1. Hiện tượng giả dạng ăn xin để lừa đảo diễn ra như thế nào?
Vấn nạn người giả làm "ăn xin" và lang thang trên đường phố, ngõ hẻm để tìm kiếm sự đồng cảm và tiền bạc đã vô tình gây ra những hệ lụy nghiêm trọng. Hành vi này đã làm mất đi lòng tin và tinh thần nhân đạo của con người, và ảnh hưởng tiêu cực trực tiếp đến những người yếu thế như trẻ em, người già, người nghèo, và người bị bệnh tật. Hiện nay, có rất nhiều người giả mạo với tư cách là người ăn xin, thường xuất hiện ở cổng các ngôi chùa, trong các lễ hội để cầu xin tiền.
Từ góc độ xã hội, việc cung cấp tiền cho những người ăn xin có hai mặt:
Mặt tích cực là việc này có thể duy trì lòng nhân ái, lòng khoan dung và tinh thần cộng đồng. Đặc biệt, trong những tình huống thực tế vẫn còn những hoàn cảnh bi thảm, đòi hỏi sự hỗ trợ để giúp họ vượt qua khó khăn hoặc ít nhất là để khích lệ họ sống mạnh mẽ hơn, tích cực hơn.
Tuy nhiên, mặt trái của việc đóng góp tiền là nhiều người lợi dụng tình cảm nhân ái để lừa gạt. Có những người khỏe mạnh nhưng giả vờ ốm đau để thu hút sự đồng cảm của người khác, thậm chí còn hành động lừa đảo. Hành vi này khiến cho mọi người ngả nghiêng và trở nên thận trọng khi đối diện với bất kỳ hoàn cảnh đáng thương nào.
Mặt trái này còn mở ra cánh cửa cho những hành vi vi phạm pháp luật, bao gồm hành hạ người khác hoặc cướp tài sản của họ (ở trường hợp những người trực tiếp ăn xin).
Trên thực tế, có nhiều trường hợp "ăn xin lừa đảo" sử dụng các cách thức giả bị thương tật, giả là người tu hành, hoặc tạo ra câu chuyện đầy cảm động (như bị bệnh nan y, bị cướp túi, cha mẹ mất hoặc bị bỏ rơi bởi con cái...) để lợi dụng lòng nhân ái của người khác và chiếm đoạt tiền bạc của họ.
Vì vậy, nhiều người chọn cách tặng quần áo, thức ăn cho người ăn xin thay vì cung cấp tiền bạc, nhằm hạn chế nguy cơ bị lợi dụng.
Từ góc độ giáo dục, việc giúp đỡ người ăn xin là một hành động đáng khuyến khích. Tuy nhiên, liệu chúng ta có thể luôn mở miệng dạy con yêu thương và giúp đỡ những người yếu thế, hoạn nạn khi chúng ta có thái độ kỳ thị hoặc xa lánh người ăn xin ngay khi gặp họ? liệu chúng ta có thể làm gương tốt cho con bằng cách đối diện với họ với tinh thần tôn trọng, thay vì xua đuổi hoặc khinh miệt?
2. Giả dạng ăn xin để lừa đảo có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Hành vi giả mạo tình trạng nghèo khó, giả bệnh hoặc tự gây hại cho bản thân, với mục đích lợi dụng lòng thương người để xin tiền, hiện nay đã được quy định cụ thể trong pháp luật về biện pháp xử lý. Mặc dù người ăn xin thường mang tính chất gian dối, việc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là khá khó khăn.
Tuy nhiên, luật pháp đã đề ra một số quy định liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Cụ thể, các hành vi sau đây sẽ bị xử phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng:
- Trộm cắp tài sản hoặc xâm nhập vào khu vực nhà ở, kho bãi hoặc địa điểm khác trong quản lý của người khác với mục đích trộm cắp, chiếm đoạt tài sản;
- Công khai chiếm đoạt tài sản;
- Sử dụng thủ đoạn gian dối hoặc lẩn tránh để chiếm đoạt tài sản, hoặc từ chối trả lại tài sản đã vay, mượn, thuê của người khác, hoặc không trả lại tài sản mà đã nhận thông qua hợp đồng, mặc dù có khả năng nhưng cố ý không trả lại;
- Không trả lại tài sản đã vay, mượn, thuê của người khác hoặc nhận tài sản thông qua hợp đồng, nhưng lại sử dụng tài sản đó cho mục đích không hợp pháp, dẫn đến việc không thể trả lại tài sản;
- Gây thiệt hại tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp mà không đảm bảo trách nhiệm.
Do đó, hành vi giả mạo ăn xin để lừa đảo, trong trường hợp không đạt mức truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể bị xử phạt hành chính từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.
