1. Lý thuyết về kiểu dáng công nghiệp
1.1. Khái niệm
Điều 4 của Khoản 13 trong Luật Sở hữu Trí tuệ năm 2005 quy định rằng "Kiểu dáng công nghiệp là bề ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp của chúng." Thuật ngữ "sản phẩm" trong ngữ cảnh này áp dụng cho đồ vật, công cụ, phương tiện và các thành phẩm khác, được sản xuất thông qua phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp, với cấu trúc và chức năng rõ ràng, có khả năng lưu thông độc lập.
1.2. Điều kiện bảo hộ
Kiểu dáng công nghiệp sẽ được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện sau:
(1) Tính mới:
- Khác biệt đáng kể: Kiểu dáng công nghiệp được coi là có tính mới khi nó có sự khác biệt đáng kể so với những kiểu dáng công nghiệp đã được tiết lộ công khai thông qua sử dụng, mô tả văn bản, hoặc bất kỳ hình thức nào khác, bên trong hoặc ngoài nước, trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên nếu có.
- Không khác biệt đáng kể: Hai kiểu dáng công nghiệp không được coi là khác biệt đáng kể nếu chỉ có sự khác biệt trong các đặc điểm tạo dáng không dễ nhận biết, không dễ ghi nhớ, và không thể phân biệt tổng thể giữa chúng. Đặc điểm tạo dáng bao gồm đường nét, hình khối, màu sắc, tương quan vị trí hoặc kích thước, khi kết hợp với các đặc điểm khác tạo thành một tập hợp đủ để xác định kiểu dáng công nghiệp đó.
- Chưa bộc lộ công khai: Kiểu dáng công nghiệp được coi là chưa bộc lộ công khai nếu chỉ một số người hạn chế biết về nó và có nghĩa vụ giữ bí mật. Tính mới không bị mất nếu kiểu dáng công nghiệp được công bố trong một số trường hợp, ví dụ như khi người có quyền đăng ký công bố mà không cần sự cho phép của người có quyền.
(2) Tính sáng tạo:
Không dễ dàng được tạo ra: Kiểu dáng công nghiệp được coi là có tính sáng tạo nếu, dựa trên kiểu dáng công nghiệp đã được tiết lộ công khai trước đó, không dễ dàng tạo ra nó đối với những người có kiến thức trung bình về lĩnh vực tương ứng.
(3) Khả năng áp dụng công nghiệp:
Kiểu dáng công nghiệp được xem là có khả năng áp dụng công nghiệp nếu có khả năng sử dụng làm mẫu để sản xuất hàng loạt các sản phẩm có kiểu dáng tương tự thông qua phương pháp công nghiệp hoặc thủ công lặp lại.
2. Đề bài tập tình huống về Kiểu Dáng Công Nghiệp
Bài 1: Ông Nguyễn Xuân Minh đã sáng tạo ra một dạng hình dưa hấu hình hồ lô độc đáo bằng cách sử dụng khuôn ép, và sản phẩm này có khả năng sản xuất hàng loạt. Sau khi trưng bày sản phẩm tại triển lãm nông sản địa phương, ông Minh đã bán được số lượng lớn sản phẩm. Đánh giá về tiềm năng thương mại cao của sản phẩm, ông Minh đã quyết định xem xét việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
1. Liệu hình dáng đặc biệt của dưa hấu hình hồ lô có thể được bảo hộ dưới dạng tác phẩm mỹ thuật ứng dụng không? Tại sao?
2. Hình dáng đặc biệt của dưa hấu hình hồ lô có đáp ứng các điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp không?
3. Ý kiến tư vấn trong trường hợp ông Minh muốn đăng ký khuôn ép để tạo ra dưa hấu có hình hồ lô là kiểu dáng công nghiệp.
Bài 2: Doanh nghiệp MN đặt câu hỏi: Trong tình huống mà trước ngày nộp đơn đăng ký sáng chế, kiểu dáng công nghiệp tương đồng với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp đã được người khác sử dụng, nhưng sau đó doanh nghiệp MN tạo ra một sáng chế, kiểu dáng công nghiệp đồng nhất với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp trong đơn đăng ký của mình một cách độc lập. Liệu sau khi văn bằng bảo hộ được cấp, doanh nghiệp MN có quyền tiếp tục sử dụng sáng chế, kiểu dáng công nghiệp đó không?
3. Gợi ý trả lời bài tập tình huống về Kiểu Dáng Công Nghiệp
Bài 1:
1. Liệu hình dáng đặc biệt của dưa hấu hình hồ lô có thể được bảo hộ dưới dạng tác phẩm mỹ thuật ứng dụng không? Tại sao?
