Ai có thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên theo quy định mới nhất?

Trong hệ thống bổ trợ tư pháp, công chứng viên không chỉ đơn thuần là người thực hiện các dịch vụ công mà còn đóng vai trò là "Thẩm phán phòng ngừa", góp phần bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự, kinh tế và kiểm soát quyền lực nhà nước trong đời sống tư pháp. Trải qua các giai đoạn phát triển của pháp luật, từ Luật Công chứng 2006 đến Luật Công chứng 2014, thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên vốn được tập trung nhất quán tại cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương là Bộ trưởng Bộ Tư pháp. Tuy nhiên, trước yêu cầu cấp thiết về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao tính chủ động của chính quyền địa phương theo tinh thần của Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, quy định về chủ thể có thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên đã có bước ngoặt quan trọng.

Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Công chứng 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025) cùng các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định số 121/2025/NĐ-CP, thẩm quyền này đã được chuyển giao, đánh dấu một chương mới trong quản lý nhà nước về công chứng. Việc xác định chính xác cơ quan có thẩm quyền không chỉ có ý nghĩa về mặt thủ tục hành chính mà còn là cơ sở để thực thi các chuẩn mực nghề nghiệp, bảo đảm tính thống nhất và minh bạch trong hoạt động bổ nhiệm chức danh tư pháp quan trọng này.

1. Chủ thể có thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên và sự chuyển dịch trong quản lý nhà nước

Hoạt động công chứng tại Việt Nam được xác định là một dịch vụ công thiết yếu, nơi Nhà nước ủy nhiệm cho công chứng viên của một tổ chức hành nghề công chứng thực hiện việc chứng nhận tính xác thực và hợp pháp của các giao dịch dân sự. Do tính chất đặc thù là thay mặt Nhà nước để đảm bảo an toàn pháp lý cho xã hội, việc lựa chọn và bổ nhiệm cá nhân vào vị trí công chứng viên luôn được xem xét dưới lăng kính quản lý nhà nước chặt chẽ.

1.1. Bộ trưởng Bộ Tư pháp 

Theo quy định tại Điều 13 Luật Công chứng 2024, về mặt lý thuyết và văn bản luật gốc, người đáp ứng đủ tiêu chuẩn quy định tại Điều 10 của Luật này có quyền đề nghị Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm công chứng viên. Bộ trưởng Bộ Tư pháp là chủ thể ký quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm nhằm đảm bảo tính thống nhất về tiêu chuẩn chuyên môn trên phạm vi toàn quốc.

Sự tập trung thẩm quyền ở cấp Trung ương (Bộ Tư pháp) trong các giai đoạn trước đây xuất phát từ nhu cầu quản lý tập trung đối với một chức danh tư pháp quan trọng. Công chứng viên không chỉ là người thực hiện dịch vụ mà còn là người gác cổng cho sự minh bạch của thị trường bất động sản và các giao dịch dân sự. Việc tập trung thẩm quyền giúp Bộ Tư pháp kiểm soát chặt chẽ đầu vào, tránh tình trạng cục bộ địa phương và đảm bảo rằng mọi công chứng viên, dù hành nghề ở bất kỳ đâu, cũng đều phải đáp ứng một mặt bằng trình độ và đạo đức nghề nghiệp nhất quán.

1.2. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh

Mặc dù Điều 13 Luật Công chứng 2024 ghi nhận thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, nhưng thực tiễn triển khai từ ngày 01/7/2025 sẽ chứng kiến một sự chuyển dịch lớn theo chủ trương phân cấp, phân quyền của Chính phủ. Cụ thể, theo Nghị định 121/2025/NĐ-CP quy định về phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà của Bộ Tư pháp, thẩm quyền bổ nhiệm, bổ nhiệm lại và miễn nhiệm công chứng viên đã được chuyển giao cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh.

Sự thay đổi này mang tính chiến lược, phản ánh sự trưởng thành của hệ thống quản lý tư pháp tại địa phương. Việc phân cấp cho Chủ tịch UBND tỉnh giúp gắn trách nhiệm của người đứng đầu địa phương với sự ổn định và an toàn của các giao dịch trên địa bàn. Đồng thời, cơ chế này giúp cắt giảm các tầng nấc hành chính trung gian, tạo điều kiện cho việc bổ nhiệm được thực hiện nhanh chóng, bám sát nhu cầu thực tế của mạng lưới tổ chức hành nghề công chứng tại từng tỉnh, thành phố.

