Hoạt động xét xử tại Tòa án nhân dân (TAND) Việt Nam được xây dựng trên nguyên tắc căn bản là xét xử công khai. Tuy nhiên, nguyên tắc này luôn phải được cân bằng với yêu cầu bảo đảm tính tôn nghiêm và trật tự nghiêm minh của phiên tòa. Các quy định pháp luật về việc sử dụng điện thoại và thiết bị điện tử là công cụ pháp lý quan trọng nhằm duy trì sự cân bằng này.
1. Pháp luật điều chỉnh khi sử dụng điện thoại tại Tòa án nhân dân
Pháp luật về việc sử dụng thiết bị tại TAND được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật sau:
Thứ nhất, Pháp lệnh Xử phạt Vi phạm Hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng (Pháp lệnh 02/2022/UBTVQH15): Văn bản này quy định trực tiếp về các chế tài xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) đối với các hành vi gây rối trật tự tại phiên tòa, trong đó có hành vi sử dụng điện thoại gây mất trật tự. Pháp lệnh này đã có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2022.
Thứ hai, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2024: Văn bản này quy định chi tiết và thay đổi căn bản đối với hoạt động ghi âm, ghi hình tại phiên tòa. Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2025 và dự kiến sẽ thay đổi đáng kể phương thức tác nghiệp của báo chí và quyền thông tin của công chúng tại Tòa án.
TAND và các cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền xử phạt VPHC ngay tại chỗ đối với các hành vi cản trở, đảm bảo hiệu lực pháp luật tức thời trong suốt quá trình tố tụng. TAND Nội quy Phiên tòa và các quy định hạn chế sử dụng thiết bị là nhằm đảm bảo sự tập trung cao nhất cho Hội đồng xét xử (HĐXX) và những người tiến hành tố tụng khác trong quá trình giải quyết vụ án. Sự tập trung này là điều kiện tiên quyết để hoạt động xét xử được tiến hành một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ.
Bên cạnh đó, việc kiểm soát thiết bị điện tử còn nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bao gồm cả quyền riêng tư (quyền về nhân thân) của các đương sự, bị cáo và nhân chứng, đặc biệt trong những vụ án có tính nhạy cảm, phức tạp.
2. Quy định về sử dụng điện thoại tại Tòa án nhân dân
Pháp lệnh 02/2022/UBTVQH15 (Pháp lệnh 02/2022) là cơ sở pháp lý chủ yếu để xử lý hành vi sử dụng điện thoại gây rối trật tự. Điều 23 của Pháp lệnh này quy định về các hành vi vi phạm nội quy phiên tòa, phiên họp, bao gồm cả hành vi sử dụng thiết bị điện tử cá nhân.
Cụ thể, hành vi "Sử dụng điện thoại, tạo tạp âm hoặc có hành vi khác gây mất trật tự tại phiên tòa" được liệt kê vào nhóm vi phạm nội quy cơ bản, mức độ nhẹ nhất. Hành vi này thường được hiểu là việc để chuông điện thoại reo, nghe/gọi điện thoại, hoặc sử dụng thiết bị tạo ra tiếng ồn không cần thiết, làm ảnh hưởng đến sự tập trung của HĐXX hoặc người tham gia tố tụng.
Đối với hành vi "Sử dụng điện thoại, tạo tạp âm hoặc có hành vi khác gây mất trật tự tại phiên tòa," Pháp lệnh 02/2022 quy định mức xử phạt hành chính như sau: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 VNĐ đến 500.000 VNĐ. Mức phạt này được áp dụng chung cho các hành vi gây rối trật tự ở mức độ nhẹ, tương đương với việc hút thuốc, ăn uống, hoặc mặc trang phục không nghiêm túc, đội mũ, đeo kính màu trong phòng xử án mà không có lý do chính đáng và không được sự đồng ý của chủ tọa phiên tòa.
Thẩm quyền xử phạt theo Pháp lệnh 02/2022 được quy định rõ ràng, thuộc về các cơ quan như Tòa án nhân dân, Công an nhân dân, Bộ đội Biên phòng và Cảnh sát biển, tùy thuộc vào bối cảnh hành vi cản trở hoạt động tố tụng xảy ra.
3. Các trường hợp cấm sử dụng điện thoại tại TAND
Việc cấm sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử không chỉ giới hạn ở việc gây tạp âm mà còn mở rộng trong các trường hợp liên quan đến bí mật tư pháp, quyền riêng tư và quá trình ra quyết định của Tòa án, nơi tính tôn nghiêm phải được bảo đảm tuyệt đối.
