Mục lục bài viết

 1. Tội giết con mới đẻ bị phạt tù thế nào?

Tội giết con mới đẻ quy định tại điều 124, bộ luật hình sự năm 2015: Tội giết con mới đẻ là trường hợp phạm tội của người mẹ do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con mới đẻ hoặc vứt bỏ đứa trẻ đó dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết.

Luật sư tư vấn:

Cấu thành tội giết con mới đẻ

Định nghĩa: Tội giết con mới đẻ là trường hợp phạm tội của người mẹ do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con mới đẻ hoặc vứt bỏ đứa trẻ đó dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết. Đây là trường hợp phạm tội được tách ra từ khoản 4 Điều 101 Bộ luật hình sự năm 1985, vì nếu quy định trường hợp giết con mới đẻ cũng là tội giết người thì tội giết người quy định tại Điều 123 thì không thể hiện đầy đủ bản chất của tội phạm, bởi vì khi tuyên án Tòa án vẫn phải kết án cho người phạm tội về tội giết người, nhưng hình phạt cao nhất chỉ có hai năm tù, chưa kể hậu quả pháp lý về xã hội đối với người phạm tội rất nặng nề. Việc nhà làm luật tách hành vi giết con mới đẻ thành một tội phạm riêng là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn xét xử và chuẩn hóa về mặt lập pháp.

Các yếu tố cấu thành tội phạm của tội giết con mới đẻ như sau:

- Chủ thể: chủ thể của tội phạm này là chủ thể đặc biệt, cụ thể chủ thể ở đây là mẹ của đứa bé. Ngoài ra chủ thể đặc biệt còn thể hiện ở việc người mẹ đó phải vì ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết hoặc vứt con của mình mới đẻ ra. Nếu vì một lý do khác nào đó mà giết hoặc vứt bỏ con do mình mới đẻ ra thì không thuộc tội phạm này. Có thể hiểu, ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu là ảnh hưởng của tư tưởng cũ đã lỗi thời, không còn phù hợp với quan niệm về cuộc sống, lối sống hiện tại, không còn phù hợp với ý thức xã hội hiện tại.

- Khách thể: là quan hệ nhân thân của con người, cụ thể ở đây là quyền được sống của con người, được Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi nhận. Đối tượng của hành vi là con được sinh ra trong vòng 7 ngày. Như vậy đối tượng của hành vi này là trẻ được sinh ra trong vòng 7 ngày, nếu đối tượng không phải trẻ được sinh ra trong vòng 7 ngày thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một tội phạm khác được quy định trong Bộ luật dân sự.

- Mặt chủ quan: Người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp.

- Mặt khách quan: Hành vi của tội phạm này gồm hành vi giết con mới đẻ hoặc hành hành vi vứt bỏ con mới đẻ. Hành vi giết con mới đẻ tương tự hành vi giết người, hành vi vứt bỏ con mới đẻ là hành vi bỏ rơi con mình ở bất kỳ địa điểm nào, mặc dù không dẫn đến hậu quả đứa trẻ bị chết thì vẫn cấu thành tội phạm này.

Các dấu hiệu cơ bản của tội giết con mới đẻ

Ngoài người mẹ của nạn nhân ra, không ai có thể là chủ thể của tội phạm này. Nhưng ngay cả là mẹ của nạn nhân cũng chỉ coi là chủ thể của tội này khi người mẹ vì ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà buộc phải giết hoặc vứt bỏ đứa con do mình mới đẻ ra. Nếu vì lý do khác mà giết hoặc vứt bỏ con do mình mới đẻ ra thì không thuộc trường hợp phạm tội này.

Ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu là ảnh hưởng của tư tưởng cũ đã lỗi thời, không còn phù hợp với quan niệm về cuộc sống, lối sống hiện tại. Hay nói một cách khác, nó không còn phù hợp với ý thức xã hội đương thời. Ví dụ: dưới chế độ cũ, một người phụ nữ không có chồng lại có con, bị dư luận lên án, bị phong tục tập quán cũng như luật lệ trừng phạt rất nặng. Nhưng dưới chế độ mới, pháp luật vẫn bảo vệ những trường hợp phụ nữ có con ngoài giá thú và đứa trẻ đó sinh ra được Nhà nước bảo vệ như tất cả các trẻ em khác. Mặc dù về đạo đức xã hội vẫn còn có người lên án phụ nữ hoang thai và cũng chính dư luận xã hội còn như vậy nên còn có người mẹ không vượt lên tư tưởng lạc hậu đó mà giết hoặc vứt bỏ đứa con mình đẻ ra.

Thông thường, những đứa trẻ bị người mẹ giết hoặc vứt bỏ lúc mới đẻ là con ngoài giá thú. Tuy nhiên, cũng có trường hợp do tập quán lạc hậu của một vài địa phương ở miền núi cho rằng đứa con đầu lòng không phải là con chung của vợ chồng nên sau khi đứa trẻ ra đời, người mẹ đã bóp chết con mình. Cá biết, có những nơi do tư tưởng phân biệt con trai và con gái nên đã có trường hợp người mẹ đã đẻ đến lần thứ 7 vẫn là con gái nên sau khi đứa trẻ ra đời đã bóp chết.

Trường hợp đứa trẻ bị người mẹ giết hoặc vứt bỏ dẫn tới bị chết trong hoàn cảnh đặc biệt khó khăn là trường hợp sau khi sinh con, người mẹ không có khả năng để nuôi con mình, như: bị mất sữa lại bị bệnh nặng hoặc trong hoàn cảnh khách quan ngặt nghèo khác.

Pháp luật quy định đứa trẻ sinh ra được bao nhiều ngày thì gọi là mới đẻ. Thực tiễn xét xử ở nước ta coi đứa trẻ mới đẻ bị người mẹ giết hoặc vứt bỏ là đứa trẻ sau khi ra đời dài nhất là 7 ngày. Kể từ ngày thứ 8 trở đi, nếu người mẹ giết con mình thì không được coi là giết con mới đẻ nữa.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây do kinh tế - xã hội phát triển, các phương tiện thông tin đại chúng đã tuyên truyền chủ trương đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến tận làng xa xôi hẻo lánh. Trình độ dân trí ngày càng được nâng cao, các vụ giết trẻ sơ sinh hoặc vứt bỏ con mới đẻ đã hầu như không xảy ra.

Đứa trẻ mới đẻ bị giết hoặc bị vứt bỏ phải bị chết thì người mẹ mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết con mới đẻ, nếu người mẹ có hành vi trước đoạt tính mạng đứa trẻ hoặc có hành vi vứt con mới đẻ, nhưng đứa trẻ không bị chết thì chưa cấu thành tội giết con mới đẻ và như vậy tội giết con mới đẻ không có trường hợp phạm tội chưa đạt.

Hình phạt tội giết con mới đẻ

Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con mới đẻ hoặc vứt bỏ đứa trẻ đó dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm.

Quy định về tội danh này vẫn được duy trì tại điều 124, bộ luật hình sự năm 2015 cụ thể như sau:

Điều 124. Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ

1. Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà vứt bỏ con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Đường lối xử lý đối với người phạm tội giết con mới đẻ

Người mẹ phạm tội giết con mới đẻ hoặc vứt bỏ con mới đẻ dẫn đến đứa trẻ bị chết có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.

Việc xử lý loại tội phạm này chủ yếu nhằm giáo dục để người mẹ thấy trách nhiệm của mình đối với đứa con do mình đẻ ra, chống lại tư tưởng lạc hậu, những tàn dư của chế độ cũ. Chỉ nên truy tố, xét xử những trường hợp cần thiết có đầy đủ dấu hiệu của tội phạm.

Luật sư tư vấn quy định tội giết con mới đẻ qua zalo

Luật sư tư vấn quy định tội giết con mới đẻ qua zalo, kết nối qua số: 0986116605 để được tư vấn chi tiết.

2. Một số câu hỏi thường gặp về tội giết con mới đẻ

Trong quá trình tư vấn và tham gia bào chữa tội danh này, Luật Minh Khuê nhận thấy một số câu hỏi thường gặp và giải đáp cụ thể như sau:

Mức phạt cao nhất tội giết con mới đẻ?