Sự phân định này đảm bảo rằng trong khi "con dấu" bổ nhiệm thuộc về cấp tỉnh để tăng tính linh hoạt, thì "tiêu chuẩn và khung pháp lý" vẫn do Trung ương nắm giữ để bảo đảm tính thống nhất quốc gia.

2. Điều kiện và tiêu chuẩn để được bổ nhiệm công chứng viên 

Luật Công chứng 2024 thiết lập một hệ thống tiêu chuẩn khắt khe hơn, không chỉ tập trung vào bằng cấp mà còn chú trọng đặc biệt đến kinh nghiệm thực tiễn và giới hạn độ tuổi hành nghề để giảm thiểu rủi ro cho người dân.

2.1. Tiêu chuẩn xem xét bổ nhiệm công chứng viên 

Mặc dù trong quá trình soạn thảo có những thảo luận về trách nhiệm quản lý nhà nước tại Điều 8, nhưng các tiêu chuẩn cụ thể để một cá nhân được bổ nhiệm công chứng viên được quy định tập trung tại Điều 10 của Luật Công chứng 2024. Người có đủ các tiêu chuẩn sau đây sẽ được xem xét bổ nhiệm:

• Tiêu chuẩn về phẩm chất và sức khỏe: Là công dân Việt Nam, có phẩm chất đạo đức tốt, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, đồng thời phải bảo đảm sức khỏe để hành nghề công chứng lâu dài.
• Tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn: Phải có bằng cử nhân luật, thạc sĩ luật hoặc tiến sĩ luật. Việc bổ sung học vị thạc sĩ và tiến sĩ vào luật hóa tiêu chuẩn cho thấy định hướng nâng cao trình độ hàn lâm cho đội ngũ công chứng viên.
• Tiêu chuẩn về kinh nghiệm thực tế: Phải có thời gian công tác pháp luật từ đủ 03 năm trở lên tại cơ quan, tổ chức sau khi đã có bằng cử nhân luật. So với Luật 2014 yêu cầu 05 năm, con số 03 năm dường như được rút ngắn nhưng thực tế lại đòi hỏi sự tập trung và thực chất hơn trong quá trình công tác.
• Tiêu chuẩn về đào tạo và tập sự: Đây là điểm có nhiều thay đổi nhất. Ứng viên phải tốt nghiệp khóa đào tạo nghề công chứng và đạt yêu cầu kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng.

2.2. Những điểm mới mang tính đột phá trong tiêu chuẩn năm 2024

Phân tích các quy định mới tại Luật Công chứng 2024 cho thấy những chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản lý nghề nghiệp:

• Giới hạn độ tuổi hành nghề (70 tuổi): Lần đầu tiên, Luật Công chứng quy định rõ người được bổ nhiệm không quá 70 tuổi và công chứng viên chỉ được hành nghề đến khi tròn 70 tuổi. Quy định này nhằm bảo đảm sự minh mẫn, chính xác trong việc thực hiện các hành vi chứng nhận — vốn là những công việc đòi hỏi sự tập trung cao độ và trách nhiệm pháp lý nặng nề.
• Xóa bỏ quy định miễn đào tạo nghề: Một điểm mới đáng chú ý là Luật 2024 đã bỏ quy định miễn đào tạo nghề công chứng đối với các chức danh tư pháp khác như Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư lâu năm. Hiện nay, tất cả các đối tượng muốn trở thành công chứng viên đều phải tham gia đào tạo để đảm bảo họ nắm vững kỹ năng đặc thù của nghề công chứng — vốn khác biệt hoàn toàn với kỹ năng xét xử hay tranh tụng.
• Chuẩn hóa thời gian tập sự: Thời gian tập sự hành nghề công chứng được thống nhất là 12 tháng đối với mọi đối tượng, tính từ ngày quyết định đăng ký tập sự có hiệu lực. Điều này nhằm chấm dứt tình trạng "tập sự hình thức" và đảm bảo người tập sự có đủ thời gian thẩm thấu các quy tắc đạo đức và kỹ năng thực hành.

