Khách hàng: Kính thưa Luật sư Minh khuê, liên quan đến bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra từ trước tới nay còn tồn tại việc "nhận diện và áp dụng các quy định pháp luật không chính xác” vào giải quyết tranh chấp thực tiễn về bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra hay không? Có vụ việc nào điển hình minh chứng cho việc "nhận diện và áp dụng các quy định pháp luật không chỉnh xác” hay không?

Cảm ơn!

Trả lời:

Kính chào bạn, cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi tới công ty chúng tôi, vấn đề của bạn chúng tôi trả lời với những nội dung sau:

1. Khái niệm súc vật

Theo từ điển tiếng việt, Súc vật hay còn gọi là vật nuôi theo cách hiểu chung nhất là những loài động vật được nuôi trong nhà, chúng có thể được thuần hóa (hoàn toàn) hoặc bán thuần hóa (thuần hóa một phần) hoặc được thuần dưỡng, huấn luyện. Súc vật có thể bao gồm gia súc, gia cầm, thú cưng hoặc vật nuôi khác. Súc vật được nuôi và sử dụng trong nông nghiệp, công nghiệp, thể thao, giải trí, bầu bạn và các công việc khác. Dưới đây là danh sách liệt kê các loài động vật được nuôi trong nhà.

Súc vật được hiểu đó là “thú vật nhà”, hay “thú vật nuôi trong nhà”, “con vật nuôi trong nhà”. Như vậy, có thể hiểu một cách chung nhất thì “súc vật là những loại vật nuôi trong nhà”. Tuy nhiên, vật nuôi trong nhà có thể là thú hoặc chim, mà súc vật là động vật thuộc lớp thú, đó là “một loài động vật có 4 chân, có vú và sinh con”, khác với gia cầm là “giống vật có cánh nuôi trong nhà như gà, vịt, ngỗng”. Ngoài ra, súc vật còn được hiểu là “thú dữ được thuần hóa,...”.

Như vậy, Bộ luật dân sự năm 2015 không đưa ra khái niệm súc vật, nhưng đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau về súc vật được đưa ra. Nhìn chung, các cách định nghĩa này đều khẳng định súc vật là loài thú đã được thuần dưỡng để nuôi ở trong nhà.

Vậy thú giữ và súc vật khác nhau hay giống nhau? Thú dữ có những đặc điểm khác biệt so với súc vật, trong đó đặc điểm đặc biệt quan trọng đó là con người chưa thể thuần dưỡng được thú dữ. Còn những loài thú mà có thể thuần dưỡng để nuôi trong nhà thì về bản chất đều “không dữ”. Do đó, ta chỉ nên coi súc vật là một loài thú (không dữ) chứ không nên coi chúng là thú dữ. Từ những phân tích này, có thể đưa ra khái niệm súc vật như sau:

Súc vật là những loài động vật đã được con người thuần dưỡng để trở thành những vật nuôi trong nhà, sống thân thiện với con người và môi trường xung quanh, con người có thể điều khiển được hoạt động của chúng để phục vụ cho các nhu cầu của mình.”

>> Xem thêm:  Thiệt hại là gì? Các loại thiệt hại phải được bồi thường theo Bộ luật dân sự hiện hành ?

Thực tiễn từ trước tới nay vẫn “còn tồn tại việc nhận diện và áp dụng các quy định pháp luật không chỉnh xác” vào giải quyết tranh chấp thực tiễn về bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra.

Trong trường hợp súc vật gây thiệt hại, hầu như các tòa đều vận dụng quy định tại Điều 625 Bộ luật dân sự trước đây (nay là điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015) làm cơ sở pháp lý cho việc đưa ra phán quyết.

Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại một số trường họp Hội đồng xét xử không sử dụng Điều 625 (nay là điều 603) làm căn cứ mà lại sử dụng Điều 604 (nay là điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015) hoặc các điều luật khác làm căn cứ, thậm chí có một số trường họp còn sử dụng cả Điều 604 và Điều 625 (điều 584 và điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015) làm cơ sở pháp lý.

Chúng ta có thể dẫn chiếu một số vụ việc điển hình sẽ cùng nghiên cứu sau.

2. Vụ việc thứ nhất liên quan vấn đề cần bàn

“Ngày 24/12/2009, ông Trình đến nhà bà Lùn khi đã uống rượu. Sau đó, khoảng 19h cùng ngày ông có nhu cầu đi ra ngoài, nhưng lại không hỏi bà Lùn về lối đi mà tự đi lại ngoài sân nên đã bị chó nhà bà Lùn cắn. Do không thỏa thuận được về mức bồi thường, nên ông Trình đã khởi kiện yêu cầu vợ chồng ông Tấn, bà Lùn bồi thường.”

