Khách hàng: Kính thưa Luật sư Minh Khuê, tôi có một số câu hỏi liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng mong Luật sư giải đáp giúp tôi, câu hỏi của tôi là: Hiện nay vấn đề bồi thường do súc vật gây ra thiệt hại được quy định ở đâu?Trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người thứ ba khi súc vật gây ra thiệt hại được quy định như thế nào?

Cảm ơn!

Cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi tới Công ty Luật Minh Khuê, câu hỏi của bạn Luật sư bên chúng tôi trả lời như sau:

 

1. Căn cứ xác định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

- Cơ sở pháp lý: điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015

"Điều 584. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

2. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

3. Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều này."

Theo Điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015 có quy định: "Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại" bao gồm những căn cứ sau:

Thứ nhất, tác động của hành vi con người gây thiệt hại. Theo đó "Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác."

Thứ hai, pháp luật quy định trường hợp người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu "Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác."

Thứ ba, pháp luật quy định về trường hợp tài sản gây thiệt hại, nếu thuộc "Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015"

Trân trọng!

 

2. Cơ sở pháp lý bồi thường do súc vật gây ra thiệt hại

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra được quy định cụ thể trong Điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015.

"Điều 603. Bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra

1. Chủ sở hữu súc vật phải bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra cho người khác. Người chiếm hữu, sử dụng súc vật phải bồi thường thiệt hại trong thời gian chiếm hữu, sử dụng súc vật, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp người thứ ba hoàn toàn có lỗi làm cho súc vật gây thiệt hại cho người khác thì người thứ ba phải bồi thường thiệt hại; nếu người thứ ba và chủ sở hữu cùng có lỗi thì phải liên đới bồi thường thiệt hại.

3. Trường hợp súc vật bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật gây thiệt hại thì người chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật phải bồi thường; khi chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng súc vật có lỗi trong việc để súc vật bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại.

4. Trường hợp súc vật thả rông theo tập quán mà gây thiệt hại thì chủ sở hữu súc vật đó phải bồi thường theo tập quán nhưng không được trái pháp luật, đạo đức xã hội."

Mặc dù súc vật và thú dữ đều là các loài động vật và đều có khả năng gây ra những thiệt hại cho con người và môi trường xung quanh, dẫn đến việc phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại của chủ sở hữu hoặc các chủ thể khác. Tuy nhiên, cơ sở pháp lý để giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại do súc vật và thú dữ gây ra lại được quy định khác nhau. Điều này được giải thích bởi những đặc điểm khác biệt về bản năng tính loài giữa súc vật và thú dữ.

=> Sự tách biệt các trường hợp bồi thường thiệt hại do động vật gây trong Bộ luật Dân sự của Việt Nam đảm bảo việc xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường trong các trường họp khác nhau một cách chi tiết hơn. Tuy nhiên, việc tách biệt sẽ rơi vào việc liệt kê các trường hợp bồi thường thiệt hại do động vật gây ra, mà việc liệt kê sẽ không thể bao quát được tất cả các trường hợp động vật gây thiệt hại, dẫn đến việc khi giải quyết tranh chấp về bồi thường thiệt hại sẽ phải viện dẫn quy định tương tự pháp luật để giải quyết. Điều này dẫn đến nhiều trường hợp, cơ quan áp dụng đã viện dẫn quy định một cách không chính xác. Thực tế này cho thấy việc hoàn thiện cơ cấu các quy định liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại do động vật gây ra là một trong những yêu cầu mà cuốn sách này cần phải giải quyết.

 

3. Cơ sở pháp lý trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người thứ ba

- Cơ sở pháp lý: khoản 2 điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015

"Điều 603. Bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra

1. Chủ sở hữu súc vật phải bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra cho người khác. Người chiếm hữu, sử dụng súc vật phải bồi thường thiệt hại trong thời gian chiếm hữu, sử dụng súc vật, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp người thứ ba hoàn toàn có lỗi làm cho súc vật gây thiệt hại cho người khác thì người thứ ba phải bồi thường thiệt hại; nếu người thứ ba và chủ sở hữu cùng có lỗi thì phải liên đới bồi thường thiệt hại."

Như vậy, đối với điều luật quy định về nguyên tắc nếu trường hợp người thứ ba hoàn toàn có lỗi làm cho súc vật gây thiệt hại cho người khác thì người thứ ba phải bồi thường thiệt hại. Nếu người thứ ba và chủ sở hữu súc vật đó cùng có lỗi thì cả hai bên đều phải liên đới bồi thường thiệt hại do súc vật gây thiệt hại đó.

 

4. Xác định người thứ ba trong bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra

Theo khoản 2 Điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp người thứ ba hoàn toàn có lỗi làm cho súc vật gây thiệt hại cho người khác thì người thứ ba phải bồi thường thiệt hại; nếu người thứ ba và chủ sở hữu cùng có lỗi thì phải liên đới bồi thường thiệt hại”.