3. Quy trình và thủ tục đề nghị bổ nhiệm công chứng viên

Quy trình bổ nhiệm được thiết kế theo hướng hiện đại hóa, tăng cường tính minh bạch và xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan tiếp nhận ban đầu cho đến cơ quan ra quyết định cuối cùng. Sở Tư pháp địa phương đóng vai trò là "Cơ quan tiếp nhận hồ sơ ban đầu" và là bộ lọc chuyên môn quan trọng nhất. Cá nhân đủ tiêu chuẩn nộp 01 bộ hồ sơ trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tuyến đến Sở Tư pháp nơi đã hoàn thành tập sự hành nghề công chứng. Thành phần hồ sơ bắt buộc bao gồm:

• Đơn đề nghị bổ nhiệm công chứng viên theo mẫu do Bộ Tư pháp quy định.
• Giấy tờ chứng minh thời gian công tác pháp luật (bản chính hoặc bản sao có chứng thực).
• Giấy chứng nhận kết quả kiểm tra tập sự hành nghề công chứng.
• Giấy khám sức khỏe do cơ sở y tế có thẩm quyền cấp trong thời hạn 12 tháng.

Sự phối hợp giữa Sở Tư pháp và chủ thể có thẩm quyền bổ nhiệm được thực hiện theo các mốc thời gian nghiêm ngặt nhằm bảo đảm quyền lợi của người đề nghị:

• Tại Sở Tư pháp: Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Tư pháp có trách nhiệm kiểm tra hồ sơ. Trong trường hợp cần thiết, Sở Tư pháp tiến hành xác minh tính hợp pháp của các giấy tờ; thời hạn xác minh không quá 15 ngày làm việc. Sau khi thẩm định đạt yêu cầu, Sở Tư pháp có văn bản đề nghị kèm theo hồ sơ trình lên cấp có thẩm quyền.
• Tại cấp có thẩm quyền (Chủ tịch UBND tỉnh/Bộ trưởng): Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị của Sở Tư pháp, người có thẩm quyền sẽ xem xét và ra quyết định bổ nhiệm công chứng viên. Nếu từ chối bổ nhiệm, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do cho cả Sở Tư pháp và người đề nghị.

Tổng thời gian giải quyết thủ tục bổ nhiệm theo quy định mới là khá nhanh chóng, cho thấy nỗ lực cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực tư pháp.

4. Các trường hợp không được bổ nhiệm hoặc bị miễn nhiệm công chứng viên

Để bảo vệ uy tín của chức danh công chứng viên, Luật Công chứng 2024 quy định chi tiết các rào cản pháp lý và các tình huống buộc phải rời khỏi nghề nghiệp. Dù một cá nhân có thể đáp ứng đủ các tiêu chuẩn về bằng cấp và thời gian công tác tại Điều 10, họ vẫn sẽ bị từ chối bổ nhiệm nếu thuộc một trong các trường hợp tại Điều 14:

• Vấn đề hình sự: Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đã bị kết án về tội phạm do vô ý mà chưa được xóa án tích; hoặc nghiêm trọng hơn là đã bị kết án về tội phạm do cố ý (ngay cả khi đã được xóa án tích). Đây là quy định nhằm đảm bảo sự liêm chính tuyệt đối của người hành nghề.
• Vấn đề kỷ luật và tư cách: Cán bộ bị kỷ luật bãi nhiệm; công chức, viên chức bị kỷ luật buộc thôi việc; hoặc sĩ quan lực lượng vũ trang bị tước danh hiệu. Những người từng là luật sư, đấu giá viên, thừa phát lại bị miễn nhiệm hoặc thu hồi chứng chỉ hành nghề do vi phạm pháp luật chưa hết thời hạn 03 năm cũng không được bổ nhiệm.
• Vấn đề năng lực và sức khỏe: Người bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
• Kiêm nhiệm chức danh: Người đang hành nghề luật sư, đấu giá viên, thừa phát lại hoặc đang là cán bộ, công chức, viên chức (trừ viên chức Phòng công chứng).

