chỉ bị xử lý ở khung cơ bản, không tương xứng với ý đồ phạm tội ban đầu của Thẩm phán. Vấn đề này có thể làm giảm hiệu quả răn đe của điều luật đối với những trường hợp có ý định phạm tội nghiêm trọng nhưng chưa kịp gây ra hậu quả.

1.3. Chủ thể của của tội phạm 

Chủ thể của tội phạm này cũng là chủ thể đặc biệt và đặc biệt hơn nữa là chỉ có Thẩm phán hoặc Hội thẩm (Hội thẩm nhân dân hoặc Hội thẩm quân dân) mới có thể là chủ thể của tội phạm này.

Ngoài ra, chủ thể của tội phạm phải thỏa mãn điều điện là người có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự và từ đủ 16 tuổi trở lên.

Bộ luật Hình sự không quy định thế nào là năng lực trách nhiệm hình sự nhưng có quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự tại Điều 21 Bộ luật Hình sự. Theo đó, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Như vậy, người có năng lực trách nhiệm hình sự phải là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi có năng nhận thức và khả năng điều khiển hành vi của mình.

Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 16 tuổi sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với mọi loại tội. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một số điều nhưng không có điều nào thuộc Chương XXIV Bộ luật hình sự. Như vậy chủ thể của tội ra bản án trái pháp luật từ đủ 16 tuổi trở lên.

1.4. Mặt chủ quan của của tội phạm 

Yếu tố cốt lõi của mặt chủ quan là lỗi cố ý trực tiếp, thể hiện qua cụm từ "biết rõ là trái pháp luật". Người phạm tội phải nhận thức được hành vi của mình là trái với quy định của pháp luật và vẫn mong muốn thực hiện hành vi đó. Nếu một Thẩm phán hoặc Hội thẩm ra bản án sai do trình độ nghiệp vụ non kém, nhận định khách quan không đúng hoặc lý do khách quan khác mà không thể chứng minh được ý thức "biết rõ," thì họ không thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh này.

Động cơ và mục đích của hành vi phạm tội không phải là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm, nhưng chúng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình chứng minh yếu tố "biết rõ". Các động cơ xấu như vụ lợi cá nhân (nhận hối lộ), tư thù cá nhân, hoặc nhằm trục lợi hay làm tổn hại đến người khác là những bằng chứng mạnh mẽ để suy luận về ý thức chủ quan của người phạm tội.

2. Hình phạt đối với tội ra bản án trải pháp luật

Nội dung Điều 370 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định tội ra bản án trái pháp luật như sau:

Điều 370. Tội ra bản án trái pháp luật

1. Thẩm phán, Hội thẩm nào ra bản án mà mình biết rõ là trái pháp luật, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:

a) Phạm tội 02 lần trở lên;

b) Đối với người dưới 18 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu;

c) Kết án oan người vô tội về tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm rất nghiêm trọng;

d) Bỏ lọt tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm rất nghiêm trọng; người thực hiện tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm rất nghiêm trọng;

đ) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của bị cáo, người bị hại, nguyên đơn, bị đơn, người khởi kiện, người bị khởi kiện từ 11% đến 45%;

e) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng;

g) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:

a) Kết án oan người vô tội về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;

b) Bỏ lọt tội phạm đặc biệt nghiêm trọng hoặc người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng;

c) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của bị cáo, người bị hại, nguyên đơn, bị đơn, người khởi kiện, người bị khởi kiện 46% trở lên;

d) Dẫn đến bị cáo, người bị hại, nguyên đơn, bị đơn, người khởi kiện, người bị khởi kiện tự sát;

đ) Gây thiệt hại về tài sản 1.000.000.000 đồng trở lên.

4. Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Tại Điểm 131 Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã sửa đổi Điều 370 như sau:

131. Sửa đổi, bổ sung khoản 2 và khoản 3 Điều 370 như sau:

“2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:

a) Phạm tội 02 lần trở lên;

b) Đối với người dưới 18 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu;

c) Kết án oan người vô tội về tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm rất nghiêm trọng;

d) Bỏ lọt tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm rất nghiêm trọng; người phạm tội nghiêm trọng hoặc phạm tội rất nghiêm trọng;

đ) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của bị cáo, người bị hại, đương sự mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;

e) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;

g) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:

a) Kết án oan người vô tội về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;

b) Bỏ lọt tội phạm đặc biệt nghiêm trọng hoặc người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng;

c) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của bị cáo, người bị hại, đương sự mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

d) Dẫn đến bị cáo, người bị hại, đương sự tự sát;

đ) Gây thiệt hại về tài sản 1.000.000.000 đồng trở lên.”.

