Tình huống: Kính thưa Luật sư, tôi muốn hỏi câu hỏi liên quan tới tổn thất chung trong lĩnh vực hàng hải, mong Luật sư hãy giải đáp giúp tôi: Việc xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung (Contributory Value) của tàu và hàng như thế nào? Do chủ thể nào chịu trách nhiệm?

Xin cảm ơn!

Cảm ơn bạn đã tin tưởng vào Công ty Luật Minh khuê và gửi tin nhắn cho chúng tôi, để trả lời câu hỏi của bạn, chúng tôi sẽ làm rõ các vấn đề sau:

1. Tổn thất chung là gì?

- Cơ sở pháp lý: Tổn thất chung hiện nay được quy định tại chương XVI Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015 quy định về khái niệm tổn thất chung, sự phân bổ tổn thất chung, tuyên bố tổn thất chung và chỉ định người phân bổ tổn thất chung, tổn thất riêng và thời hiệu khởi kiện tổn thất chung.

Tuy nhiên, theo khoản 1 Điều 292 của Bộ luật quy định khái niệm "Tổn thất chung" như sau:

"Tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung."

Chỉ những mất mát, hư hỏng và chi phí là hậu quả trực tiếp của hành động gây ra tổn thất chung mới được tính vào tổn thất chung.

Như vậy tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có chủ ý, có ý thức và hợp lý vì an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, tiền cước vận chuyển hàng hóa, tiền công vận chuyển hành khách thoát khỏi hiểm họa chung.

2. Đặc trưng tiêu biểu của tổn thất chung

Theo khái niệm về tổn thất chung: "là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung." thì tổn thất chung có những đặc trưng tiêu biểu sau:

a. Tổn thất chung phải có hy sinh và chi phí bất thường

Hy sinh và chi phí bất thường là những hy sinh và chi phí trong điều kiện bình thường không xảy ra.

>> Xem thêm:  Hành vi thương mại là gì ? Đặc điểm của hành vi thương mại

Ví dụ: tàu vận chuyển hàng từ cảng Singapore về cảng Hải Phòng. Trong điều kiện bình thường, các chi phí của chuyến đi bao gồm: cảng phí, đại lý phí, chi phí xếp dỡ hàng ở hai đầu bến, tiền mua nhiên liệu, dầu nhờn, vật tư, lương thực, thực phẩm, nước ngọt đủ dùng cho cả chuyến đi.

Trên hành trình xảy ra sự cố chẳng may tàu bị mắc cạn. Chủ tàu buộc phải thuê cứu hộ nhằm đưa tàu cùng hàng hóa trên tàu thoát khỏi cạn và phải trả chi phí cứu hộ. Như đã nêu ở trên, trong điều kiện bình thường đối với hành trình vận chuyển hàng hóa từ cảng Singapore về cảng Hải Phòng không có chi phí cứu hộ. Vì vậy, trong trường hợp này, chi phí cứu hộ là chi phí bất thường.

Các chí phí thông thường mà chủ tàu phải gánh chịu trong quá trình thực hiện hợp đồng vận chuyển bằng đường biển không phải là chi phí bất thường nên không phải là chi phí tổn thất chung.

b. Người thực hiện hành vi phải có hành động có chủ ý và hợp lý.

Hành động có chủ ý là hành động có ý thức của con người. Họ nhận thức được việc mình làm và chủ động làm việc đó. Hành động hợp lý là hành động mà ai rơi vào hoàn cảnh đó thì cũng sẽ hành động tương tự như vậy. Trong ví dụ nêu trên, hành động cứu hộ là hành động có chủ ý và hợp lý của người cứu hộ nhằm đưa tàu và hàng hóa trên tàu thóat khỏi cạn.

