Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi theo Điều 146 Bộ Luật hình sự

2. Khung hình phạt tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi

Theo quy định tại Điều 146 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 về tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi như sau:

Điều 146. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi

1. Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà có hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

a) Phạm tội có tổ chức;

b) Phạm tội 02 lần trở lên;

c) Đối với 02 người trở lên;

d) Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh;

đ) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân từ 11% đến 45%;

e) Tái phạm nguy hiểm.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 12 năm:

a) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân 46% trở lên;

b) Làm nạn nhân tự sát.

4. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 146 BLHS 2015, khung hình phạt cơ bản đối với Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi là phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Đây là mức hình phạt áp dụng cho các hành vi phạm tội đơn giản, chưa có các tình tiết tăng nặng.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể phải chịu hình phạt bổ sung. Khoản 4 Điều 146 quy định người phạm tội có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. Hình phạt này không chỉ mang tính trừng phạt mà còn có ý nghĩa phòng ngừa, ngăn cản người phạm tội tiếp tục thực hiện hành vi nguy hiểm, đặc biệt trong những công việc có liên quan đến trẻ em.

2.1. Các tình tiết định khung tăng nặng 

BLHS 2015 quy định hai khung hình phạt tăng nặng tại Khoản 2 và Khoản 3 Điều 146 :

• Khung 2 (Khoản 2): Phạt tù từ 03 năm đến 07 năm nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau: phạm tội có tổ chức; phạm tội 02 lần trở lên; đối với 02 người trở lên; đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh; gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; hoặc tái phạm nguy hiểm.
• Khung 3 (Khoản 3): Phạt tù từ 07 năm đến 12 năm nếu thuộc một trong các trường hợp sau: gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên; hoặc làm nạn nhân tự sát.

Một trong những tình tiết định khung tăng nặng quan trọng và có ý nghĩa pháp lý sâu sắc là "Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm giáo dục." Để làm rõ tình tiết này, Án lệ số 46/2021/AL đã được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua, cung cấp một tiền lệ pháp lý vững chắc. Án lệ này xuất phát từ một vụ án trong đó bị cáo Đinh Quang D, một giáo viên môn địa lý tại một trường trung học, đã thực hiện hành vi dâm ô đối với cháu Nguyễn Thị T, một học sinh lớp 10 cùng trường nhưng không phải là học sinh do mình trực tiếp giảng dạy. Tòa án nhân dân tối cao đã nhận định rằng, với tư cách là giáo viên của nhà trường, bị cáo D có trách nhiệm giáo dục chung đối với tất cả học sinh, không chỉ riêng học sinh trong lớp mình giảng dạy. Do đó, hành vi phạm tội của D phải bị áp dụng tình tiết định khung tăng nặng này.

Ví dụ: Án lệ số 46/2021/AL có một ý nghĩa pháp lý quan trọng. Nó đã cụ thể hóa và mở rộng phạm vi của tình tiết "trách nhiệm giáo dục", khẳng định rằng trách nhiệm này không chỉ giới hạn ở giáo viên chủ nhiệm hay giáo viên trực tiếp giảng dạy mà mở rộng đến mọi giáo viên trong một cơ sở giáo dục đối với tất cả học sinh. Điều này loại bỏ một kẽ hở pháp lý tiềm ẩn, đảm bảo rằng những người có vị thế quyền lực trong môi trường học đường không thể lợi dụng sự mơ hồ của luật để thoát khỏi khung hình phạt nghiêm khắc hơn. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ trẻ em, tạo ra một tiêu chuẩn thống nhất cho tất cả các Tòa án.

2.2. Các trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự

Cần lưu ý rằng không phải mọi hành vi tiếp xúc cơ thể giữa người lớn và trẻ em đều bị coi là dâm ô. Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP đã quy định rõ một số trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự, bởi hành vi đó không có tính chất tình dục. Các trường hợp này bao gồm:

• Cha mẹ, người trực tiếp chăm sóc, giáo dục trẻ dưới 10 tuổi có hành vi tiếp xúc với bộ phận sinh dục hoặc bộ phận nhạy cảm của trẻ nhưng không nhằm mục đích tình dục (ví dụ: tắm rửa, vệ sinh cho con).
• Người làm công việc khám, chữa bệnh, chăm sóc y tế, cấp cứu người bị nạn có hành vi tiếp xúc với bộ phận nhạy cảm của người dưới 16 tuổi (ví dụ: bác sĩ khám bệnh, sơ cứu người bị tai nạn).