Chào luật sư, xin luật sư giải đáp giúp tôi thắc mắc sau: Cha giết con mới đẻ thì có phạm tội giết con mới đẻ hay không, nếu có thì bị xử lý như thế nào? Mức phạt cao nhất cho tội danh này là bao nhiêu năm tù? Tôi xin cảm ơn.

Trả lời:

Bộ Luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 có quy định về một tội phạm đó là " Tội giết con mới đẻ". Tuy nhiên, có nhiều sự hiểu lầm về cấu thành của tội danh này. Thông thường nếu không tìm hiểu cụ thể về cấu thành tội phạm đối với Tội giết con đẻ thì nhiều người sẽ có suy nghĩ nhầm lẫn rằng tội này áp dụng cho cả cha và mẹ của đứa trẻ nếu người đó thực hiện hành vi giết con mới đẻ của mình.

Theo Bộ Luật hình sự, tại Điều 124 quy định về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ và theo nội dung đã phân tích ở trên, chủ thể của tội phạm này phải là người mẹ. Cha không phải chủ thể của tội phạm này. Do vậy, hành vi cha giết con mới đẻ của mình sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh khác trong Bộ luật Hình sự, ở đây sẽ là Tội giết người.

Tại Điều 123 Bộ luật Hình sự quy định về Tội giết người như sau:

1. Người nào giết người thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình:

b) Giết người dưới 16 tuổi;

Tội giết người không có chủ thể đặc biệt, chủ thể của tội phạm này là bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện hành vi xâm phạm tính mạng người khác với lỗi cố ý và dẫn đến hậu qủa người đó chết thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết người.

Theo đó, nếu cha giết con mới đẻ của mình thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với trường hợp quy định tại Điểm b Khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự: Giết người dưới 16 tuổi. Mức phạt tương ứng cho tội danh này là phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình. Với khung hình phạt như vậy thì tội phạm này thuộc loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Việc cha giết con mới đẻ không những thuộc vào hành vi có tính chất đặc biệt nguy hiểm về mặt pháp lý, mà xét về mặt đạo đức xã hội, hành vi này còn vi phạm nghiêm trọng về đạo đức, bị xã hội lên án gay gắt.

Như vậy, cùng một hành vi là giết người con mới đẻ, nhưng được thực hiện bởi chủ thể khác nhau thì đã cấu thành các tội phạm khác nhau. Do đó, khi truy cứu trách nhiệm về hành vi này cần lưu ý đến các yếu tố cấu thành tội phạm, đặc biệt là yếu tố chủ thể.

Khi nào phạm tội giết con mới đẻ khi nào phạm tội giết người?

Thưa luật sư, xin hỏi: Người phụ nữ mới đẻ con mà bỏ rơi con ở những vị trí có nguy cơ cao dẫn đến đứa trẻ bị chết như (cầu ao, mép hồ ...) thì phạm tội giết người hay phạm tội giết con mới đẻ ạ? Cảm ơn!

Trả lời:

Hành vi bỏ rơi con mới đẻ dẫn đến hậu quả trẻ tử vong có thể bị xử lý hình sự theo hai tội danh khác nhau tùy thuộc vào chủ thể thực hiện (mẹ đẻ hay người khác) và yếu tố tâm lý, hoàn cảnh lúc xảy ra sự việc.
Phạm tội giết hoặc bỏ rơi con mới đẻ (Điều 124 BLHS 2015):
Nếu người thực hiện hành vi là mẹ đẻ của đứa trẻ, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định riêng khung xử lý tại Điều 124. Điều kiện áp dụng như sau:
  • Con mới đẻ (trẻ sinh ra trong vòng 07 ngày tuổi).
  • Người mẹ bị ảnh hưởng nặng nề bởi tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh đặc biệt oái oăm (khó khăn kinh tế gia đình nghiêm trọng, bị cưỡng ép, v.v.).

