Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy Điều 258 BLHS

1. Lôi kéo người khác sử dụng ma túy là gì?

Đầu tiên là về thuật ngữ "lôi kéo" - từ này được hiểu mang sắc thái nghĩa tiêu cực, hành vi lôi kéo chỉ những hành động dùng lời lẽ, hành vi để dụ dỗ, hướng người khác đến những việc làm, suy nghĩ và cách thể hiện tiêu cực, gây ảnh hưởng đến tâm lý, sức khỏe của người bị lôi kéo hoặc người khác, thâm chí có thể ảnh hưởng đến tính mạng và vi phạm đạo đức, quy định của pháp luật.

Từ định nghĩa về hành vi lôi kéo có thể hiểu, hành vi lôi kéo người khác sử dụng ma túy là hành vi xâm phạm đến các quy định của Nhà nước về quản lý, sử dụng các chất ma túy và gián tiếp xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của người khác được pháp luật bảo vệ.

Theo quy định tại Khoản 1 - Điều 258 của Bộ luật Hình sự năm 2015, Luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2017 đưa ra định nghĩa về hành vi lôi kéo người khác sử dụng ma túy trái phép sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy. Trong đó, các hành vi được cho là lôi kéo người khác sử dụng ma túy như sau:

- Trường hợp rủ rê, dụ dỗ, xúi giục người khác sử dụng trái phép chất ma túy để họ sử dụng trái phép chất ma túy một cách tự nguyện. Ví dụ: Anh A là người nghiện mà túy, A dụ dỗ, dùng những lời lẽ nói rằng ma túy giúp giảm căng thẳng, làm tinh thần thoải mái, quên đi mọi nỗi đau khổ muộn phiền để B là một người bình thường khác sử dụng trái phép chất ma túy với mình,...

- Dùng các thủ đoạn khác nhằm kích thích người khác sử dụng trái phép chất ma túy như: Cố ý sử dụng thử cho họ thấy, dùng những cử chỉ, hành động để mời gọi họ sử dụng "thử" chất ma túy. cung cấp thông tin để họ biết, hoặc rủ rê họ buôn bán để có tiền sử dụng trái phép chất ma túy,... Ví dụ: A là người nghiện ma túy và đồng thời cung cấp ma túy cho những đối tượng khác, A rủ rê B cũng là người bình thường dùng "thử" hàng của B và mời B mua ma túy của mình bán để sử dụng trái phép chất ma túy thì sẽ bị quy vào hành vi lôi kéo người khác sử dụng chất ma túy, tuy nhiên nếu A rủ rê và chào gọi C cũng là một người nghiện ma túy sử dụng ma túy và mua ma túy của mình thì trường hợp này lại không xác định là rủ rê, lôi kéo người khác sử dụng chất ma túy theo quy định tại Điều 258 Luật Hình sự...

Như vậy, người nào có hành vi dụ dỗ, xúi giục nhằm khêu gợi sự ham muốn của người khác để họ sử dụng trái phép chất ma túy với mình thì thuộc trường hợp rủ rê, lôi kéo theo quy định tại Điều 258 của Bộ luật Hình sự. Ngoài ra, đối với trường hợp nếu các con nghiện cùng nhau góp tiền, cùng nhau sử dụng ma túy thì không xác định là rủ rê, lôi kéo người khác sử dụng ma túy theo quy định tại Điều 258 của Bộ luật Hình sự mà được xem là tội sử dụng trái phép chất ma túy.

2. Cấu thành Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy

2.1. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy là bất kỳ người nào từ đủ 16 tuổi trở lên và có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự. Điều này có nghĩa là người phạm tội phải có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình. Theo quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh này vì đây không phải là tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng được liệt kê trong điều luật.   

2.2. Khách thể của tội phạm

Khách thể trực tiếp của tội phạm là những quy định của Nhà nước về chế độ quản lý các chất ma túy, cụ thể là việc cấm sử dụng trái phép các chất này. Hành vi lôi kéo người khác sử dụng trái phép ma túy đã trực tiếp xâm phạm đến trật tự, kỷ cương quản lý nhà nước.   