Ví dụ: Một con tàu đang hành trình trên biển, phát hiện thấy trong hầm hàng có đám cháy, thuyền viên bơm nước cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy làm hư hỏng một số hàng hóa trong hầm hàng. Trong trường hợp này, thuyền viên nhận thức được rằng nước cứu hỏa bơm vào hầm hàng để dập tắt đám cháy sẽ làm ướt hàng, nhưng họ vẫn chủ động bơm nudc cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy nhằm cứu tàu và các hàng hóa khác. Hành động bơm nước cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy, tuy có làm hư hỏng một số hàng hóa, nhưng là một hành động hợp lý. Bất kỳ thuyền viên nào cũng sẽ hành động như vậy nếu tàu của họ cũng gặp sư cố tương tự.

c. Hiểm họa cho tổn thất chung phải có thực

Hiểm họa có thực là là hiểm họa đang tồn tại trong thực tế, làm cho tàu và hàng hóa lâm vào tình trạng nguy hiểm.

Ví dụ 1: tàu gặp thời tiết xấu, hàng hóa bị xê dịch nên tàu bị nghiêng, không thể tiếp tục hành trình an toàn. Thuyền trưởng quyết định đưa tàu vào cảng lánh nạn để xếp lại hàng nhầm cân bằng tàu. Sự nghiêng của tàu là hiểm họa thực tế đe dọa an toàn chung của tàu và hàng hóa.

Ví dụ 2: Tàu rời cảng TP. Hồ Chí Minh ra Hải Phòng. Qua dự báo thời tiết, thuyền trưởng biết rằng có áp thấp nhiệt đới mạnh lên thành bão đã vượt qua Philippines vào Biển Đông, đang hướng thẳng về Đà Nẵng và Quy Nhơn. Thuyền trưởng cho rằng trong vài ngày tới bão có thể sẽ đi ngang qua phía trước hành trình của tàu. Vì vậy, để an toàn cho tàu và hàng hóa, thuyền trưởng quyết định neo tàu tại Vũng Tàu chờ bão tan mới tiếp tục hành trình. Trong trường hợp này, bão chỉ là hiểm họa do thuyền trưởng suy đoán ở phía trước trong tương lai. Bão không đang tồn tại trong thực tế đe dọa an toàn chung của tàu và hàng. Vì vậy, các chi phí phát sinh do tàu neo tránh bão không được công nhận là chi phí tổn thất chung.

d. Người thực hiện hành động có ý thức và hợp lý đó phải vì an toàn chung

Vì an toàn chung là vì an toàn cho cả tàu và hàng hóa. Nếu chỉ vì an toàn riêng cho tàu hoặc vì an toàn riêng cho hàng thì không được công nhận là tổn thất chung.

Ví dụ: tàu chở hàng đông lạnh, trên hành trình máy lạnh bị hỏng. Thuyền trưởng buộc phải đưa tàu ghé vào cảng để sửa chữa máy lạnh, nếu không, hàng đông lạnh sẽ bị hư hỏng. Trong trường hợp này, việc tàu ghé vào cảng là vì an toàn cho hàng, còn đối với tàu thì không cần phải ghé vào cảng vẫn có thể hành trình an toàn. Vì vậy, các chỉ phí liên quan tới việc tàu ghé vào cảng để sửa chữa máy lạnh không vì an toàn chung cho cả tàu và hàng, nên không được công nhận là chi phí tổn thất chung.

>> Xem thêm:  Cách phân loại hành vi thương mại ? Cho ví dụ

3. Tàu và hàng hóa trong lĩnh vực hàng hải (hợp đồng vạn chuyển)

a. Tàu trong lĩnh vực hàng hải

- Cơ sở pháp lý: Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015

Theo quy định của pháp luật hàng hải Việt Nam, khái niệm tàu có rất nhiều khái niệm khác nhau cùng với từng loại đặc thù của tàu, đó là những khái niệm sau:

Tàu có rất nhiều loại, như: Tàu công vụ, tàu ngầm, tàu lặn...

  • Tàu thuyền là phương tiện hoạt động trên mặt nước hoặc dưới mặt nước bao gồm tàu, thuyền và các phương tiện khác có động cơ hoặc không có động cơ.
  • Tàu công vụ là tàu thuyền chuyên dùng để thực hiện công vụ của Nhà nước không vì mục đích thương mại.
  • Tàu ngầm là phương tiện có khả năng hoạt động độc lập trên mặt nước và dưới mặt nước.
  • Tàu lặn là phương tiện có khả năng hoạt động dưới mặt nước phụ thuộc vào sự hỗ trợ của phương tiện, thiết bị trên mặt nước hoặc trên bờ.