Người thứ ba được nhắc đến trong quy định này không phải là chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng súc vật, cũng không phải là người chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật súc vật.

Tại thời điểm súc vật gây thiệt hại, người thứ ba không được xác định là người đang quản lý, sử dụng súc vật mà họ là người thực hiện hành vi tác động, kích động súc vật khiến cho súc vật gây thiệt hại. Trong trường họp này, súc vật không tự nhiên gây ra thiệt hại mà do có tác động của người thứ ba dẫn đến súc vật gây thiệt hại, nên việc súc vật gây ra thiệt hại là hoàn toàn bị động. Chúng không chủ động tấn công người và tài sản, mà chỉ đơn giản là đang thực hiện một hành động tự vệ hoặc chạy trốn khỏi sự tác động của người thứ ba, nên sự tác động, kích động của người thứ ba được coi là nguyên nhân dẫn đến việc súc vật gây thiệt hại cho người khác, về thực chất, đây là bồi thường thiệt hại do hành vi của người thứ ba tác động đến súc vật gây ra, chứ không chỉ đơn thuần là do súc vật tự gây ra. Do đó, cơ sở của trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người thứ ba chính là hành vi trái pháp luật mà họ thực hiện.

 

5. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người thứ ba khi súc vật gây ra thiệt hại

Theo khoản 2 Điều 603 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp người thứ ba hoàn toàn có lỗi làm cho súc vật gây thiệt hại cho người khác thì người thứ ba phải bồi thường thiệt hại; nếu người thứ ba và chủ sở hữu cùng có lỗi thì phải liên đới bồi thường thiệt hại”.

Như vậy vềề mức bồi thường và phương thức thực hiện bồi thường của người thứ ba cũng như đã phân tích về “trách nhiệm bồi thường thiệt hại của chủ sở hữu”, trách nhiệm và phương thức bồi thường thiệt hại của người thứ ba trong quy định này cũng phụ thuộc vào từng trường họp cụ thể.

Nếu thuộc trường hợp người thứ ba hoàn toàn có lỗi thì cho dù lỗi đó là cố ý hay vô ý thì họ cũng phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại một cách độc lập.

Tuy nhiên, nếu trường hợp người thứ ba và chủ sở hữu cùng có lỗi thì trách nhiệm của người thứ ba được xác định trên cơ sở mức độ lỗi cùa họ, và trong trường hợp này, họ phải liên đới với chủ sở hữu trong việc bồi thường thiệt hại cho người bị thiệt hại. Trong trường hợp này, mặc dù người thứ ba và chủ sở hữu được xác định là “cùng có lỗi”, nhưng lỗi của họ lại là khác nhau.

- Thứ nhất, lỗi của người thứ ba thì lỗi này sẽ gắn với hành vi trái pháp luật tác động làm súc vật gây thiệt hại;

- Thứ hai, đối với lỗi của chủ sở hữu đó là lỗi gắn với việc không quản lý tốt súc vật nên người thứ ba mới có cơ hội tiếp xúc và tác động đến súc vật, khiến cho súc vật gây ra thiệt hại.

Ngoài ra, việc pháp luật quy định họ phải liên đới bồi thường cho người bị thiệt hại là hợp lý, bởi vì nếu chủ sở hữu quản lý súc vật một cách chặt chẽ hoặc người thứ ba không tác động thì súc vật sẽ không gây ra thiệt hại. Tức là giữa việc “không quản lý tốt súc vật” của chủ sở hữu với việc “tác động đến súc vật” của người thứ ba có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, mà nếu thiếu một trong hai yếu tố này thì súc vật không gây ra thiệt hại.

Có một vấn đề cũng cần bàn luận đó là trong trường hợp súc vật đang do người chiếm hữu, sử dụng súc vật quản lý hoặc đang do người khác chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật mà người thứ ba lại tác động làm cho súc vật gây thiệt hại thì trách nhiệm bồi thường thuộc về ai? Đây là vấn đề mà hiện nay Bộ luật dân sự năm 2015 không đề cập. Như vậy, chúng ta cần xem xét và có thể chia ra hai trường hợp như sau:

- Nếu người thứ ba hoàn toàn có lỗi làm cho súc vật gây thiệt hại cho người khác thì phải bồi thường thiệt hại;

- Nếu người thứ ba và người chiếm hữu, sử dụng hoặc người chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật cùng có lỗi thì họ phải liên đới bồi thường thiệt hại.

Hiện nay, pháp luật của hầu hết các quốc gia đều không có quy định cụ thể về trách nhiệm của người thứ ba. Chỉ có một vài quốc gia, trong đó có Thái Lan đề cập đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người thứ ba, cụ thể:

Tại Điều 433 Bộ luật Dân sự và Thương mại Thái Lan quy định: “Người chịu trách nhiệm theo quy định tại đoạn trên có thể thực thi quyền đòi bồi hoàn chong lại người đã kích động, hoặc khiêu khích con vật trái phép, hoặc chống lại người CSH của con vật khác đã gây nên sự kích động hoặc khiêu khích đó”.

Trân trọng!