Các trường hợp này được loại trừ trách nhiệm hình sự vì mục đích của người thực hiện hành vi là chăm sóc, chữa bệnh hợp pháp, không nhằm thỏa mãn nhu cầu tình dục.

3. So sánh với các tội danh tương tự

Việc phân biệt Tội dâm ô với các tội danh xâm hại tình dục khác là vô cùng quan trọng trong thực tiễn tố tụng. Các tội danh này có nhiều điểm tương đồng nhưng lại khác nhau về bản chất hành vi và mục đích, do đó, định tội danh chính xác là yếu tố quyết định sự công bằng và tính nghiêm minh của pháp luật.

Để có một cái nhìn tổng quan, bảng dưới đây hệ thống hóa các tiêu chí pháp lý cốt lõi, giúp phân biệt rõ ràng ba tội danh xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi trong BLHS Việt Nam.

4. Câu hỏi thường gặp liên quan đến đến tội dâm ô trẻ em

Trong quá trình tư vấn, tham gia bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các vụ án có liên quan đến tội dâm ô trẻ em (Người dưới 16 tuổi), Luật Minh Khuê tổng hợp các câu hỏi thực tiễn về vấn đề này như sau:

4.1 Giữa hai người cùng giới có hành vi dâm ô thì có phạm tội dâm ô không?

Trả lời: Có phạm tội dâm ô, căn cứ Khoản 3 Điều 3 của Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP: " 3. Dâm ô quy định tại khoản 1 Điều 146 của Bộ luật Hình sự là hành vi của những người cùng giới tính hoặc khác giới tính tiếp xúc về thể chất trực tiếp hoặc gián tiếp qua lớp quần áo vào bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm, bộ phận khác trên cơ thể của người dưới 16 tuổi có tính chất tình dục nhưng không nhằm quan hệ tình dục, gồm một trong các hành vi sau đây:

• a) Dùng bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm tiếp xúc (ví dụ: đụng chạm, cọ xát, chà xát...) với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm, bộ phận khác của người dưới 16 tuổi;
• b) Dùng bộ phận khác trên cơ thể (ví dụ: tay, chân, miệng, lưỡi...) tiếp xúc (ví dụ: vuốt ve, sờ, bóp, cấu véo, hôn, liếm...) với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm của người dưới 16 tuổi;
• c) Dùng dụng cụ tình dục tiếp xúc (ví dụ: đụng chạm, cọ xát, chà xát...) với bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm của người dưới 16 tuổi;
• d) Dụ dỗ, ép buộc người dưới 16 tuổi dùng bộ phận khác trên cơ thể của họ tiếp xúc (ví dụ: vuốt ve, sờ, bóp, cấu véo, hôn, liếm...) với bộ phận nhạy cảm của người phạm tội hoặc của người khác;
• đ) Các hành vi khác có tính chất tình dục nhưng không nhằm quan hệ tình dục (ví dụ: hôn vào miệng, cổ, tai, gáy... của người dưới 16 tuổi).

4.2 Thời hạn tố giác hành vi dâm ô là bao lâu?

Trả lời: Trong trường hợp nếu phát hiện "hành vi dâm ô" người thân có quyền kiến nghị khởi tố hoặc tố giác tội phạm về hành vi dâm ô với trẻ em theo Điều 146 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi 2017. Căn cứ theo điều 147 bộ luật tố tụng hình sự 2015 quy định: "Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải kiểm tra, xác minh và ra một trong các quyết định: Quyết định khởi tố vụ án hình sự; Quyết định không khởi tố vụ án hình sự; Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố." Đối với vụ việc phức tạp thì trong thời hạn tối đa hai tháng Cơ quan điều tra phải thông báo đến bạn kết quả việc có khởi tố vụ án hình sự này hay không.

