Vai trò của viện kiểm sát trong hỏi cung bị can dưới 18 tuổi

1. Chủ thể có thẩm quyền triệu tập, hỏi cung bị can dưới 18 tuổi

Theo quy định tại Điều 415 của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 (BLTTHS), chủ thể hỏi cung bị can, đặc biệt là khi đối tượng là người dưới 18 tuổi, phải là người đã được đào tạo hoặc có kinh nghiệm trong việc điều tra và truy tố vụ án liên quan đến người dưới 18 tuổi. Họ cần có hiểu biết cần thiết về tâm lý học và khoa học giáo dục đối với người dưới 18 tuổi.

Sau khi nghiên cứu các quy định của BLTTHS năm 2015, chúng tôi nhận thấy rằng chủ thể triệu tập và hỏi cung bị can cần phải là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Các chủ thể này có thể được phân loại như sau:

- Chủ thể có quyền hạn triệu tập và hỏi cung bị can: Điều tra viên (điểm d khoản 1 Điều 37 BLTTHS năm 2015); Kiểm sát viên (điểm g khoản 1 Điều 42 BLTTHS năm 2015); Cấp trưởng, cấp phó của các Cơ quan thuộc Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển, Kiểm ngư được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra (điểm đ khoản 2 Điều 39 BLTTHS năm 2015).

- Chủ thể chỉ có nhiệm vụ, quyền hạn hỏi cung bị can mà không có quyền hạn triệu tập bị can: cán bộ điều tra thuộc các Cơ quan của Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển, Kiểm ngư được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra (điểm c khoản 4 Điều 39 BLTTHS năm 2015).

- Chủ thể hỗ trợ việc hỏi cung bị can: Cán bộ điều tra thuộc Cơ quan điều tra và Kiểm tra viên thuộc Viện kiểm sát là người tiến hành tố tụng, nhưng họ không có quyền hạn triệu tập và hỏi cung bị can. Nhiệm vụ của họ bao gồm giao, chuyển, và gửi giấy triệu tập, ghi biên bản hỏi cung bị can khi được Điều tra viên, Kiểm sát viên phân công (Điều 40, 43 BLTTHS năm 2015).

Cấp trưởng, cấp phó, và cán bộ điều tra thuộc các cơ quan khác của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, nhưng họ không có thẩm quyền triệu tập và hỏi cung bị can (Điều 38 BLTTHS năm 2015).

2. Khi hỏi cung bị can dưới 18 tuổi, Viện kiểm sát có vai trò gì?

Theo Thông tư liên tịch số 06/2018/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BTP-BLĐTBXH ngày 21/12/2018 về việc phối hợp thực hiện một số quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 về thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi, có những quy định cụ thể về việc lấy lời khai và hỏi cung đối với những trường hợp này.

Theo đó, việc lấy lời khai của người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, người bị hại, người làm chứng dưới 18 tuổi có thể thực hiện tại nơi học tập, lao động và sinh hoạt của người đó hoặc nơi tiến hành điều tra. Cũng như việc hỏi cung bị can dưới 18 tuổi có thể thực hiện tại nơi cư trú của người đó hoặc nơi tiến hành điều tra. Đồng thời, khi lấy lời khai hoặc hỏi cung tại nơi tiến hành điều tra, truy tố, xét xử, cần phải sắp xếp và bố trí phòng lấy lời khai, hỏi cung sao cho thân thiện, phù hợp với tâm lý của người dưới 18 tuổi.

Trong trường hợp lấy lời khai của người bị hại dưới 18 tuổi, đặc biệt khi họ bị xâm hại tình dục, bị bạo hành hoặc bị mua bán, ưu tiên phải địa điểm lấy lời khai tại nơi cư trú của người đó. Nếu không có nơi cư trú, việc lấy lời khai sẽ được thực hiện tại cơ sở chăm sóc trẻ em, theo quy định của pháp luật.

Việc lấy lời khai và hỏi cung phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục, thời gian, đồng thời đảm bảo sự tham gia của người đại diện, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi, theo quy định tại Điều 183, Điều 421, và các điều luật khác có liên quan của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.

Khi tiến hành lấy lời khai hoặc hỏi cung, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng cần thực hiện với thái độ thân thiện, nhẹ nhàng và sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, phù hợp với độ tuổi, giới tính, và khả năng nhận thức của người dưới 18 tuổi. Quan trọng là xem xét và áp dụng các biện pháp hạn chế để giảm thời gian và số lượng lần lấy lời khai, hỏi cung. Nếu người dưới 18 tuổi có biểu hiện mệt mỏi, ảnh hưởng đến khả năng khai báo chính xác, quy trình nên tạm dừng để bảo đảm tốt nhất cho tâm lý và sức khỏe của họ.

Hoạt động hỏi cung đối với bị can dưới 18 tuổi được quy định với mục tiêu tối thiểu hóa thời gian và áp lực đối với người đó, nhằm đảm bảo rằng quá trình tố tụng diễn ra phù hợp với tâm lý, lứa tuổi, và khả năng nhận thức của họ. Điều này cũng nhấn mạnh việc bảo đảm quyền lợi và quyền của người dưới 18 tuổi, tuân thủ quy định của Công ước quốc tế về quyền trẻ em.

