1.Người khiếu nại trong tố tụng hình sự là gì ?

Hoạt động khiếu nại trong tố tụng hình sự là việc cơ quan, tổ chức, cá nhân nhận thất các quyết định, hành vi sai trái từ đó đề nghị cơ quan, người có thẩm quyền tiếp nhận, xem xét, giải quyết lại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng theo trình tự, thủ tục được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Như vậy, người bị khiếu nại trong tố tụng hình sự cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng đã ban hành quyết định, hành vi tố tụng trước đó mà người khiếu nại có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

>> Xem thêm: Khiếu nại hành chính là gì ? Tìm hiểu quy định pháp luật về khiếu nại hành chính

– Quyết định tố tụng có thể bị khiếu nại là các quyết định của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Chánh án, Phó Chánh án Tòa án, Thẩm phán, người có thẩm quyền tiến hành một số hoạt động điều tra được ban hành theo quy định của Bộ luật này.

– Hành vi tố tụng có thể bị khiếu nại là hành vi được thực hiện trong hoạt động tố tụng của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Cán bộ điều tra, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên, Chánh án, Phó Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Thẩm tra viên, người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra được thực hiện theo quy định của BLTTHS.

2. Quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại trong tố tụng hình sự

Theo Điều 473 Bộ luật tố tụng hình sự quy định nội dung như sau:

“1. Người bị khiếu nại có quyền:

a) Được thông báo về nội dung khiếu nại;

b) Đưa ra bằng chứng về tính hợp pháp của quyết định, hành vi tố tụng bị khiếu nại;

c) Được nhận quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định, hành vi tố tụng của mình.

2. Người bị khiếu nại có nghĩa vụ:

a) Giải trình về quyết định, hành vi tố tụng bị khiếu nại; cung cấp các thông tin, tài liệu liên quan khi cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền yêu cầu;

b) Chấp hành quyết định giải quyết khiếu nại;

>> Xem thêm: Giải quyết khiếu nại là gì ? Các hình thức khiếu nại, giải quyết khiếu nại

c) Bồi thường thiệt hại, bồi hoàn, khắc phục hậu quả do quyết định, hành vi tố tụng trái pháp luật của mình gây ra theo quy định của pháp luật.”

Quyền lợi và nghĩa vụ của người bị khiếu nại

– Quyền của người bị khiếu nại:

Người bị khiếu nại sẽ được thông báo về nội dung khiếu nại.

Người bị khiếu nại trình bày những nội dung khiếu nại bằng phương thức trực tiếp bằng miệng hoặc bằng văn bản. Khi người bị khiếu nại trình bày bằng miệng những ý kiến chứng minh tính hợp pháp của quyết định cũng như hành vi tố tụng mà họ đã thực hiện trước cơ quan hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại thì cơ quan hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại phải lập biên bản trong đó ghi rõ những ý kiến, đề xuất, yêu cầu của người bị khiếu nại.

Người bị khiếu nại cũng được quyền cung cấp cho cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại các văn bản pháp luật kèm theo để chứng minh cho tính hợp pháp của quyết định cũng như hành vi tố tụng mà họ đã thực hiện. Người bị khiếu nại có quyền đưa ra bằng chứng về tính hợp pháp của quyết định, hành vi tố tụng bị khiếu nại.

Trong quá trình giải quyết khiếu nại, người bị khiếu nại có quyền yêu cầu được đối chất với người khiếu nại và thông qua cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại yêu cầu người khiếu nại giải trình những vấn đề chưa rõ ràng hoặc thiếu căn cứ pháp luật trong nội dung khiếu nại cùa người khiếu nại.

>> Xem thêm: Chủ thể quản lý hành chính nhà nước là gì ? Tại sao nói chủ thể quản lý hành chính nhà nước là cơ quan hành chính nhà nước ?

Người bị khiếu nại cũng có quyền nhận văn bản giải quyết khiếu nại về quyết định, hành vi tố tụng cùa mình. Trong trường hợp văn bản giải quyết khiếu nại chưa phải là quyết định cuối cùng, người bị khiếu nại sẽ có quyền yêu cầu cấp trên trực tiếp của cơ quan hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại xem xét lại văn bản giải quyết khiếu nại nêu trên.

– Nghĩa vụ của người bị khiếu nại:

Khi cơ quan, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại yêu cầu, người bị khiếu nại có nghĩa vụ cung cấp các thông tin, tài liệu, văn bản pháp luật, các tài liệu khác,… liên quan tới nội dung khiếu nại của người khiếu nại.

Khi bị khiếu nại, người bị khiếu nại còn có nghĩa vụ giải trình rõ các căn cứ pháp lý của quyết định và hành vi tố tụng mà họ đã thực hiện nhưng đang bị khiếu nại. Việc giải trình đó cũng có thể được tiến hành trực tiếp bằng miệng trước cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hoặc bằng văn bản. Khi có kết quả giải quyết khiếu nại cuối cùng, người bị khiếu nại có nghĩa vụ chấp hành kết quả giải quyết khiếu nại đó.

Trong trường hợp, nếu việc ra quyết định và việc thực hiện hành vi tố tụng của người bị khiếu nại đã gây thiệt hại mà được cơ quan hoặc người có thẩm quyền khẳng định trong văn bản giải quyết khiếu nại thì người bị khiếu nại có trách nhiệm bồi thường thiệt hại và khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật.

3. Người khiếu nại có những quyền và nghĩa vụ gì?

Quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại được quy định tại điều 472 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018).