Việc miễn nhiệm được thực hiện khi công chứng viên không còn duy trì được các điều kiện cần thiết để hành nghề an toàn. Theo Điều 16, công chứng viên bị miễn nhiệm trong các trường hợp sau:

• Theo nguyện vọng cá nhân (nghỉ hưu hoặc chuyển nghề).
• Không còn đủ tiêu chuẩn về sức khỏe hoặc năng lực hành vi dân sự.
• Khi đạt ngưỡng tuổi 70 (hoặc hết thời gian kéo dài theo quy định chuyển tiếp).
• Bị kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật.
• Vi phạm nghiêm trọng quy tắc đạo đức hành nghề hoặc thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm quy định tại Điều 9 của Luật này.

Thẩm quyền miễn nhiệm hiện nay cũng đã được phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh nhằm tạo sự đồng bộ với quy trình bổ nhiệm.

5. So sánh thẩm quyền bổ nhiệm so với quy định cũ

Sự thay đổi về thẩm quyền bổ nhiệm là một trong những minh chứng rõ nét nhất cho tư duy đổi mới trong quản lý nhà nước về tư pháp, chuyển từ mô hình "quản lý tập trung" sang "phân cấp chủ động".

Tính kế thừa và ổn định: Luật Công chứng 2024 vẫn kế thừa nguyên tắc: Công chứng viên là chức danh được Nhà nước bổ nhiệm dựa trên các tiêu chuẩn chuyên môn và đạo đức khắt khe. Dù cơ quan bổ nhiệm thay đổi, nhưng quy trình thẩm định hồ sơ thông qua Sở Tư pháp vẫn được duy trì như một chốt chặn chuyên môn ổn định. Giá trị pháp lý của văn bản công chứng do công chứng viên ký vẫn có giá trị chứng cứ và hiệu lực thi hành trên toàn quốc, không phụ thuộc vào việc người đó do Bộ trưởng hay Chủ tịch tỉnh bổ nhiệm.

Sự thay đổi về cơ quan có thẩm quyền: Sự khác biệt lớn nhất nằm ở chủ thể ra quyết định cuối cùng. Trong khi Luật 2014 quy định Bộ trưởng Bộ Tư pháp là người duy nhất có quyền bổ nhiệm, thì Luật 2024 phối hợp với Nghị định 121/2025/NĐ-CP đã chuyển giao hoàn toàn quyền này cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh từ ngày 01/7/2025.

Kết luận

Tổng kết lại, việc xác định Bộ trưởng Bộ Tư pháp là chủ thể có thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên theo quy định mới nhất không chỉ là một sự thay đổi về mặt cơ học trong phân cấp quản lý, mà còn thể hiện tư duy quản trị pháp luật hiện đại: "Địa phương hóa" trách nhiệm đi đôi với "Trung ương hóa" về tiêu chuẩn và kiểm soát. Quy định này tạo điều kiện thuận lợi để các địa phương chủ động trong việc phát triển đội ngũ công chứng viên phù hợp với quy hoạch và nhu cầu thực tiễn của từng vùng miền, đồng thời giảm bớt gánh nặng hành chính cho cơ quan quản lý cấp bộ. Tuy nhiên, để sự chuyển giao thẩm quyền này thực sự phát huy hiệu quả, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Sở Tư pháp trong vai trò thẩm định hồ sơ và sự giám sát hậu kiểm nghiêm ngặt từ Bộ Tư pháp nhằm tránh tình trạng cục bộ hoặc buông lỏng tiêu chuẩn nghề nghiệp. Trong bối cảnh nền kinh tế số và công chứng điện tử đang trở thành xu thế tất yếu, một quy trình bổ nhiệm minh bạch, đúng thẩm quyền sẽ là nền tảng vững chắc để xây dựng đội ngũ công chứng viên "vừa hồng vừa chuyên", xứng đáng là những người gác cổng đáng tin cậy cho công lý và lẽ phải trong các giao dịch dân sự.

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về vấn đề: Công chứng viên do ai bổ nhiệm theo quy định? Nếu quý khách hàng có bất kỳ vướng mắc nào về mặt pháp lý, Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!