Dựa theo quy định tại khoản 2 Điều 13 của Nghị định 22/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật Sở hữu Trí tuệ năm 2005 và Luật Sở hữu Trí tuệ sửa đổi năm 2009 liên quan đến quyền tác giả, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được định nghĩa theo điểm g khoản 1 Điều 14 của Luật Sở hữu Trí tuệ là tác phẩm thể hiện bằng đường nét, màu sắc, hình khối, bố cục có tính hữu ích và có thể kết hợp với đồ vật hữu ích. Đây bao gồm các loại như thiết kế đồ họa, thiết kế thời trang, tạo dáng sản phẩm, thiết kế nội thất, và trang trí.
Theo Điều 6 của Luật Sở hữu Trí tuệ năm 2005, quyền tác giả đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng phát sinh từ thời điểm sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất, không phụ thuộc vào nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, và có hay chưa công bố, đã đăng kí hay chưa đăng kí.
Dựa vào thông tin cung cấp, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được xem xét là hình dáng dưa hấu hồ lô do ông Minh sáng tạo. Tuy nhiên, hình dáng này không đáp ứng điều kiện về tính mới và tính hữu ích. Hình dáng dưa hấu hồ lô thể hiện bằng đường nét, hình khối không mang tính mới vì giống với hình dáng của bình hồ lô đã có trước đó (như bầu hồ lô). Đồng thời, xét về tính hữu ích, tác phẩm này chỉ đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ mà không thay đổi chất lượng của quả dưa.
Do đó, dựa trên các điều kiện về tính mới và tính hữu ích, hình dáng dưa hấu hồ lô của ông Minh không đáp ứng được đủ yêu cầu để được bảo hộ là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng theo quy định của Luật Sở hữu Trí tuệ.
2. Hình dáng đặc biệt của dưa hấu hình hồ lô có đáp ứng các điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp không?
Theo quy định tại Điều 4 Luật Sở hữu Trí tuệ SĐBS năm 2009, kiểu dáng công nghiệp được định nghĩa là hình dáng bên ngoài của sản phẩm, thể hiện qua hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp của chúng. Kiểu dáng công nghiệp, khi có chức năng thẩm mỹ, hấp dẫn thị hiếu người tiêu dùng bằng sự độc đáo, vẻ đẹp, và sự bắt mắt. Sản phẩm, trong trường hợp này là quả dưa hấu hình hồ lô của ông Minh, được hiểu là đồ vật, dụng cụ, hoặc phương tiện sản xuất bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp, có kết cấu chức năng rõ ràng, và có thể lưu thông độc lập.
Ông Minh muốn đăng ký sở hữu trí tuệ về kiểu dáng công nghiệp của quả dưa hấu hình hồ lô với niềm tin rằng sản phẩm này có khả năng khai thác thương mại cao. Tuy nhiên, theo Điều 63 của Luật Sở hữu Trí tuệ năm 2009, để kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ, nó phải đáp ứng ba tiêu chí chính: có tính mới, có tính sáng tạo, và có khả năng áp dụng công nghiệp.
Đối với tiêu chí "Tính mới," để đánh giá tính mới của kiểu dáng công nghiệp, cần so sánh tập hợp các đặc điểm tạo dáng cơ bản với tập hợp các đặc điểm tạo dáng của kiểu dáng công nghiệp trùng lặp/tương tự gần nhất. Điều này đòi hỏi kiểm tra xem hình dáng quả dưa hấu hình hồ lô đã từng được công bố trên thế giới hay không. Nếu đã tồn tại tương tự trước đó, kiểu dáng công nghiệp mất tính mới.
Đối với tiêu chí "Tính sáng tạo," kiểu dáng quả dưa hấu hình hồ lô của ông Minh được coi là sáng tạo vì nó đưa ra một bước tiến rõ rệt về mặt kỹ thuật so với các sản phẩm cùng loại trước đó. Tuy nhiên, cần xem xét khả năng tạo hình này có dễ dàng đối với người có trình độ trung bình trong lĩnh vực tương ứng hay không, vì nếu quá dễ dàng, kiểu dáng mất đi tính sáng tạo.
Đối với tiêu chí "Khả năng áp dụng công nghiệp," sản phẩm của ông Minh có thể sản xuất với số lượng lớn bằng phương pháp thủ công nghiệp, cho nên nó đáp ứng yêu cầu này. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng việc tạo hình dáng lạ cho nông sản không thể sản xuất hàng loạt.