Vụ việc được xét xử bằng Bản án số 52/2010/DSST ngày 30/6/2010 của Tòa án nhân dân huyện cần Giuộc tỉnh Long An. Trong đó, Hội đồng xét xử chỉ áp dụng các Điều 604, 605, 606, 609 (nay là điều 584, 585, 586 và điều 590 Bộ luật dân sự năm 2015) để đưa ra phán quyết mà không áp dụng Điều 625 (nay là điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015).

=> Trong vụ việc này, Hội đồng xét xử chỉ áp dụng các điều 604, 605, 606, 609 (nay là điều 584, 585, 586 và điều 590) để đưa ra phán quyết mà không áp dụng Điều 625 (nay là điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015) là chưa đủ cơ sở pháp lý.

Vì đây là trường hợp súc vật gây thiệt hại nên phải áp dụng Điều 625 chứ không nên áp dụng Điều 604, vì tinh thần của Điều 604 đề cập đến căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại do hành vi trái pháp luật gây ra chứ không bao gồm trường hợp tài sản gây thiệt hại.

>> Xem thêm:  Thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thường do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra ?

Do đó, nếu chỉ áp dụng Điều 604, 605, 606, 609 (nay là điều 584, 585, 586 và điều 590 Bộ luật dân sự năm 2015) thì không thể xác định đây là bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra.

3. Bản án dân sự phúc thẩm số 11/2006/DSST, ngày 15/8/2006 về bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra

Sau đây là vụ việc Tòa án nhân dần huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình, Bản án dân sự phúc thẩm số 11/2006/DSST, ngày 15/8/2006 về bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra, nó được thể hiện như sau:

Khoảng 17h ngày 22 tháng 02 năm 2006, Cháu Đại sinh năm 1998 con bà Ngải ở thôn Hoàng Long, xã Gia Trung, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình chơi ở quán bán hàng của chị Luyên đã bị con bò nhà ông Biên cùng thôn húc vào bụng. Do cháu Đại đang bị vi trùng uốn ván xâm nhập nên ngày 27 tháng 02 năm 2006, vì sức khỏe yếu nên cháu Đại đã qua đời. Giữa gia đình chị Luyên và gia đình ông Biên đã xảy ra tranh chấp về bồi thường thiệt hại.

Vụ việc được Tòa án nhân dân huyện Gia Viễn xét xử bằng Bản án số 11/2006/DSST ngày 15 tháng 8 năm 2006 của Tòa án nhân dân huyện Gia Viễn.

Tuy nhiên, khi đưa ra phán quyết, Hội đồng xét xử đã vận dụng cả Điều 604 và Điều 625 (nay là điều 584 và điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015) làm cơ sở pháp lý. Rõ ràng, thiệt hại do súc vật gây ra nhưng Tòa án lại dẫn chiếu cả cơ sở pháp lý đối với hành vi gây thiệt hại và súc vật gây thiệt hại.

Trong vụ việc này, thiệt hại về sức khỏe của cháu Đại là do con bò nhà ông Biên gây ra, nhưng Tòa án nhân dân huyện Gia Viễn lại áp dụng cả Điều 604 và Điều 625 (nay là điều 584 và điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015) để đưa ra phán quyết về bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra là không chính xác.

=> Lý do: Bởi vì Điều 604 (nay là điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015) liên quan đến bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật gây ra nên không thể áp dụng với trường hợp súc vật gây thiệt hại.

Việc áp dụng không chính xác quy định pháp luật này là do quy định pháp luật còn chưa thực sự rõ ràng. Bởi vì, Điều 604 (nay là điều 584) được coi như cơ sở để xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung, tức là có thể áp dụng cho mọi trường hợp, nhưng lại gắn với hành vi gây thiệt hại, nên gây khó khăn cho việc áp dụng của tòa án.

>> Xem thêm:  Hiện nay trong thực tiễn còn tồn tại vấn đề “xác định nhầm gia cầm là súc vật" và xác định cả “lỗi của súc vật” không?

4. Vụ việc liên quan thứ ba

Theo http://news.zing.vn/Doi-boi-thuong-22-trieu-dong-khi-cho-can-post 524177.html cung cấp có vụ việc như sau:

Theo đơn khởi kiện của bà Đặng Thị Toàn (67 tuổi, ở quận cầu Giấy, Hà Nội), trưa 4/8/2013, bà sang hàng xóm hỏi thuê nhà trọ cho sinh viên. Lúc này bà Phan Thị Thúy (60 tuổi) đi vắng, chồng bà này bị bệnh ốm nằm trong nhà. Đang đứng nói chuyện với con gái bà Thúy, bà lão 67 tuổi bị chó lao ra cắn làm cổ chân bị rách thịt, rách da gây chảy máu nhiều. Bà Toàn phải nằm viện một tháng. Thời gian này, gia đình bà Thúy sang chăm nom. Bà Toàn cho rằng, vì có bảo hiểm nên tiền viện phí bà Thúy phải trả không đáng bao nhiêu. Cho rằng thời gian nằm viện bị tổn hại tinh thần và mất thu nhập, bà Toàn khởi kiện và yêu cầu bồi thường tổng số tiền 22 triệu đồng…

Tại tòa cấp sơ thẩm, bà Thúy khai nhận có nuôi một giống chó thường, nặng 20 kg, được 4 tuổi và hàng năm vẫn tiêm phòng đầy đủ. Gia đình bà nhốt chó trong nhà, không thả rông.