Theo đó, tàu biển được quy định tại Điều 13 Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015

  • Tàu biển là phương tiện nổi di động chuyên dùng hoạt động trên biển.
  • Tàu biển quy định trong Bộ luật này không bao gồm tàu quân sự, tàu công vụ, tàu cá, phương tiện thủy nội địa, tàu ngầm, tàu lặn, thủy phi cơ, kho chứa nổi, giàn di động, ụ nổi.

Cũng trong Điều 14 Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015 quy định về " Tàu biển Việt Nam"

  • Tàu biển Việt Nam là tàu biển đã được đăng ký vào Sổ đăng ký tàu biển quốc gia Việt Nam hoặc đã được cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài cấp giấy phép tạm thời mang cờ quốc tịch Việt Nam.
  • Tàu biển Việt Nam có quyền và nghĩa vụ mang cờ quốc tịch Việt Nam.
  • Chỉ có tàu biển Việt Nam mới được mang cờ quốc tịch Việt Nam.

b. Hàng trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển

Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển là thỏa thuận được giao kết giữa người vận chuyển và người thuê vận chuyển, theo đó người vận chuyển thu giá dịch vụ vận chuyển do người thuê vận chuyển trả và dùng tàu biển để vận chuyển hàng hóa từ cảng nhận hàng đến cảng trả hàng.

Hàng hóa trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển là máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, nhiên liệu, hàng tiêu dùng và các động sản khác, kể cả động vật sống, container hoặc công cụ tương tự do người giao hàng cung cấp để đóng hàng được vận chuyển theo hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

4. Xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung (Contributory Value) của tàu và hàng

>> Xem thêm:  Thủ tục thanh lý hợp đồng thương mại và cách soạn hợp đồng thương mại

- Việc xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung (contributory value) của tàu và hàng là trách nhiệm của người phân bổ tổn thất chung.

Tuy nhiên, chủ tàu và chủ hàng cũng nên biết về cách xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung của tàu và hàng hóa để trong trường hợp xảy ra tổn thất chung, có thể tự ước tính sơ bộ được số tiền phải đóng góp tổn thất chung của tàu và hàng.

Theo quy định tại Quy tắc XVII Quy tắc York-Antwerp các tài sản phải đóng góp tổn thất chung theo giá trị thực tế cứu được tại thời điểm và địa điểm kết thúc hành trình, cộng thêm phần hy sinh tổn thất chung của tài sản đó.

Để có trị giá của tàu tại cảng kết thúc hành trình, thông thường chủ tàu phải đề nghị một hãng môi giới mua bán tàu định giá tàu trên cơ sở các thông số kỹ thuật của tàu và căn cứ vào giá cả của thị trường mua bán tàu.

Ở Việt Nam hiện nay chưa có hãng môi giới mua bán tàu, vì vậy chủ tàu có thể lấy xác nhận về giá trị tàu của tổ chức thẩm định giá. Trong trường hợp tàu bị hư hỏng thì khi xác định trị glá của tàu phải trả các chi phí sửa chữa.

Trị giá thực tế của hàng được xác định theo hóa đơn thương mại hoặc nếu không có hóa đơn thương mại thì theo giá hàng lúc xếp hàng. Trị giá của hàng sẽ phải cộng thêm phí bảo hiểm, tiền cước (nếu tiền cước được trả trước) và phải trừ đi bất kỳ mất mát hoặc tổn thất nào của hàng hóa trước hoặc tại thời điểm đỡ hàng.

5. Ví dụ minh họa về cách xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung

Để dễ hiểu hơn, dưới đây chúng tôi đã sưu tầm và xin lấy một ví dụ đơn giản minh họa về cách xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung (contributory value) của tàu và hàng như sau:

Trên hành trình vận chuyển 1.000 tấn hàng từ cảng C đến cảng D, tàu bị mắc cạn. Chủ tàu thuê tàu cứu hộ để kéo tàu và hàng thoát khỏi cạn. Trong quá trình cứu hộ, có một số hàng bị ném xuống biển nhằm làm nhẹ tàu.