Bên cạnh đó, tội phạm này còn xâm hại một cách gián tiếp đến nhiều giá trị xã hội khác, bao gồm sức khỏe, tính mạng, nhân phẩm và danh dự của người bị lôi kéo. Điều này phản ánh tính chất nguy hiểm của tội phạm không chỉ dừng lại ở việc vi phạm các quy định hành chính mà còn gây ra những tổn thất nặng nề cho cá nhân và xã hội.   

Đáng chú ý, đối tượng tác động của tội phạm là người sử dụng ma túy, nhưng họ lại không phải là người bị hại theo đúng nghĩa pháp lý. Trong nhiều trường hợp, họ có thể là đồng phạm hoặc thậm chí là người phạm tội khác (như Tội tàng trữ hoặc sử dụng trái phép chất ma túy), đặc biệt khi cùng tham gia mua bán hoặc sử dụng. Sự phức tạp này đòi hỏi các cơ quan tố tụng phải phân tích kỹ lưỡng hành vi và vai trò của từng cá nhân để xác định đúng bản chất pháp lý của vụ án.   

2.3. Mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy được thể hiện qua hành vi tác động đến ý chí của người khác, nhằm mục đích làm cho họ sử dụng ma túy trái phép. Các hành vi này được thể hiện cụ thể qua các hình thức sau:   

• Rủ rê, dụ dỗ, xúi giục: Đây là những hành vi tác động về mặt tâm lý, dùng lời nói, thuyết phục để khơi gợi sự tò mò, ham muốn hoặc làm cho người khác không muốn sử dụng ma túy cũng phải đồng ý.   
• Bằng các thủ đoạn khác: Đây là một dấu hiệu mở, bao gồm các hành vi tinh vi hơn để lôi kéo người khác. Các tài liệu hướng dẫn pháp luật đã làm rõ khái niệm này, ví dụ như hành vi "tâng bốc, kích động, sỉ nhục" người khác để họ phải sử dụng ma túy , hoặc các thủ đoạn như cho xem phim, ảnh, kể về những cảm giác "hấp dẫn" khi sử dụng nhằm khơi gợi sự ham muốn. Một ví dụ khác là cho ma túy vào thức ăn, đồ uống mà người khác không biết để lôi kéo họ sử dụng.   

Một vướng mắc pháp lý quan trọng trong thực tiễn là việc phân biệt giữa hành vi lôi kéo với việc "cùng nhau sử dụng ma túy" giữa các con nghiện. Các giải đáp pháp lý của Tòa án nhân dân tối cao đã chỉ ra rằng, đối với trường hợp các con nghiện đã có ý chí sử dụng ma túy từ trước và cùng nhau góp tiền, cùng nhau sử dụng, thì hành vi đó không cấu thành Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy. Điều này nhấn mạnh bản chất của hành vi lôi kéo là tác động đến ý chí của người chưa có ý định hoặc đang do dự. Ngược lại, việc cùng nhau sử dụng ma túy thể hiện sự đồng thuận, không còn yếu tố "lôi kéo" mà thiên về tính chất đồng phạm trong tội sử dụng trái phép chất ma túy. Việc xác định ranh giới pháp lý này rất quan trọng để tránh việc hình sự hóa không đúng bản chất hành vi, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức trong việc chứng minh ý chí chủ quan của từng cá nhân trong vụ án.   

2.4. Mặt chủ quan của tội phạm

Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Điều này có nghĩa là người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là rủ rê, dụ dỗ, xúi giục hoặc dùng thủ đoạn khác để người khác sử dụng ma túy là nguy hiểm cho xã hội và bị pháp luật cấm. Mặc dù nhận thức được tác hại đó, họ vẫn mong muốn và thực hiện hành vi để đạt được mục đích cuối cùng là làm cho người khác sử dụng ma túy trái phép.   