5. Những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn tố tụng và kiến nghị

Trên thực tế đã có thực trạng và số liệu thống kê về Tội phạm dâm ô trẻ em tại Việt Nam đang có xu hướng phức tạp và gia tăng. Theo báo cáo từ các cơ quan chức năng, số vụ án liên quan đến xâm hại tình dục trẻ em luôn ở mức đáng báo động.

• Theo báo cáo của Bộ Công an, từ năm 2018 đến 2022, có 14.501 vụ dâm ô đối với người dưới 16 tuổi, chiếm 26,30% tổng số vụ xâm hại tình dục trẻ em.  
• Một thống kê khác của Tòa án nhân dân Tối cao cho thấy, từ năm 2017 đến 2020, Tòa án hai cấp đã xét xử sơ thẩm 718 vụ dâm ô với người dưới 16 tuổi.  
• Số liệu cập nhật hơn từ báo cáo trước Quốc hội (tháng 11/2023) cho thấy, từ tháng 7/2020 đến tháng 6/2023, các Tòa án đã thụ lý và giải quyết 6.755 vụ xâm hại trẻ em với 7.318 bị cáo.  
• Đặc biệt, theo báo cáo của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, từ năm 2020 đến hết tháng 9/2023, cả nước đã xảy ra 7.483 vụ xâm hại trẻ em, trong đó số vụ xâm hại tình dục chiếm trên 80%. Một điểm cực kỳ đáng chú ý là gần 60% thủ phạm là người thân hoặc người quen của nạn nhân.  

Những số liệu trên cho thấy tội phạm dâm ô và xâm hại tình dục trẻ em không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là một vấn đề xã hội nghiêm trọng. Việc thủ phạm phần lớn là người quen cho thấy mối nguy hiểm không chỉ đến từ người lạ, mà còn tồn tại ngay trong các mối quan hệ thân thuộc, vốn được xem là nơi an toàn nhất cho trẻ em. Điều này đòi hỏi các giải pháp phòng ngừa phải thay đổi, không chỉ tập trung vào việc dạy trẻ đối phó với người lạ mà còn phải giải quyết vấn đề suy đồi đạo đức và sự thiếu giáo dục trong các mối quan hệ gần gũi.

5.1. Khó khăn trong việc định nghĩa và chứng minh hành vi dâm ô

Mặc dù Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP đã đưa ra các ví dụ cụ thể về hành vi dâm ô, thực tiễn vẫn tồn tại những khó khăn trong việc xác định thế nào là "hành vi có tính chất tình dục". Sự thiếu rõ ràng này có thể dẫn đến việc giải quyết vụ án theo lối chủ quan, cảm tính của người tiến hành tố tụng, vì thái độ cá nhân của họ đối với các hành vi tình dục có thể khác nhau. 

Một thách thức lớn khác là việc thu thập chứng cứ. Các chuyên gia đã chỉ ra rằng, đối với các vụ án dâm ô, việc đòi hỏi các bằng chứng giám định pháp y về mặt y tế là rất khó khăn, thậm chí là không thể, bởi hành vi dâm ô không nhằm mục đích giao cấu và thường không để lại các dấu vết thể chất như vết rách màng trinh hay tinh dịch. Điều này tạo ra một mâu thuẫn cơ bản: tội dâm ô được thiết kế để xử lý các hành vi không để lại hậu quả thể chất nghiêm trọng, nhưng quy trình tố tụng lại thường ưu tiên và thậm chí phụ thuộc vào các bằng chứng vật lý.  

Vụ án thầy giáo Dương Trọng Minh ở Bắc Giang là một ví dụ điển hình. Mặc dù thầy giáo này đã thừa nhận có hành vi "véo tai, véo mũi, dí tay vào vai, xoa lưng, vỗ mông" học sinh, nhưng Cơ quan điều tra vẫn xác định "chưa đủ căn cứ chứng minh" hành vi dâm ô vì kết quả khám nghiệm cho thấy "không có dấu vết nghi vấn." Ví dụ này cho thấy việc thiếu chứng cứ pháp y cụ thể có thể trở thành rào cản lớn trong việc xử lý loại tội phạm này. Khi không có các bằng chứng vật lý, người tiến hành tố tụng buộc phải dựa vào các bằng chứng khác như lời khai của nạn nhân, nhân chứng và các bằng chứng điện tử. Nếu các bằng chứng này không đủ mạnh, vụ án có thể bị bỏ lọt hoặc xử lý không thỏa đáng, gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng thêm cho nạn nhân và gia đình.  