>> Xem thêm:  Nội thủy là gì ? Cách phân định vùng nội thủy

Tại cảng dỡ hàng, 950 tấn hàng được dỡ và giao cho chủ hàng, trong số đó có một số hàng bị ướt nước biển do nắp hầm hàng không kín nước. Theo biên bản giám định tổn thất hàng hóa, có 50 tấn hàng bị ném xuống biển nhằm làm nhẹ tàu trong quá trình cứu hộ và 30 tấn hàng bị ướt nước biển giảm giá trị thương mại 40%. Chủ tàu đã thuê thợ lặn kiểm tra đáy tàu, phát hiện có một số dải tôn bị lõm hoặc móp méo do vào cạn, cần phải sửa chữa.

Theo xác nhận của hãng môi giới mua bán tàu thì giá của tàu trong trạng thái tốt (sound value) là 1.500.000 USD. Theo hóa đơn thương mại, đơn giá CIF một tấn hàng là 450 USD và tổng trị giá CIF của lô hàng là 450.000 USD. Khi tàu lên đà sửa chữa, chi phí sửa chữa tổn thất đáy tàu do vào cạn là 20.000 USD. Trị giá chịu đóng góp tổn thất chung của tàu và hàng được xác định như sau:

Tàu

  • Giá tàu trong trạng thái tốt: 1.500.000 USD
  • Trừ chi phí sửa chữa tổn thất đáy tàu: 20.000 USD

Trị giá chịu đóng góp tổn thất chung của tàu: 1.480.000 USD

Hàng

  • Trị giá hàng cứu đuợc:

950T X 450USD/r = 427.500 USD

  • Trừ tổn thất của hàng:

30T X 450USD/T X 40% = 5.400 USD

  • Cộng hy sinh tổn thất chung của hàng:

50T X 450USD/T = 22.500 USD

  • Tộ giá chịu đóng góp tổn thất chung của hàng: 444.600 USD

Trân trọng!

>> Xem thêm:  Mẫu hợp đồng hợp tác kinh doanh mới nhất năm 2021

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Theo pháp luật hàng hải hiện hành, tổn thất chung là gì?

Trả lời:

Điều 292. Tổn thất chung

"1. Tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung.

2. Chỉ những mất mát, hư hỏng và chi phí là hậu quả trực tiếp của hành động gây ra tổn thất chung mới được tính vào tổn thất chung..."

(Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015). 

Câu hỏi: Tàu biển theo pháp luật hàng hải là gì?

Trả lời:

 Tàu biển được quy định tại Điều 13 Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015"

"Tàu biển là phương tiện nổi di động chuyên dùng hoạt động trên biển.

Tàu biển quy định trong Bộ luật này không bao gồm tàu quân sự, tàu công vụ, tàu cá, phương tiện thủy nội địa, tàu ngầm, tàu lặn, thủy phi cơ, kho chứa nổi, giàn di động, ụ nổi."

Câu hỏi: Chủ thể nào phải xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung (Contributory Value) của tàu và hàng

Trả lời:

- Việc xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung (contributory value) của tàu và hàng là trách nhiệm của người phân bổ tổn thất chung. 

Tuy nhiên, chủ tàu và chủ hàng cũng nên biết về cách xác định trị giá chịu đóng góp tổn thất chung của tàu và hàng hóa để trong trường hợp xảy ra tổn thất chung, có thể tự ước tính sơ bộ được số tiền phải đóng góp tổn thất chung của tàu và hàng.

Theo quy định tại Quy tắc XVII Quy tắc York-Antwerp các tài sản phải đóng góp tổn thất chung theo giá trị thực tế cứu được tại thời điểm và địa điểm kết thúc hành trình, cộng thêm phần hy sinh tổn thất chung của tài sản đó.

Để có trị giá của tàu tại cảng kết thúc hành trình, thông thường chủ tàu phải đề nghị một hãng môi giới mua bán tàu định giá tàu trên cơ sở các thông số kỹ thuật của tàu và căn cứ vào giá cả của thị trường mua bán tàu.