Khi một người cho rằng quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trái pháp luật xâm phạm tới quyền và lợi ích hợp pháp của mình thì có quyền tự khiếu nại hoặc thông qua người đại diện hợp pháp để khiếu nại. Người khiếu nại là công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức thực hiện quyền khiếu nại.

Căn cứ pháp lý theo điều 472 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại

“1. Người khiếu nại có quyền:

>> Xem thêm: Đơn khiếu nại, tố cáo là gì ? Khái niệm, cách hiểu về đơn khiếu nại, tố cáo

a) Tự mình khiếu nại hoặc thông qua người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cùa đương sự hoặc người đại diện để khiếu nại;

b) Khiếu nại trong bất kỳ giai đoạn nào của quá trình giải quyết vụ án hình sự;

c) Rút khiếu nại trong bất kỳ giai đoạn nào cùa quá trình giải quyết khiếu nại;

d) Được nhận quyết định giải quyết khiếu nại;

đ) Được khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp đã bị xâm phạm, được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

2. Người khiếu nại có nghĩa vụ:

a) Trình bày trung thực sự việc, cung cấp thông tin, tài liệu cho người giải quyết khiếu nại; chịu trách nhiệm trước pháp luật vê nội dung trình bày và việc cung cấp các thông tin, tài liệu đó;

b) Chấp hành quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật.”

Hình thức khiếu nại

Việc khiếu nại được tiến hành thông qua hai hình thức: Bằng văn bản hoặc trực tiếp bằng miệng.

Nếu người khiếu nại khiếu nại bằng miệng thì cơ quan hoặc cá nhân nhận khiếu nại phải lập biên bản về nội dung khiếu nại. Văn bản khiếu nại có thể gửi trực tiếp cho cơ quan hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại và cũng có thể gửi qua đường bưu điện tới cơ quan hoặc người nói trên.

Khi khiếu nại, người khiếu nại phải trình bày những căn cứ để chứng minh các quyết định và hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng là trái pháp luật, các quyết định và hành vi đó đã hoặc có thể sẽ xâm phạm tới quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Người đại diện hợp pháp của người khiếu nại

Người đại diện hợp pháp của người khiếu nại là bố mẹ của người chưa thành niên, người giám hộ của những người chưa thành niên hoặc những người có nhược điểm về thể chất hoặc tinh thần. Người đại diện hợp pháp cùa người khiếu nại cũng có thể là người đại diện theo các quy định của pháp luật dân sự.

4.Quyền của người khiếu nại

Điều luật quy định người khiếu nại có quyền khiếu nại trong bất kỳ giai đọạn nào trong quá trình giải quyết vụ án bao gồm giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử ở các cấp Toà án và giải trình thi hành án.

Xuất phát từ một trong những nguyên tắc giải quyết khiếu nại là hòa giải giữa người khiếu nại và người bị khiếu nại nên Điều luật quy định sau khi đã thực hiện quyền khiếu nại, người khiếu nại có quyền rút khiếu nại trong bất kỳ giai đoạn nào của quá trình giải quyết khiếu nại. Việc rút khiếu nại phải được lập biên bản trong đó nêu rõ lý do của việc rút khiếu nại đó.

Người khiếu nại được nhận văn bản trà lời vê giải quyết khiếu nại của cơ quan hoặc cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Nếu như người khiếu nại không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại lần thứ nhất có quyền tiếp tục khiếu nại lên cơ quan, người có thẩm quyền là cấp trên trực tiếp của cơ quan và người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu.

>> Xem thêm: Dịch vụ tư vấn thủ tục khiếu nại về thuế uy tín, chuyên nghiệp

Trong trường hợp các quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại đã thực tế bị xâm phạm bởi các quyết định hoặc hành vi tố tụng của cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng thì được khôi phục lại các quyền, lợi ích hợp pháp đó và được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Việc bồi thường thiệt hại đối với các trường hợp bị oan sai do người có thẩm quyền trọng hoạt động tố tụng gây ra được tiến hành theo các quy định và thủ tục tại Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2009 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

5. Nghĩa vụ của người khiếu nại

Khi tiến hành khiếu nại, người khiếu nại có nghĩa vụ gửi khiếu nại tới cơ quan và người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, có nghĩa vụ trình bày trung thực sự việc, cung cấp thông tin, tài liệu cho cơ quan hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại.

>> Xem thêm: Khi nào thì khiếu nại lần hai? Khiếu nại về đất đai thì phải làm như thế nào mới đúng luật?

Người khiếu nại không được từ chối việc cung cấp thông tin hoặc tài liệu khi cơ quan hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại yêu cầu. Trong trường hợp người khiếu nại từ chối cung cấp thông tin và những tài liệu cần thiết thì việc khiếu nại sẽ không được giải quyết và người khiếu nại không có quyền khiếu nại lên cấp trên.

Nếu người khiếu nại không trình bày trung thực sự việc, cung cấp những thông tin, tài liệu không chính xác, giả mạo thì người khiếu nại phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc làm nói trên dưới hình thức như trách nhiệm hành chính, trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm dân sự hoặc nặng nhất là trách nhiệm hình sự về tội vu khống. Khi có kết quả giải quyết khiếu nại cuối cùng thì người khiếu nại có nghĩa vụ chấp hành kết quả giải quyết đó.

>> Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900.6162

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật Hình sự - Công ty luật Minh Khuê