3.1. Cấm tuyệt đối trong khu vực Nghị án và xét xử kín
- Trong phòng Nghị án:
Phòng nghị án là khu vực tối mật, nơi duy nhất mà Hội đồng xét xử (HĐXX) tiến hành thảo luận và đưa ra phán quyết về vụ án. Quá trình nghị án phải được tiến hành độc lập, kín đáo, và không bị tác động bởi bất kỳ yếu tố bên ngoài nào, nhằm đảm bảo tính khách quan và độc lập của Thẩm phán. Do đó, mọi người không liên quan đều bị cấm ra vào phòng nghị án. Việc sử dụng điện thoại, ghi âm, hoặc ghi hình trong phòng này bị cấm tuyệt đối để bảo đảm bí mật tư pháp và tính độc lập của việc ra phán quyết.
- Trong Phiên tòa xét xử kín
Theo quy định của các Bộ luật Tố tụng, Tòa án tiến hành xét xử kín khi vụ án thuộc một trong các trường hợp đặc biệt như liên quan đến bí mật Nhà nước, thuần phong mỹ tục, hoặc theo yêu cầu chính đáng nhằm bảo vệ người dưới 16 tuổi, hoặc bảo vệ bí mật đời tư của đương sự. Trong các phiên tòa xét xử kín, quyền thông tin của công chúng bị hạn chế tối đa, và việc sử dụng điện thoại để ghi âm, ghi hình là bị cấm hoàn toàn nhằm bảo vệ các bí mật pháp lý và quyền nhân thân liên quan. Bất kỳ hành vi ghi âm, ghi hình nào trong trường hợp này đều cấu thành hành vi cản trở hoạt động tố tụng nghiêm trọng.
3.2. Cấm ghi hình trái phép và chế tài nghiêm trọng
Sử dụng điện thoại để thực hiện hành vi ghi âm hoặc ghi hình trái phép các hoạt động tố tụng, đặc biệt là các hành vi xâm phạm bí mật điều tra hoặc quyền riêng tư, có thể bị xử lý ở mức cao hơn nhiều so với việc chỉ gây tạp âm.
Mặc dù Pháp lệnh 02/2022 không trích dẫn trực tiếp hành vi ghi âm/ghi hình trái phép liên quan đến điện thoại trong Điều 23 (vi phạm nội quy), nhưng các hành vi cản trở hoạt động tố tụng khác có thể bị xử lý nghiêm khắc. Hành vi ghi âm, ghi hình trái phép tại phiên tòa có thể bị phạt hành chính lên đến 15 triệu VNĐ, tùy thuộc vào tính chất và mức độ nghiêm trọng.
Ngoài hình phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị buộc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, bao gồm: Buộc thu hồi thông tin, tài liệu, dữ liệu, vật có chứa bí mật điều tra; buộc gỡ bỏ thông tin sai sự thật; hoặc buộc xin lỗi công khai, nhằm khôi phục lại tình trạng ban đầu của hoạt động tố tụng.
4. Kết luận
Sử dụng điện thoại tại Tòa án Nhân dân, tùy vào các trường hợp cụ thể phải được cơ quan tiến hành tố tụng cho phép, hoặc xét thấy cần thiết trong quá trình xét xử vụ án. Ngoài ra, nếu sử dụng điện thoại tại TAND không đúng cách, thuộc phạm vi bị cấm thì có thể bị xử phạt hành chính theo quy định pháp luật.
Quy định về việc quản lý thiết bị điện tử tại TAND đã được củng cố mạnh mẽ được thực hiện thông qua Pháp lệnh 02/2022 nhằm xử lý các hành vi gây mất trật tự và Luật TCTAND 2024 nhằm kiểm soát hoạt động ghi âm, ghi hình, đặc biệt là hạn chế tối đa việc ghi hình ảnh trong quá trình xét hỏi và tranh luận. Sự chuyển đổi này thể hiện ưu tiên của nhà nước đối với việc bảo đảm tính tôn nghiêm, độc lập và sự tập trung chuyên môn của cơ quan tư pháp trong bối cảnh thông tin đại chúng phát triển nhanh chóng.
Công ty Luật Minh Khuê mong muốn gửi đến quý khách hàng những thông tin tư vấn hữu ích. Nếu quý khách hàng đang gặp phải bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, hãy liên hệ với Tư vấn pháp luật giao thông trực tuyến qua tổng đài: 1900.6162. Hoặc quý khách hàng gửi yêu cầu chi tiết qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp thắc mắc nhanh chóng.
Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý khách hàng!