Mục đích làm cho người khác sử dụng trái phép chất ma túy là dấu hiệu bắt buộc của tội danh này. Động cơ phạm tội có thể khác nhau, ví dụ như vì tư lợi hoặc vì động cơ đê hèn. Tuy nhiên, các động cơ này không phải là dấu hiệu của cấu thành tội phạm cơ bản mà là các tình tiết định khung tăng nặng. 

3. Hình phạt Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy

Nội dung Điều 258 Bộ luật hình sự quy định về tội danh này như sau:

Điều 258. Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy

1. Người nào rủ rê, dụ dỗ, xúi giục hoặc bằng các thủ đoạn khác nhằm lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:

a) Có tổ chức;

b) Phạm tội 02 lần trở lên;

c) Vì động cơ đê hèn hoặc vì tư lợi;

d) Đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi;

đ) Đối với phụ nữ mà biết là có thai;

e) Đối với 02 người trở lên;

g) Đối với người đang cai nghiện;

h) Gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;

i) Gây bệnh nguy hiểm cho người khác;

k) Tái phạm nguy hiểm.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:

a) Gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây chết người;

b) Gây bệnh nguy hiểm cho 02 người trở lên;

c) Đối với người dưới 13 tuổi.

4. Phạm tội trong trường hợp gây chết 02 người trở lên, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.

5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.

3.1 Các khung hình phạt chính, hình phạt bổ sung

Tại Điểm 137 Điều 1 Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 389 như sau: “1. Người nào không hứa hẹn trước mà che giấu một trong các tội phạm quy định tại Điều 258)" sẽ bị khởi tố theo khoả 1 Điều 389 về Tội che giấu tội phạm.

Điều 258 Bộ luật Hình sự quy định 4 khung hình phạt chính và một hình phạt bổ sung, tùy thuộc vào tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội.   

• Khung 1 (Khoản 1): Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm đối với hành vi lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy mà chưa có tình tiết tăng nặng nào.   
• Khung 2 (Khoản 2): Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp nghiêm trọng hơn, bao gồm: có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên, vì động cơ đê hèn hoặc tư lợi, đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi, đối với phụ nữ có thai, đối với 02 người trở lên, đối với người đang cai nghiện, gây tổn hại sức khỏe người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%, gây bệnh nguy hiểm cho người khác, hoặc tái phạm nguy hiểm.   
• Khung 3 (Khoản 3): Phạt tù từ 10 năm đến 15 năm khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau: gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây chết người, gây bệnh nguy hiểm cho 02 người trở lên, hoặc đối với người dưới 13 tuổi.   
• Khung 4 (Khoản 4): Phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng là gây chết 02 người trở lên.   

Hình phạt bổ sung (Khoản 5): Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng. 

3.2 Phân tích một số tình tiết định khung tăng nặng

Luật Minh Khuê giải thích một số tình tiết định khung tặng nặng liên quan đến tội danh:

• Có tổ chức: Tình tiết này thể hiện sự câu kết chặt chẽ giữa nhiều người để cùng thực hiện tội phạm. Người có vai trò tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm. Tình tiết này khác biệt với Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 255) ở chỗ nó chỉ là tình tiết tăng nặng trong một vụ án có nhiều đồng phạm, chứ không phải là bản thân tội danh.  
• Gây tổn hại cho sức khỏe: Đây là một trong những tình tiết định khung quan trọng nhất, phản ánh hậu quả thực tế của hành vi lôi kéo. Mức độ tổn hại được xác định bằng tỉ lệ phần trăm tổn thương cơ thể. Tác hại của ma túy đối với sức khỏe con người là vô cùng nghiêm trọng, bao gồm tổn thương hệ thần kinh, suy nhược toàn thân, làm mất khả năng lao động.  
• Gây bệnh nguy hiểm cho người khác: Tình tiết này đề cập đến việc người phạm tội đã gây ra các bệnh lây truyền nguy hiểm cho người bị lôi kéo sử dụng ma túy, ví dụ như HIV/AIDS, viêm gan B, lao, thông qua việc dùng chung kim tiêm hoặc các con đường lây nhiễm khác.  
• Tái phạm nguy hiểm: Theo quy định của pháp luật hình sự, tái phạm nguy hiểm là trường hợp người phạm tội trước đây đã bị kết án về tội rất nghiêm trọng, tội đặc biệt nghiêm trọng do lỗi cố ý, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội sử dụng trái phép chất ma túy. Hoặc trường hợp đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội này.  