2.1. Các khoản hình phạt chính

Điều 370 BLHS 2015 quy định 03 khung hình phạt chính tương ứng với mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả gây ra :

• Khoản 1: Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm đối với hành vi cơ bản (ra bản án trái pháp luật mà chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng).
• Khoản 2: Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm.
• Khoản 3: Phạt tù từ 10 năm đến 15 năm.

2.2. Tình tiết định khung tăng nặng

Tùy thuộc vào các tình tiết định khung, mức hình phạt có thể tăng lên đến 15 năm tù.

Khoản 2: Tình tiết tăng nặng bao gồm: phạm tội 02 lần trở lên; đối với người dưới 18 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu; kết án oan người vô tội về tội phạm nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng; bỏ lọt tội phạm nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng; gây rối loạn tâm thần và hành vi của bị cáo, người bị hại, đương sự mà tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng; hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Khoản 3: Tình tiết tăng nặng ở mức cao nhất bao gồm: kết án oan người vô tội về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng; bỏ lọt tội phạm đặc biệt nghiêm trọng hoặc người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng; gây rối loạn tâm thần và hành vi của bị cáo, người bị hại, đương sự mà tỉ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên; dẫn đến bị cáo, người bị hại, đương sự tự sát; hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 1.000.000.000 đồng trở lên.

2.3. Hình phạt bổ sung và tình tiết giảm nhẹ

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể phải chịu hình phạt bổ sung là cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm theo Khoản 4 Điều 370. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự chung được quy định tại Điều 51 BLHS 2015 (ví dụ: phạm tội lần đầu, thành khẩn khai báo, tự nguyện bồi thường thiệt hại...) cũng có thể được áp dụng nếu phù hợp, giúp Hội đồng xét xử cân nhắc mức hình phạt thấp hơn khung đã định.

2.4. Trách nhiệm bồi thường khi ra bản án trái pháp luật

Mọi hành vi trái pháp luật gây thiệt hại cho các cá nhân, tổ chức trong xã hội đều phải chịu trách nhiệm bồi thường. Trong lĩnh vực tư pháp, Tòa án nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xét xử và ban hành bản án. Do vậy việc đưa ra bản án trái pháp luật thuộc về trách nhiệm của Tòa án. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi ra bản án trái pháp luật thuộc về Nhà nước. Tuy nhiên, lỗi ra bản án trái pháp luật thuộc về Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân đã ra bản án trái pháp luật do vậy, người đã ra bản án trái pháp luật có trách nhiệm hoàn trả cho ngân sách nhà nước một khoản tiền mà Nhà nước đã bồi thường cho người bị thiệt hại theo quyết định của cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại.

Như vậy, bất cấp trong quy định về trách nhiệm bồi thường thể hiện: Việc ra bản án trái pháp luật của cá nhân có thẩm quyền tuy nhiên ngân sách nhà nước lại là nguồn để bồi thường cho người đã bị ra bản án trái pháp luật. Điều này dẫn đến việc các cá nhân có thẩm quyền đã đẩy lại trách nhiệm về phía nhà nước, gây lãng phí ngân sách.

Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 quy định về trách nhiệm bồi thường trong trường hợp ra bản án trái pháp luật. Theo đó, bản án trái pháp luật là đối tượng để được yêu cầu bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, điều kiện để yêu cầu bồi thường được quy định bao gồm:

1. Có một trong các căn cứ xác định hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây thiệt hại và yêu cầu bồi thường tương ứng quy định tại khoản 2 Điều 7 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017;
2. Có thiệt hại thực tế của người bị thiệt hại thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo quy định của Luật này;
3. Có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại thực tế và hành vi gây thiệt hại.

3. Giám định pháp y và thu thập chứng cứ

Trong trường hợp hành vi ra bản án trái pháp luật gây ra hậu quả là "rối loạn tâm thần và hành vi" hoặc "tổn thương cơ thể" cho bị cáo, người bị hại, hoặc đương sự, cơ quan điều tra sẽ trưng cầu giám định pháp y hoặc giám định pháp y tâm thần. Kết luận giám định về tỉ lệ tổn thương cơ thể hoặc mức độ rối loạn tâm thần là căn cứ khoa học quan trọng để xác định đúng khung hình phạt tại các Khoản 2 và Khoản 3 của Điều 370.