5.2. Vướng mắc trong các vụ án có yếu tố đặc biệt

Pháp luật hiện hành cũng gặp thách thức trong việc xử lý các vụ án có yếu tố đặc biệt, đặc biệt là khi người phạm tội là người đồng tính, song tính, hoặc chuyển giới. Pháp luật thiếu các quy định và hướng dẫn cụ thể về việc xác định "hành vi có tính chất tình dục" đối với các trường hợp này. Việc người phạm tội cố ý che giấu xu hướng tính dục thực sự của mình cũng làm tăng khó khăn trong việc chứng minh mục đích phạm tội. 

Ngoài ra, cần nhấn mạnh rằng yếu tố "tự nguyện" của nạn nhân không phải là căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự đối với Tội dâm ô. Đây là một nguyên tắc bảo vệ mạnh mẽ của pháp luật, bởi lẽ trẻ em dưới 16 tuổi chưa đủ nhận thức và sự trưởng thành để hiểu và đồng ý với hành vi dâm ô. Điều quan trọng nhất để xác định tội phạm là độ tuổi của nạn nhân, không phải ý chí của họ.  

5.3. Đề xuất hoàn thiện pháp luật

Từ những vướng mắc và khó khăn trên, có một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật:​

• Làm rõ định nghĩa "hành vi dâm ô": Cần tiếp tục làm rõ và bổ sung các quy định về "hành vi có tính chất tình dục" để tạo ra sự thống nhất trong thực tiễn, đặc biệt là đối với các trường hợp liên quan đến người thuộc cộng đồng LGBT. Đồng thời, cần xem xét bổ sung hành vi "buộc người dưới 16 tuổi trực tiếp chứng kiến các hành vi tình dục" vào phạm vi tội dâm ô, bởi nó cũng gây tổn hại nghiêm trọng đến tâm sinh lý của trẻ em.  
• Hoàn thiện quy định về xác định tuổi: Việc xác định chính xác tuổi của người bị hại và người phạm tội là yếu tố then chốt để định tội danh và khung hình phạt. Do đó, cần hoàn thiện các quy định về xác định tuổi khi giải quyết trách nhiệm hình sự, mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục tố tụng thân thiện đối với cả người bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố là người dưới 18 tuổi.  
• Nâng cao năng lực cho các cơ quan tố tụng: Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về tâm lý học trẻ em, khoa học giới tính và phương pháp điều tra đặc thù đối với các tội phạm xâm hại tình dục. Điều này giúp các cán bộ điều tra, kiểm sát, xét xử có đủ kiến thức và kỹ năng để giải quyết vụ án một cách khách quan, nhân văn, không phụ thuộc quá nhiều vào các chứng cứ vật lý truyền thống.  

Kết luận

Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi là một trong những tội phạm đặc thù, gây ra những hậu quả nghiêm trọng và lâu dài đối với trẻ em. Với việc ban hành BLHS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn như Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP, pháp luật Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa và bảo vệ trẻ em một cách hiệu quả hơn. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc định nghĩa hành vi, chứng minh tội phạm và xử lý các trường hợp phức tạp.

Để nâng cao hiệu quả phòng chống loại tội phạm này, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật, bổ sung các quy định còn thiếu, đồng thời nâng cao năng lực chuyên môn và thay đổi tư duy của các cơ quan tư pháp. Việc giải quyết các vụ án dâm ô không chỉ là áp dụng pháp luật một cách máy móc mà còn là một quá trình đòi hỏi sự nhạy cảm, hiểu biết sâu sắc về tâm lý trẻ em và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể đảm bảo công lý được thực thi một cách trọn vẹn, bảo vệ trẻ em khỏi mọi hành vi xâm hại.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.