Dưới đây là bảng tóm tắt các khung hình phạt và tình tiết định khung tăng nặng của Điều 258 BLHS:

4. Phân biệt với các tội danh liên quan khác

Việc phân biệt Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy với các tội danh ma túy khác, đặc biệt là Tội cưỡng bức và Tội tổ chức sử dụng, là rất quan trọng để đảm bảo việc định tội chính xác.

4.1. Phân biệt với Tội cưỡng bức người khác sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 257)

Hai tội danh này có bản chất hành vi hoàn toàn khác nhau. Tội cưỡng bức người khác sử dụng ma túy sử dụng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn uy hiếp tinh thần để buộc nạn nhân phải sử dụng ma túy trái với ý muốn của họ. Hành vi này mang tính chất ép buộc, trái với ý chí của nạn nhân. Ngược lại, Tội lôi kéo sử dụng các thủ đoạn tác động về mặt tâm lý như rủ rê, dụ dỗ, xúi giục. Nạn nhân sử dụng ma túy sau khi bị lôi kéo là do đã bị tác động về mặt tâm lý và đồng ý làm theo, chứ không phải do bị ép buộc.   

Sự khác biệt về tính chất nguy hiểm cũng được thể hiện rõ qua mức hình phạt cơ bản. Khung hình phạt cơ bản của Tội cưỡng bức (Điều 257) là từ 02 năm đến 07 năm tù, cao hơn Tội lôi kéo (từ 01 năm đến 05 năm tù), phản ánh tính chất nghiêm trọng hơn của hành vi ép buộc.  Bảng so sánh sau đây sẽ làm rõ hơn sự khác biệt giữa hai tội danh này:

4.2. Phân biệt với Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 255)

Hai tội danh này thường bị nhầm lẫn vì đều có yếu tố liên quan đến việc nhiều người cùng sử dụng ma túy. Tuy nhiên, bản chất hành vi của chúng hoàn toàn khác nhau. Tội lôi kéo là hành vi tác động đến ý chí của một cá nhân hoặc một vài cá nhân, nhằm mục đích làm cho họ sử dụng ma túy. Ngược lại, Tội tổ chức sử dụng ma túy là hành vi tạo ra một quy trình, một môi trường, một "sân chơi" để nhiều người cùng sử dụng ma túy. Hành vi này bao gồm việc chuẩn bị địa điểm, cung cấp ma túy, dụng cụ sử dụng, và điều hành quá trình đó, với mục đích chung là để nhiều người cùng sử dụng ma túy một cách có hệ thống.   

Trong khi hành vi lôi kéo có thể chỉ là một hành vi đơn lẻ, thì hành vi tổ chức sử dụng ma túy thường mang tính hệ thống, hướng đến một nhóm người trong một không gian và thời gian cụ thể. Việc phân biệt rõ hai tội danh này là rất cần thiết để đảm bảo áp dụng đúng mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội.

5. Thực tiễn áp dụng và các vấn đề pháp lý liên quan 

5.1. Phân tích thực tiễn xét xử và vướng mắc pháp lý 

Trong thực tiễn, việc tìm kiếm các án lệ hoặc bản án sơ thẩm công khai về Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, các giải đáp pháp lý của Tòa án nhân dân tối cao đã làm rõ một số vướng mắc quan trọng, giúp các cơ quan tố tụng áp dụng pháp luật một cách thống nhất.  