Việc chứng minh Tội ra bản án trái pháp luật đòi hỏi một quá trình điều tra kỹ lưỡng và thu thập đầy đủ các loại chứng cứ, đặc biệt là các chứng cứ gián tiếp để chứng minh yếu tố "biết rõ". Các loại chứng cứ quan trọng bao gồm:

• Tài liệu trong hồ sơ vụ án: Toàn bộ hồ sơ vụ án gốc, bao gồm các tài liệu, chứng cứ, biên bản hỏi cung... để so sánh, đối chiếu với nội dung bản án đã được tuyên.
• Biên bản nghị án: Sự khác biệt giữa nội dung bản án đã tuyên và biên bản nghị án là một dấu hiệu quan trọng, cho thấy có sự thay đổi cố ý sau khi đã có sự thống nhất trong Hội đồng xét xử.
• Lời khai của các thành viên Hội đồng xét xử khác: Lời khai của các Hội thẩm hoặc Thẩm phán khác trong Hội đồng xét xử có thể làm rõ ý thức chủ quan của người phạm tội.
• Các văn bản chỉ đạo: Các tài liệu chỉ đạo của cấp trên nếu có thể hiện ý chí can thiệp trái pháp luật cũng là một chứng cứ quan trọng.

Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, đặc biệt là các tội phạm về chức vụ, thường được điều tra bởi Cơ quan điều tra của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Điều này nhằm đảm bảo tính khách quan, độc lập của quá trình điều tra, tránh tình trạng "người trong ngành tự điều tra người trong ngành". Việc thu thập và đánh giá chứng cứ một cách khoa học, khách quan có ý nghĩa then chốt để xác định chính xác tội danh và tránh làm oan người ngay thẳng.

4. Phân biệt với các tội danh liên quan trong hoạt động tư pháp

Tội ra bản án trái pháp luật cần được phân biệt rõ với các tội danh khác trong hoạt động tư pháp để tránh nhầm lẫn trong quá trình định tội. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giữa một số tội danh thường bị nhầm lẫn.

Sự khác biệt cốt lõi nhất giữa các tội danh này nằm ở mặt chủ quan (yếu tố lỗi) và hành vi khách quan. Trong khi tội ra bản án trái pháp luật yêu cầu yếu tố lỗi cố ý, cụ thể là "biết rõ," thì tội thiếu trách nhiệm lại được thực hiện với lỗi vô ý. Do đó, một Thẩm phán ban hành bản án sai do trình độ chuyên môn non kém mà không có ý định gây hậu quả sẽ không bị truy cứu trách nhiệm theo Điều 370 mà có thể bị xem xét về tội thiếu trách nhiệm nếu hành vi đó gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Tương tự, sự khác biệt giữa tội ra bản án trái pháp luật và tội lạm quyền nằm ở hành vi. "Ra bản án" là hành vi thuộc về thẩm quyền xét xử của Thẩm phán, trong khi "lạm quyền" là hành vi vượt quá quyền hạn được giao. Ví dụ, một Chánh án không trực tiếp xét xử nhưng ra lệnh cho Thẩm phán ra bản án trái pháp luật thì không phạm tội ra bản án trái pháp luật với tư cách chủ thể chính, mà có thể bị xem xét là đồng phạm hoặc bị truy cứu về tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ.

5. Khó khăn thực tiễn và đề xuất hoàn thiện

Khó khăn lớn nhất trong việc áp dụng Điều 370 BLHS là việc chứng minh yếu tố "biết rõ là trái pháp luật". Đây là một yếu tố thuộc về mặt chủ quan, nằm trong ý thức của người phạm tội, rất khó để thu thập chứng cứ trực tiếp chứng minh. Bị can, bị cáo thường biện minh rằng đó là sai sót nghiệp vụ, nhận thức pháp luật hạn chế hoặc do hoàn cảnh khách quan. Thực tế cho thấy, nhiều bản án bị hủy, sửa ở cấp phúc thẩm hoặc giám đốc thẩm nhưng rất ít Thẩm phán bị truy tố về tội danh này.