Phân loại hành vi và mức hình phạt:

Hành vi Nội dung quy định Mức hình phạt
Giết con mới đẻ (Khoản 1) Mẹ có hành vi tước đoạt tính mạng của con mới đẻ. Phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Bỏ rơi con mới đẻ (Khoản 2) Mẹ bỏ rơi con mới đẻ dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết. Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Trường hợp không phạm tội giết con mới đẻ: Nếu hành vi bỏ rơi trẻ dẫn đến tử vong không thỏa mãn quy định tại Điều 124 (ví dụ: người bỏ là cha đẻ, ông bà, người nuôi dưỡng hoặc mẹ đẻ bỏ rơi con khi đứa trẻ đã trên 07 ngày tuổi), hành vi sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các tội danh khác tùy tính chất phạm tội và mức độ nguy hiểm của hành vi:  

Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng (Điều 132 BLHS 2015):​ Áp dụng khi người có nghĩa vụ chăm sóc, quản lý (cha, mẹ, người nuôi dưỡng) cố ý bỏ rơi đứa trẻ ở nơi vắng vẻ, mặc cho hậu quả xảy ra. Hình phạt tù từ 01 năm đến 05 năm (theo Khoản 2 Điều 132 do dẫn đến hậu quả làm người khác chết).

Tội giết người (Điều 123 BLHS 2015): Áp dụng khi người bỏ rơi nhận thức rõ hành vi vứt bỏ đứa trẻ ở nơi nguy hiểm (như hố rác, ao hồ, rừng vắng, thời tiết khắc nghiệt...) chắc chắn hoặc có thể dẫn đến việc đứa trẻ tử vong, nhưng vẫn cố tình thực hiện và bỏ mặc cho hậu quả xảy ra. Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm hoặc tù chung thân/tử hình tùy thuộc vào tính chất, mức độ và các tình tiết tăng nặng (như tước đoạt tính mạng của trẻ em - người dưới 16 tuổi).

Mẹ bỏ rơi con trên 07 ngày tuổi thì phạm tội gì?

Hành vi mẹ bỏ rơi con trên 07 ngày tuổi dẫn đến hậu quả tử vong không còn thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều 124 Bộ luật Hình sự (vốn chỉ áp dụng cho trẻ dưới 07 ngày tuổi). Lúc này, hành vi sẽ được xem xét xử lý theo các tội danh chung tùy thuộc vào lỗi của người mẹ (lỗi cố ý hay lỗi vô ý) và phương thức thực hiện:
Tội giết người (Điều 123 BLHS 2015): Áp dụng trong trường hợp khi người mẹ nhận thức rõ hành vi bỏ rơi con ở nơi nguy hiểm (ví dụ: nơi hoang vắng, thời tiết khắc nghiệt, ao hồ, hoặc không có khả năng được phát hiện cứu giúp) chắc chắn hoặc có thể dẫn đến cái chết của đứa trẻ, thấy trước hậu quả chết người sẽ xảy ra nhưng vẫn bỏ mặc cho hậu quả xảy ra (lỗi cố ý gián tiếp) hoặc có ý định tước đoạt tính mạng của con (lỗi cố ý trực tiếp). Mức hình phạt theo điểm b khoản 1 Điều 123, phạm tội với người dưới 16 tuổi sẽ bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
Tội vô ý làm chết người (Điều 128 BLHS 2015): Áp dụng trong trường hợp khi người mẹ bỏ rơi con không nhằm mục đích tước đoạt tính mạng, nhưng do cẩu thả hoặc quá mức vô ý mà không thấy trước được hành vi bỏ rơi của mình có thể dẫn đến hậu quả chết người, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước điều đó. Mức hình phạt là cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Nếu làm chết nhiều người hoặc do vi phạm quy tắc nghề nghiệp/quy tắc hành chính thì mức hình phạt cao hơn.
Tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng (Điều 132 BLHS 2015): Áp dụng trong trường hợp khi người mẹ có nghĩa vụ trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng nhưng có hành vi bỏ mặc, không thực hiện nghĩa vụ cứu giúp khi đứa trẻ đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng mà mình có điều kiện để cứu giúp. Mức hình phạt teo khoản 2 Điều 132, trường hợp hành vi không cứu giúp dẫn đến hậu quả nạn nhân tử vong, mức hình phạt là phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Người mẹ bị trầm cảm sau sinh nên giết con mới đẻ có bị phạt tù không?