Một trong những vấn đề nổi cộm là ranh giới giữa Tội lôi kéo (Điều 258) và việc "cùng nhau sử dụng ma túy." Theo các giải đáp, nếu một người nghiện ma túy rủ người nghiện ma túy khác cùng nhau góp tiền để mua ma túy và cùng sử dụng, hành vi này không cấu thành Tội lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy. Các giải pháp pháp lý đã khẳng định rằng hành vi rủ rê, dụ dỗ trong tội lôi kéo phải là hành vi tác động đến ý chí của người chưa có ý định sử dụng, nhằm khêu gợi sự ham muốn của họ để họ sử dụng trái phép chất ma túy. Ngược lại, hành vi "cùng nhau sử dụng" giữa những người nghiện đã có ý chí sử dụng từ trước thì không có yếu tố "lôi kéo" mà chỉ là sự đồng thuận. Đây là một điểm mấu chốt để phân biệt và định tội, ngăn chặn việc hình sự hóa những hành vi đơn thuần là đồng phạm trong tội sử dụng trái phép chất ma túy sang tội danh có khung hình phạt nặng hơn, phản ánh sự tinh tế trong việc xác định ý chí chủ quan và bản chất hành vi của người phạm tội.  

5.2. Các văn bản hướng dẫn về phòng, chống ma tuý có liên quan 

Để công tác đấu tranh phòng, chống ma túy có hiệu quả, bên cạnh Bộ luật Hình sự, các cơ quan chức năng còn áp dụng nhiều văn bản pháp luật chuyên ngành khác.

• Luật Phòng, chống ma túy 2021: Luật này quy định về các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và tệ nạn ma túy; kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy và đặc biệt là quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy. Luật này đóng vai trò là cơ sở pháp lý nền tảng để xác định và quản lý các đối tượng sử dụng ma túy, từ đó phục vụ cho việc điều tra, xét xử các tội danh liên quan.  
• Nghị định số 105/2021/NĐ-CP của Chính phủ: Nghị định này ra đời để quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy. Nghị định này quy định về công tác phối hợp của các cơ quan chuyên trách, kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy và đặc biệt là việc quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy. Các quy định này là công cụ hữu hiệu để các cơ quan chức năng thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm ma túy một cách hệ thống và hiệu quả.  
• Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP: Mặc dù đã hết hiệu lực, một số khái niệm trong Thông tư này vẫn được các cơ quan tố tụng tham khảo và kế thừa để giải thích các tình tiết trong Bộ luật Hình sự 2015, ví dụ như khái niệm về "Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy". Điều này cho thấy sự liên tục và phát triển của hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam trong lĩnh vực này.

Kết luận

Có thể thấy Điều 258 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) là một công cụ pháp lý quan trọng và hiệu quả trong việc đấu tranh với tội phạm lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy. Sự cụ thể hóa các hành vi cấu thành tội phạm (rủ rê, dụ dỗ, xúi giục,...) đã tạo ra một cơ sở vững chắc hơn cho các cơ quan tố tụng, hạn chế được sự tùy tiện trong quá trình áp dụng pháp luật so với các quy định trước đây.

Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cho thấy vẫn còn những vướng mắc cần được làm rõ hơn, đặc biệt là trong việc phân biệt hành vi "lôi kéo" với việc "cùng nhau sử dụng ma túy" giữa các con nghiện. Việc phân biệt này không chỉ liên quan đến việc định tội danh mà còn thể hiện sự khác biệt trong bản chất hành vi và ý chí của người phạm tội. Để đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng pháp luật, cần có thêm các văn bản hướng dẫn chi tiết và việc công bố rộng rãi các án lệ. Các bản án được phân tích kỹ lưỡng sẽ là nguồn tham khảo quý báu, giúp các thẩm phán, kiểm sát viên và luật sư có cái nhìn sâu sắc hơn về việc áp dụng điều luật trong các tình huống cụ thể.

Cuối cùng, việc tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật, đặc biệt là về những hậu quả pháp lý nghiêm trọng của hành vi lôi kéo người khác sử dụng ma túy, cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của cộng đồng. Điều này góp phần không chỉ vào việc đấu tranh xử lý mà còn vào công tác phòng ngừa, ngăn chặn tệ nạn ma túy ngay từ gốc.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.