Căn cứ ly hôn theo pháp luật Việt Nam
Căn cứ ly hôn khi thuận tình ly hôn
Điều 55 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: “Trong trường hợp vợ chồng cùng yêu cầu ly hôn, nếu xét thấy hai bên thật sự tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án công nhận thuận tình ly hôn; nếu không thỏa thuận được hoặc có thỏa thuận nhưng không bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án giải quyết việc ly hôn”.
Như vậy, trong trường hợp hai vợ chồng có yêu cầu thuận tình ly hôn, sự tự nguyện của hai vợ chồng khi yêu cầu chấm dứt hôn nhân là một căn cứ quyết định việc chấm dứt hôn nhân, tức ly hôn. Ngoài ra, trong việc thuận tình ly hôn, ngoài ý chí thật sự tự nguyện xin thuận tình ly hôn của vợ chồng, đòi hỏi hai vợ chồng còn phải có sự thoả thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở đảm bảo quyền lợi chính đáng của vợ và con, nếu vợ chồng không thoả thuận được hoặc tuy có thoả thuận nhưng không bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của vợ và con thì Toà án mới quyết định giải quyết việc ly hôn.
Sự tự nguyện ly hôn của vợ và chồng thể hiện bằng đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn do vợ và chồng cùng ký. Vợ chồng tự nguyện ly hôn phải trên cơ sở họ thật sự mong muốn chấm dứt quan hệ hôn nhân. Nếu vợ chồng tự nguyện ly hôn nhưng là để chấm dứt ly hôn về mặt pháp lý nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách, pháp luật về dân số hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm chấm dứt quan hệ vợ chồng trên thực tế thì là ly hôn giả và Tòa án không thể công nhận thuận tình ly hôn cho họ. Có thể nói, trong thuận tình ly hôn thì sự tự nguyện thực sự của vợ và chồng là điều kiện để Tòa án công nhận thuận tình ly hôn
Căn cứ ly hôn khi ly hôn theo yêu cầu của một bên
Luật HN&GĐ năm 2014 quy định ly hôn theo yêu cầu của một bên là căn cứ ly hôn tại Điều 56. Ly hôn theo yêu cầu của một bên là trường hợp chỉ có một trong hai vợ chồng, hoặc cha, mẹ, người thân thích của một trong hai bên yêu cầu được chấm dứt quan hệ hôn nhân. Theo đó, khi ly hôn theo yêu cầu của một bên thì Tòa án cần dựa vào một trong ba căn cứ sau đây:
Một là, căn cứ ly hôn trong trường hợp vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.
Đánh giá tình trạng vợ chồng đã đến mức trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn hôn nhân không đạt được phải trên cơ sở nhận định rằng: Vợ chồng không còn yêu thương nhau; những mâu thuẫn giữa vợ, chồng sâu sắc đến mức không thể hòa giải được; quan hệ vợ chồng rạn nứt đến nỗi không thể hàn gắn được; việc vợ chồng tiếp tục chung sống là bất hạnh lớn của vợ chồng, ảnh hưởng xấu tới cuộc sống của những thành viên trong gia đình, đặc biệt là tới việc chăm sóc, giáo dục con cái; sự tồn tại quan hệ hôn nhân đó không thể xây dựng được một gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc.
Để có thể đưa ra nhận định trên thì cần phải dựa vào các biểu hiện thực chất trong quan hệ vợ và chồng thông qua thái độ và hành vi của vợ, chồng. Nếu vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiên trọng quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng dẫn đến quan hệ vợ chồng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không thể đạt được thì Tòa án giải quyết cho ly hôn
Hai là, căn cứ ly hôn trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn. Khi vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích thì Quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án được coi là căn cứ để giải quyết ly hôn nếu người chồng hoặc vợ bị tuyên bố mất tích yêu cầu được ly hôn
Ba là, căn cứ ly hôn đối với trường hợp có yêu cầu ly hôn theo quy định tại khoản 2 Điều 51 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc chồng, vợ có hành vi bạo lực gia đình làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của người kia (Là trường hợp cha, mẹ, người thân thích khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ).
Như vậy, thay vì chỉ vợ, chồng hoặc cả hai người mới có quyền yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn như Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 thì Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 bổ sung quyền yêu cầu giải quyết ly hôn của cha, mẹ, người thân thích khác cũng có quyền yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe; quy định này góp phần giải quyết những bất cập của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000
Trường hợp cha, mẹ, người thân thích yêu cầu ly hôn khi một bên vợ hoặc chồng không có khả năng nhận thức, làm chủ hành vi của mình thì phải có đủ căn cứ cho rằng bên vợ hoặc chồng bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họCăn cứ ly hôn của một vài nước trên thế giới
Pháp
Chế định ly hôn (trong đó có căn cứ ly hôn) trong pháp luật của Pháp được quy định tại thiên VI quyển thứ 3 Bộ Luật Dân sự Pháp.