Trả lời: Việc người mẹ bị trầm cảm sau sinh có phải chịu trách nhiệm hình sự hay không phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của bệnh lý tâm thần đến nhận thức và khả năng điều khiển hành vi của người mẹ tại thời điểm phạm tội, cũng như độ tuổi của đứa trẻ.
Nguyên tắc chung về năng lực chịu trách nhiệm hình sự
Theo Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, trầm cảm sau sinh là một dạng rối loạn tâm thần có nhiều mức độ khác nhau:
  • Trường hợp mất hoàn toàn nhận thức/điều khiển hành vi (Loạn thần nặng, mất kiểm soát thực tế): Người mẹ có thể được xác định là không có năng lực trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp này, tòa án sẽ áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thay vì hình phạt tù.
  • Trường hợp chỉ bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi (Trầm cảm mức độ vừa và nhẹ, hoặc rối loạn tâm thần chưa đến mức mất khả năng nhận thức): Người mẹ vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự, nhưng tình trạng bệnh này sẽ được xem xét là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự (theo điểm s khoản 1 hoặc khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự).

Thủ tục bắt buộc giám định pháp y tâm thần

Để xác định chính xác người mẹ có phải chịu trách nhiệm hình sự hay không, cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) bắt buộc phải trưng cầu giám định pháp y tâm thần đối với người mẹ.
Kết luận của Hội đồng giám định y khoa/pháp y tâm thần về trạng thái tâm thần của người mẹ tại thời điểm thực hiện hành vi là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để quyết định việc truy cứu trách nhiệm hình sự hay áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc.
Các tội danh áp dụng khi người mẹ trầm cảm sau sinh giết con
Tùy thuộc vào độ tuổi của đứa trẻ và hoàn cảnh, hành vi của người mẹ có thể rơi vào các trường hợp pháp lý sau:
Trường hợp 1: Con dưới 07 ngày tuổi (Áp dụng Điều 124 BLHS): Nếu người mẹ bị ảnh hưởng nặng nề bởi tình trạng tâm lý sau sinh (được coi là hoàn cảnh đặc biệt hoặc do ảnh hưởng của tư tưởng, tâm sinh lý hậu sản) dẫn đến hành vi giết con mới đẻ (dưới 07 ngày tuổi):
  • Tội danh: Tội giết hoặc bỏ rơi con mới đẻ (Điều 124 BLHS).
  • Hình phạt: Khung hình phạt đối với tội này nhẹ hơn rất nhiều so với tội giết người thông thường, cụ thể phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm (khoản 1 Điều 124). Tình trạng trầm cảm/rối loạn tâm lý sau sinh là yếu tố cốt lõi cấu thành nên hoàn cảnh đặc biệt của tội danh này.

Trường hợp 2: Con trên 07 ngày tuổi (Áp dụng Điều 123 BLHS hoặc các tội tương ứng)

Nếu đứa trẻ trên 07 ngày tuổi, cấu thành tội danh không còn thuộc Điều 124 mà chuyển sang Tội giết người (Điều 123 BLHS).

Nếu qua kết luận giám định pháp y tâm thần, hội đồng giám định xác định tại thời điểm phạm tội người mẹ vẫn có năng lực chịu trách nhiệm hình sự (dù bị trầm cảm làm suy giảm một phần ý chí): Người mẹ vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội giết người (với tình tiết định khung tăng nặng là giết người dưới 16 tuổi).

Tuy nhiên, Hội đồng xét xử sẽ xem xét yếu tố bệnh lý trầm cảm sau sinh là tình tiết giảm nhẹ đặc biệt khi quyết định hình phạt (có thể được áp dụng mức án dưới khung hình phạt hoặc tuyên mức án khoan hồng hơn).

Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài điện thoại, gọi ngay số: 1900.6162 để được giải đáp. Trân trọng./.