Theo quy định tại Điều 421 của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, khi lấy lời khai của người dưới 18 tuổi, đặc biệt là trong các trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, người bị hại, người làm chứng, hỏi cung bị can, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo trước thời gian và địa điểm lấy lời khai, hỏi cung cho người bảo chữa, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Trong trường hợp lấy lời khai người dưới 18 tuổi trong bối cảnh khẩn cấp, đảm bảo sự hiện diện của người bảo chữa hoặc người đại diện của họ là quan trọng.

Quá trình lấy lời khai của người bị hại và người làm chứng đối với người dưới 18 tuổi đặt ra những quy định cụ thể nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Theo đó, thời gian lấy lời khai không được vượt quá hai lần trong một ngày, mỗi lần không quá hai giờ. Các trường hợp ngoại lệ, như phạm tội có tổ chức, truy bắt nghi can đang bỏ trốn, ngăn chặn người khác phạm tội, hoặc để truy tìm công cụ, phương tiện phạm tội, có thể áp dụng thời gian và số lần lấy lời khai linh hoạt hơn.

Việc hỏi cung bị can dưới 18 tuổi cũng phải tuân thủ quy định về thời gian và số lần tương tự, trừ những trường hợp ngoại lệ như đã nêu trên.

Trong quá trình giải quyết vụ án, hoạt động hỏi cung bị can đóng vai trò quan trọng và phức tạp. Để đảm bảo tính đúng đắn và công bằng, việc thực hiện hoạt động hỏi cung cần phối hợp chặt chẽ với các biện pháp nghiệp vụ, cũng như tác động trực tiếp đến tâm lý của bị can. Viện kiểm sát, trong vai trò quản lý và giám sát hoạt động tố tụng, đảm bảo rằng việc hỏi cung bị can diễn ra theo đúng quy trình và không vi phạm quyền lợi của bị can, đồng thời ngăn chặn khả năng hàm ý oan uổng và bảo đảm an ninh trong quá trình này. Nguyên tắc này rất quan trọng để đảm bảo công bằng và tránh việc hậu quả tiêu cực như vi phạm quyền lợi của người vô tội hoặc thông tin không chính xác.

3. Một số lưu ý đối với Kiểm sát viên khi tham gia hỏi cung cùng Điều tra viên

 Trong công tác chuẩn bị

Sau khi nhận được thông báo từ Điều tra viên, Kiểm sát viên phải tiến hành nghiên cứu hồ sơ và tài liệu liên quan đến vụ án. Quá trình này đòi hỏi việc đánh giá kỹ lưỡng về tài liệu, chứng cứ đã thu thập được, và hiểu rõ ý nghĩa của chúng trong việc chứng minh tội phạm. Kiểm sát viên cần xác định những vấn đề chưa rõ ràng hoặc mâu thuẫn, nắm vững diễn biến của vụ án, và hiểu rõ loại và đặc điểm của vật chứng thu giữ.

Việc đánh giá nhanh chóng những phương thức và thủ đoạn thực hiện hành vi phạm tội, cũng như việc xác định đặc điểm nhân thân của bị can, quan hệ gia đình và xã hội, cùng với các mối liên quan với các đối tượng khác trong vụ án, đều là những yếu tố quan trọng trong quá trình đấu tranh pháp lý với bị can.

Kiểm sát viên cũng phải xác định rõ vai trò của bị can trong vụ án, và tương tác chủ động với Điều tra viên. Điều này bao gồm việc thảo luận về kế hoạch, nội dung, phương pháp, và chiến thuật hỏi cung. Kiểm sát viên cần đặt ra các giả thiết và tình huống có thể xảy ra trong trường hợp bị can thừa nhận tội, từ chối tội, kêu oan hoặc không khai báo hành vi phạm tội.

 Kiểm sát về trình tự, thủ tục

Kiểm sát viên phải thực hiện kiểm sát liên quan đến chủ thể thực hiện hành vi hỏi cung bị can, bao gồm ngày, giờ, và địa điểm thực hiện hoạt động hỏi cung. Đặc biệt, việc kiểm tra thông tin này trở nên quan trọng khi hỏi cung bị can được thực hiện vào ban đêm hoặc trong những trường hợp không thể trì hoãn. Thông qua việc nghiên cứu lời khai theo tuần tự thời gian, kiểm sát viên có thể đánh giá diễn biến tâm lý của bị can và xác định nguyên nhân khi bị can chối tội ở giai đoạn đầu, nhưng sau đó có thể khai báo trung thực, thành khẩn, hoặc ngược lại.

Kiểm sát viên cũng phải kiểm tra thông tin về căn cước lý lịch của bị can và đảm bảo sự thống nhất với các tài liệu khác như biên bản bắt giữ quả tang, biên bản bắt giữ trong trường hợp khẩn cấp. Điều này giúp xác định chính xác chủ thể đã thực hiện hành vi phạm tội, tránh nhầm lẫn về con người, đặc biệt là liên quan đến xác định tiền sự và tiền án của bị can.

Kiểm sát viên cần chú ý đến tình trạng sức khỏe của bị can và đảm bảo rằng các quyền và lợi ích hợp pháp của bị can được thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Trong trường hợp bị can là người dưới 18 tuổi hoặc có nhược điểm về thể chất, là người không biết chữ, dân tộc ít người, người nước ngoài không biết tiếng Việt, hoặc đang bị điều tra về hành vi phạm tội có khung hình phạt cao, thì cần có sự tham gia của người giám hộ và luật sư theo quy định.

Xem thêm: Giải pháp nâng cao vai trò của Viện kiểm sát trong hỏi cung bị can

Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Vai trò của viện kiểm sát trong hỏi cung bị can dưới 18 tuổi mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!