Ngoài ra, còn áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung theo Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP như sau:
- Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính liên quan đến vi phạm;
- Trục xuất người nước ngoài có hành vi vi phạm.
Nếu việc giả mạo ăn xin để gian dối và lừa đảo đủ điều kiện để cấu thành tội phạm, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm theo quy định tại Điều 174 của Bộ luật Hình sự 2015 (đã được sửa đổi năm 2017) liên quan đến tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Thông tin cụ thể về tội này như sau:
- Người nào bằng cách lừa dối chiếm đoạt tài sản của người khác, có giá trị từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc giá trị dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, sẽ bị phạt cải tạo không giam giữ từ 01 đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
+ Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về việc chiếm đoạt tài sản và tiếp tục vi phạm;
+ Đã từng bị kết án về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc một trong các tội quy định tại các Điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ Luật Hình sự 2015, và chưa được xóa án tích mà tiếp tục vi phạm;
+ Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, và an toàn xã hội;
+ Tài sản bị chiếm đoạt là nguồn sống chính của người bị hại và gia đình của họ.
- Người phạm tội trong các trường hợp sau đây sẽ bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
+ Tội có sự tổ chức;
+ Tội có tính chất chuyên nghiệp;
+ Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
+ Tội có tình trạng tái phạm nguy hiểm;
+ Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc tên của cơ quan, tổ chức để lừa đảo;
+ Sử dụng thủ đoạn gian dối phức tạp.
- Phạm tội trong các trường hợp sau đây sẽ bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
+ Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
+ Lợi dụng tình hình chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp để gian dối và lừa đảo.
- Người phạm tội còn có thể bị áp dụng án phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hoạt động nghề nghiệp hoặc công việc cụ thể từ 01 đến 05 năm, hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Với những thông tin trên, việc giả dạng ăn xin để lừa đảo có thể bị xử phạt hành chính lên đến 3.000.000 đồng hoặc đối mặt với trách nhiệm hình sự, với mức hình phạt cao nhất có thể là tù chung thân.
3. Những người thực sự cần sự giúp đỡ thì nên giúp họ thế nào?
Có thể tìm kiếm các giải pháp tích cực hơn để giải quyết hiện tượng lừa dối lòng tốt và nạn chăn dắt. Một số cách có thể được thực hiện như sau:
Một phương pháp là tăng cường việc đưa những người ăn xin thiếu người thân và không có nơi cư trú rõ ràng vào các cơ sở bảo trợ xã hội. Điều này giúp họ có cơ hội được chăm sóc và hỗ trợ, cũng như có cơ hội học hỏi và tìm kiếm cách để cải thiện tình cảnh của họ.
Với những người có gia đình và nơi cư trú ổn định, nhưng vẫn xem việc ăn xin là một "nghề", có thể kết hợp với chính quyền địa phương để thúc đẩy giáo dục và hỗ trợ tìm việc làm hợp pháp, giúp họ có nguồn thu nhập ổn định.
Cần có sự xử lý nghiêm ngặt đối với các trường hợp chăn dắt, thuê mướn người đi ăn xin, đặc biệt là trong trường hợp có hành vi hành hạ và cưỡng đoạt tài sản của người khác. Việc "giao kết" để "ăn xin thuê" không nên được chấp nhận vì có thể dẫn đến hành vi cưỡng đoạt tài sản.
Ở mức tầm vĩ mô, có thể cân nhắc sửa đổi luật hình sự liên quan đến hành vi chăn dắt, kích động, và tổ chức người khác để tham gia việc ăn xin hoặc thực hiện những hành động nhằm mục đích lợi ích bất chính.
Cộng đồng (bao gồm người dân và cơ quan truyền thông) cần chủ động tìm hiểu và đưa ra các trường hợp giả mạo, như người tu hành, người tàn tật, người bị bệnh nặng... để tạo cảnh giác cho mọi người.
Với những trường hợp thực sự khó khăn, các cơ quan báo chí và tổ chức như Hội Chữ thập đỏ cần tham gia tích cực trong việc xác minh thông tin và đưa ra biện pháp hỗ trợ kịp thời và hợp lý.
Tóm lại, việc đối diện với người ăn xin nên được tiếp cận một cách tự nhiên hơn là thông qua biện pháp quản lý nhà nước. Tuy nhiên, trong việc xử lý vấn đề này, cần phối hợp đồng bộ nhiều biện pháp từ các cơ quan chức năng, và thực hiện một cách quyết liệt để tránh tình trạng bất ổn và lạm dụng tình hình.
Bài viết liên quan: So sánh thủ đoạn gian dối ở tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản?
Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng thông qua số hotline: 1900.6162 hoặc qua email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!