Việc định tội danh thường gây ra nhiều tranh cãi giữa việc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 370 (lỗi cố ý) hay các tội danh khác như "Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng" (lỗi vô ý, Điều 360). Trong nhiều vụ án oan sai nổi tiếng, thay vì khởi tố Thẩm phán về Tội ra bản án trái pháp luật, cơ quan tố tụng lại truy tố họ về Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Điều này thể hiện một thực trạng phức tạp. Các cơ quan tố tụng thường đối mặt với rào cản lớn khi phải chứng minh lỗi cố ý. Trong khi đó, việc chứng minh hành vi thiếu trách nhiệm lại dễ dàng hơn, dựa trên các tài liệu, hồ sơ và các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn. Hệ quả của việc này là để vượt qua rào cản chứng minh lỗi cố ý, các cơ quan tố tụng thường "hạ cấp" tội danh xuống các tội danh dễ chứng minh hơn, như "thiếu trách nhiệm" hoặc "làm sai lệch hồ sơ" (Điều 375). Điều này dẫn đến việc xử lý chưa thực sự nghiêm minh và triệt để đối với hành vi cố ý vi phạm công lý, làm giảm tính răn đe của Điều 370 và tạo ra một lỗ hổng trong việc bảo vệ tính chính trực của nền tư pháp.

Do thiếu các văn bản hướng dẫn chuyên sâu và án lệ trực tiếp, việc áp dụng Điều 370 trong thực tiễn chưa thực sự thống nhất giữa các cấp xét xử. Một số trường hợp có thể bị coi là sai sót nghiệp vụ ở Tòa án này nhưng lại có thể bị xem xét ở khía cạnh hình sự ở Tòa án khác, tùy thuộc vào nhận thức và quan điểm của từng cán bộ tố tụng. Sự thiếu thống nhất này ảnh hưởng đến tính công bằng và khách quan của hoạt động xét xử.

Các đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật, bao gồm:

• Sửa đổi luật, bổ sung hướng dẫn một trong những giải pháp quan trọng nhất là hoàn thiện khung pháp lý bằng cách sửa đổi Điều 370 BLHS theo hướng làm rõ hơn yếu tố "biết rõ là trái pháp luật". Việc liệt kê các trường hợp cụ thể, rõ ràng có thể giảm sự tùy nghi của cơ quan tố tụng và tạo ra một căn cứ pháp lý vững chắc hơn. Đồng thời, kiến nghị Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành một Nghị quyết chuyên biệt để hướng dẫn áp dụng Điều 370, giải thích các thuật ngữ, dấu hiệu và các tình huống thực tiễn một cách thống nhất.
• Tăng cường đào tạo cán bộ tố tụng vấn đề gốc rễ nằm ở con người. Việc tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị cho Thẩm phán, Hội thẩm và các cán bộ tư pháp khác là giải pháp cốt lõi để phòng ngừa tội phạm này từ gốc. Một đội ngũ cán bộ có năng lực và phẩm chất sẽ giảm thiểu rủi ro sai sót và ngăn chặn hành vi cố ý vi phạm pháp luật.
• Ứng dụng công nghệ, cải thiện công tác giám định việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ vụ án, xây dựng cơ sở dữ liệu án lệ và công khai hóa bản án (đã được ẩn danh thông tin cá nhân) có thể tạo ra sự minh bạch, công khai, giúp các cơ quan tố tụng và công chúng giám sát hiệu quả hơn. Nâng cao chất lượng công tác giám định tư pháp cũng là một giải pháp quan trọng để cung cấp căn cứ khoa học vững chắc khi xác định các hậu quả của tội phạm, đặc biệt là trong các trường hợp liên quan đến sức khỏe, tâm thần.

Kết luận

Tội ra bản án trái pháp luật là một trong những tội phạm nguy hiểm nhất đối với nền tư pháp, xâm phạm trực tiếp đến tính công bằng, nghiêm minh và niềm tin của người dân vào công lý. Hành vi này không chỉ gây ra những thiệt hại cụ thể về vật chất và tinh thần cho người bị hại, mà còn làm suy yếu nền tảng của nhà nước pháp quyền. Việc xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng tội các hành vi ra bản án trái pháp luật có vai trò then chốt trong việc làm trong sạch bộ máy tư pháp, củng cố lòng tin của nhân dân và duy trì ổn định xã hội. Mỗi bản án được tuyên công bằng, đúng pháp luật là một sự khẳng định sức mạnh của công lý và uy tín của hệ thống tư pháp.

Trong bối cảnh hiện tại, việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết và tăng cường công tác kiểm soát nội bộ là vô cùng cần thiết. Điều này không chỉ giúp khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn mà còn là một cam kết chính trị của Nhà nước trong việc bảo vệ và củng cố nguyên tắc thượng tôn pháp luật.