Sự việc ngày 4/8/2013, bà không được chứng kiến mà nghe cháu Mến (một người trọ tại nhà) kể lại. Mến khai, bà Toàn đã tự ý mở cửa dù được cảnh báo nhà có chó.

Đối với Tòa án nhân dân quận cầu Giấy thì Tòa tuyên buộc gia đình bà Thúy phải bồi thường cho bà Toàn 18 triệu đồng.

Do không đồng tình bản án trên, người đâm đơn khởi kiện kháng cáo. Cấp phúc thẩm ngày 24/3/2013 nhận định, bà Toàn và gia đình bà Thúy đều có lồi. Đó là, việc bà Toàn tự vào nhà mà chưa có sự đồng ý của gia chủ. Còn bà Thuý, thời điểm bà Toàn vào, trong nhà có 2 người con nhưng không ai nhốt chó, không có biển cảnh báo nhà nuôi chó dữ nên cũng có lỗi. Tuy nhiên, cấp phúc thẩm cho rằng, tiền đền bù tổn thất tinh thần án sơ thẩm tuyên là cao. Do đó, TAND thành phố Hà Nội tuyên chấp nhận một phần kháng cáo, buộc bà Thúy bồi thường cho bà Toàn số tiền 5,6 triệu đồng.

5. Bình luận vụ việc ở Tòa án nhân dân quận Cầu giấy

Trong vụ việc theo cung cấp http://news.zing.vn/Doi-boi-thuong-22-trieu-dong-khi-cho-can-post 524177.html này, bà Toàn khởi kiện đòi bà Thúy và ông Toàn bồi thường thiệt hại do bị chó nhà ông bà cắn.

Tuy nhiên, khi xét xử phúc thẩm, Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội cũng vận dụng cả Điều 604 và Điều 625 Bộ luật dân sự trước đây (nay là điều 584 và điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015) làm cơ sở để đưa ra phán quyết.

>> Xem thêm:  Vụ việc thực tế về việc xác định giữa trường hợp "súc vật gây thiệt hại" với "hành vi gây thiệt hại có liên quan đến súc vật"

Đây là một vấn đề xảy ra thường xuyên trong các vụ việc thực tiễn. Thực tế này là do quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại tại Điều 604 (nay là điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015) còn hạn chế, chưa bao quát được cơ sở pháp lý cho việc xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra.

Do đó, dẫn đến bất cập trong việc áp dụng ở chỗ không áp dụng thì thiếu (vì Điều 625 (nay là điều 603) không xác định các điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra) mà áp dụng thì lại không phù hợp. Hiện nay bất cập này đã được khắc phục tại Điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015.

Trân trọng!

Luật Minh Khuê (tổng hợp & phân tích)

>> Xem thêm:  Gây tai nạn giao thông do biển báo giao thông lỗi có bị xử phạt không?

Câu hỏi về giải quyết tranh chấp bồi thường do súc vật gây ra ?

Câu hỏi: Cơ sở pháp lý về bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra?

Trả lời:

Điều 603. Bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra

"1. Chủ sở hữu súc vật phải bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra cho người khác. Người chiếm hữu, sử dụng súc vật phải bồi thường thiệt hại trong thời gian chiếm hữu, sử dụng súc vật, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp người thứ ba hoàn toàn có lỗi làm cho súc vật gây thiệt hại cho người khác thì người thứ ba phải bồi thường thiệt hại; nếu người thứ ba và chủ sở hữu cùng có lỗi thì phải liên đới bồi thường thiệt hại.

...

4. Trường hợp súc vật thả rông theo tập quán mà gây thiệt hại thì chủ sở hữu súc vật đó phải bồi thường theo tập quán nhưng không được trái pháp luật, đạo đức xã hội."

(Bộ luật dân sự năm 2015).

Câu hỏi: Về nguyên tắc, người chiếm hữu, sử dụng súc vật phải bồi thường thiệt hại trong thời gian nào?

Trả lời:

Điều 603. Bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra

"1. Chủ sở hữu súc vật phải bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra cho người khác. Người chiếm hữu, sử dụng súc vật phải bồi thường thiệt hại trong thời gian chiếm hữu, sử dụng súc vật, trừ trường hợp có thỏa thuận khác."

(Bộ luật dân sự năm 2015).

Câu hỏi: Trường hợp súc vật gây thiệt hại thì ai phải bồi thường thiệt hại?

Trả lời:

Căn cứ vào điều 601 Bộ luật dân sự năm 2015, tùy vào thời điểm nhất định mà có thể do chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng súc vật hoặc người thứ ba...