Về căn cứ ly hôn, Pháp luật của Pháp căn cứ trên cơ sở lỗi và xem xét đến tình trạng hôn nhân thực tế của vợ chồng, với các quy định duyên cớ lỗi một cách bình đẳng cho cả hai bên vợ chồng, vì thế khi vợ hoặc chồng có lỗi, người kia có thể kiện đòi ly hôn nhưng về bản chất, một trong hai bên có lỗi chưa chắc đã dẫn đến tình trạng hôn nhân thực sự tan vỡ, vì vậy gây thiệt thòi cho các bên vợ chồng. Điều 229 BLDS Pháp quy định: “Có thể giải quyết cho ly hôn trong các trường hợp sau: Ly hôn do lỗi”. Điều 230 BLDS Pháp quy định: “nếu hai vợ chồng cùng xin ly hôn thì phải nói rõ lý do”, trong trường hợp này căn cứ ly hôn được xác định nếu việc ly hôn do bên kia làm cho cuộc sống chung không thể tiếp tục và bên kia chấp nhận thì Thẩm phán tuyên bố cho ly hôn mà không cần xem xét yếu tố lỗi. Như vậy, trong trường hợp này ly hôn được giải quyết theo thỏa thuận của hai bên vợ chồng. Điều này phù hợp với bản chất hôn nhân theo pháp luật Pháp là một hợp đồng dân sự. Điều 243 BLDS Pháp quy định “vợ hoặc chồng có thể xin ly hôn khi nêu ra toàn bộ những sự việc bắt nguồn từ bên vợ hoặc chồng là do cuộc sống chung không thể tiếp tục”. Theo quy định này, một bên vợ hoặc chồng làm đơn đến Tòa án xin ly hôn trong đó có nêu lỗi của bên kia và nếu bên kia thừa nhận lỗi trước Tòa án thì Tòa án sẽ tuyên ly hôn.
Hôn nhân là sự tự nguyện của hai bên nam nữ, là sự liên kết suốt đời giữa vợ và chồng, được xây dựng trên cơ sở tình yêu chân chính, chính vì vậy, khi một trong haiLaò
Theo Điều 20 Luật Gia đình Lào năm 1990 sửa đổi, bổ dung năm 2008 đưa ra những căn cứ ly hôn cụ thể khi một trong hai vợ chồng có hành vi sau:
“a. Ngoại tình
b. Sử dụng bạo lực hoặc lời nói không lịch sự, mắng chửi lẫn nhau hoặc bố mẹ và họ hàng có các hành vi không phù hợp như: Nghiện rượu, nghiện ma túy rất nặng hoặc chơi cờ bạc nặng, ăn chơi.
c. Bỏ trốn và không liên lạc lại hoặc không thông báo cho biết tin tức hoặc không gửi tiền hay tài sản nào về cho gia đình trong thời gian 3 năm trở lên.
d. Chồng đi tu hoặc vợ đi làm ni cô trong thời gian 3 năm trở lên mà không có sự nhất trí với nhau.
e. Là người bị mất tích theo lời kết án của tòa án trong trường hợp chồng hoặc vợ chạy trốn mà không biết địa chỉ liên lạc và không biết tin tức trong thời gian 2 năm hoặc trong trường hợp bị tai nạn nếu không biết tin tức trong 6 tháng.
f. Bị tòa án xét xử phạm tội vào tù từ 5 năm trở lên.
g. Bị bệnh nặng không thể tiếp tục sống với nhau được.
h. Bị điên, thần kinh nặng không thể tiếp tục sống với nhau được.
i. Chồng hoặc vợ không có khả năng quan hệ tình dục được.
k. Không thể tiếp tục sống với nhau được vì các nguyên nhân khác như: không chung thủy với nhau, xúc phạm lẫn nhau.”
Có thể thấy pháp luật CHDCND Lào quy định căn cứ ly hôn mang tính cụ thể. Có thể phân chia căn cứ ly hôn thành 4 nhóm: do lỗi của vợ, chồng; do tình trạng hôn nhân tan vỡ; do sự vắng mặt lâu dài của một bên vợ hoặc chồng trong gia đình; do tình trạng sức khỏe của vợ, chồng.