Ngoài ra, nếu đăng ký kiểu dáng công nghiệp cho hình dáng hồ lô nói trên, mọi hành vi làm ra kiểu dáng đó trên mọi vật, mọi loại quả đều có thể bị vi phạm. Đồng thời, nếu trong tự nhiên có quả dưa hấu hình hồ lô mà không phải do tác động, thì hình dáng đó cũng có thể bị vi phạm.
Dựa vào các phân tích trên, hình dáng quả dưa hấu hình hồ lô không đáp ứng đủ các điều kiện để được bảo hộ là kiểu dáng công nghiệp theo quy định của Luật Sở hữu Trí tuệ.
3. Ý kiến tư vấn trong trường hợp ông Minh muốn đăng ký khuôn ép để tạo ra dưa hấu có hình hồ lô là kiểu dáng công nghiệp.
Do không thể đăng ký kiểu dáng cho quả dưa hấu hình hồ lô, người nắm giữ kiểu dáng trái cây độc đáo có thể tìm đến việc đăng ký bảo hộ cho khuôn ép, điều này sẽ được coi là một kiểu dáng công nghiệp. Bằng cách này, người sở hữu quyền độc quyền đối với khuôn ép, có nghĩa là người khác không được phép sản xuất, mua bán, hoặc sử dụng khuôn tương tự.
Tuy nhiên, trong trường hợp này, người khác vẫn có thể tạo ra quả dưa hấu hình hồ lô bằng cách sử dụng các phương tiện khác, hoặc kỹ thuật khác để ép quả, bưởi thành hình hồ lô. Họ cũng có quyền sản xuất khuôn ép mới có phần rỗng bên trong, nhưng bên ngoài được trang trí thêm để tạo sự khác biệt so với khuôn đã được đăng ký. Điều quan trọng là quyền bảo hộ kiểu dáng công nghiệp chỉ áp dụng cho bề ngoài, không bảo vệ các chi tiết hay cấu trúc bên trong.
Trong trường hợp của ông Minh, để đăng ký khuôn ép để tạo ra quả dưa hấu hình hồ lô làm kiểu dáng công nghiệp có thể được bảo hộ, ông cần kiểm tra xem đã có ai đăng ký khuôn ép tương tự chưa. Nếu chưa có đăng ký, ông có thể đăng ký quyền sở hữu trí tuệ cho khuôn ép của mình. Ngược lại, nếu đã có người đăng ký, ông Minh có thể tìm cách làm cho khuôn ép của mình khác biệt bằng cách thêm vào một số chi tiết trang trí để không vi phạm quyền đã được đăng ký.
Bài 2:
Theo điều 16 của Điều 1 trong Luật Sửa đổi, Bổ sung Một số Điều của Luật Sở hữu Trí tuệ (năm 2009), quy định về quyền sử dụng trước đối với sáng chế và kiểu dáng công nghiệp như sau:
- Trong trường hợp trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên (nếu có) của đơn đăng ký sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp, người nào đã sử dụng hoặc đang chuẩn bị điều kiện cần thiết để sử dụng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp đồng nhất với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp trong đơn đăng ký của mình, nhưng được tạo ra một cách độc lập (được gọi là người có quyền sử dụng trước), sau khi văn bằng bảo hộ được cấp, người đó được quyền tiếp tục sử dụng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp trong phạm vi và khối lượng đã sử dụng hoặc đã chuẩn bị để sử dụng mà không phải xin phép hoặc trả tiền đền bù cho chủ sở hữu sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ. Việc thực hiện quyền này không bị coi là xâm phạm quyền của chủ sở hữu sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp.
- Người có quyền sử dụng trước sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp không được phép chuyển giao quyền này cho người khác, trừ trường hợp chuyển giao quyền đồng thời với việc chuyển giao cơ sở sản xuất, kinh doanh tại địa điểm sử dụng hoặc chuẩn bị sử dụng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp. Người có quyền sử dụng trước không được mở rộng phạm vi, khối lượng sử dụng nếu không được sự đồng ý của chủ sở hữu sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp.
Do đó, theo quy định của pháp luật như trên, trong tình huống trước ngày nộp đơn đăng ký sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp, nếu có người đã sử dụng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp đồng nhất với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp trong đơn đăng ký của mình mà lại tạo ra một cách độc lập, sau khi được cấp văn bằng bảo hộ, người đó được quyền tiếp tục sử dụng sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp đó.
Bài viết liên quan: Kiểu dáng công nghiệp là gì ? Điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp
Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về tổng hợp bài tập tình huống về Kiểu Dáng Công Nghiệp có đáp án. Xin cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi
