1. Giai đoạn pháp luật tập quán – trước thế kỉ XIII

- Thời kỳ pháp luật hình thanh từ các tập quán địa phương, mang tính biệt lập, phân tán, thiếu thóng nhất.

- Luật tập quán của Pháp, Đức dân tộc Slavian, luật La Mã. (hầu hết các bộ tộc ở Tây Âu bị người La Mã đô hộ trong suoots thế kỉ nên Luật La Mã có ảnh hưởng lớn ở đây)

- Năm 528, Hoàng đế Justinian (Đông La Mã) ra lệnh hệ thống hóa và củng cố luật La Mã tạo ra Corpus Juris Civilis (tập hợp các chế định dân sự) gồm 4 phần:

+ Code (tất cả các luật của các hoàng đế LM đã ban hành)

+ Digest (các luận thuyết về pháp luật có giá trị nhất)

+ Institutes (cuốn sách giáo khoa về pháp luật được viết bởi các cố vấn PL LM)

+ Novels (các luật mới ban hành bởi hoàng đế Justinian)

=> Là tập hợp luật thành văn vĩ đại nhất trong lịch sử chiếm hữu nô lệ, đánh dấu Luật La Mã đã phát triển đến thời đại huy hoàng, có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của pháp luật và các học thuyết pháp lý ở các nước Châu Âu lục địa.

 Nhận xét:

- Pháp luật còn đơn giản, còn lẫn lộn giữa quy phạm đạo đức, tôn giáo và pháp luật.

- Pháp luật đã tồn tại nhưng chưa phải thực sự là công cụ chủ yếu để đảm bảo công lí trong xã hội. (Phương pháp giải quyết tranh chấp có thể là đấu súng, đấu gươm, đấu vật, chịu thử thách trước lửa nước,... hoặc bằng sức mạnh của cơ bằng hoặc sức mạnh quyền uy của các tộc trưởng)

- Luật pháp chịu ảnh hưởng sâu sắc các tư tưởng tôn giáo, nhiều quốc gia lấy luật lệ nhà thờ làm luật lệ nhà nước.

 

2. Giai đoạn pháp luật thành văn (XIII – XVIII)

- Cuối thế kỉ XII, sự gia tăng các hoạt động thương mại và giao lưu giữa các dân tộc Châu Âu lục địa, sự phát triển dân cư thành thị tạo ra nhu cầu phân biệt tôn giao, đạo đức và pháp luật.

- Thế kỉ XIII – XIV, giai đoạn văn hóa Phục hưng, các nhà tư tưởng muốn những giá trị đích thực của Luật La Mã được chấn hứng và phát triển. Qua niệm của các giáo sư đại học là luật pháp là công cụ, mô hình tổ chức xã hội, phải hướng con người tới Sollen (cái cần phải làm) chứ không phải Sein (cái đang xảy ra trong thực tiên) => muốn các mối quan hệ xã hội cơ bản phải được điều chỉnh bằng quy định của pháp luật => chấm dứt tình trạng hỗn mang =>  Các trường đại học có vai trò quan trọng trong việc hình thành hệ thống pháp luật lục địa châu Âu.

- Khác với Anh, civil law hình thành gắn liền với sự hình thành nên văn hóa cộng đồng châu Âu, gần như độc lập với các khuynh hướng chính trị của những người nắm quyền lực nhà nước.

- Thế kỉ XIII – XVIII, xuất hiện các trường phái:

+ Trường phái Glossators – pháp luật chú giải (XIII) (Italia): giải thích chế định pháp luật LM theo nghĩa gốc nguyên thủy,

·   Trong giai đoạn này:

+ Một số văn bản luật LM bị bãi bỏ (chế định về chế độ nô lệ)

+ Một số lĩnh vực quan hệ xã hội được điều chỉnh bằng luật của giáo hội (hôn nhân và thừa kế)

·   Thành tựu: tác phẩm Accurcius (1182-1236) (96000 lời chú giải về luật LM cổ đại)

 + Trường phái Commentator – các nhà bình luận (XIV) (Italia): giải thích các quy định luật LM  phù hợp với điều kiện mới.

Đặc điểm:

  1. ·   Tìm cách giải thích các quy định của luật LM phù hợp với những điều kiện mới.
  2. ·   Nghiên cứu cả luật giáo hội
  3. ·   Quan tâm cả lí thuyết và phương diện áp dụng pháp luật (đặc biệt thương mại và xung đột pháp luật)
  4. ·   Nhiều ảnh hưởng trong việc phát triển khoa học pháp lý châu Âu

+ Trường phái Humanists – nhân văn (XV) (Italia): khôi phục khái niệm nguyên thủy LM (giống Glossator)

(chỉ trích gay gắt cách tiếp cận của các nhà Glossator và Commentator làm ý nghĩa nguyên thủy của luật LM bị biến dạng => ủng hộ xây dựng lại các văn bản nguyên thủy và ý nghĩa thông qua lịch sử và văn hóa LM. Phương pháp nghiên cứu lịch sử, tư duy hiện dại trong quá trình ghi chú thích luật)

 🡪 không đóng góp cho sự hình thành và phát triển của Jus Commune (lịch sử nhiều hơn thực tiễn)

+ Trường phái Pandectists – nhà pháp điển hiện đại (Đức XVI): cải cách hiện đại hóa luật LM phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện mới.

(Là kết quả của quá trình nghiên cứu và giảng dạy luật La Mã (XIV – XV), tìm ra những nhược điểm để hoàn thiện và áp dụng những tiên tiến vào hoàn cảnh nước Đức thời điểm đó)

=> chủ yếu phục vụ cho nước Đức tại thời điểm đó

+ Trường phái The natural law school – pháp luật tự nhiên (XVII – XVIII): đề cao quyền tự nhiên, thiên liêng và bất khả xâm phạm con người.

- Thế kỉ XIII – XVIII, giai đoạn hình thành hệ thống pháp luật thống nhất của Châu Âu được gọi là Jus Commune. Nó được thể hiện đa dạng ở các nước châu Âu:

+ Ở Pháp chỉ chấp nhận có sự ảnh hưởng (vì cho rằng luật nhà vua cao hơn),

+ Đức chấp nhận dễ dàng hơn (quan niệm thừa kế luật La Mã).

+ Italia, luật La Mã được phục sinh, nghiên cứu, giảng dạy và truyền bá rộng rãi…

 Bản tuyên ngôn nhân quyền và công dân quyền năm 1789 của Pháp đã trở thành nguyên tắc cơ bản của quá trình đấu tranh vì chế độ dân chủ trong lịch sử lập hiến các nước lục địa châu Âu => đánh dấu giai đoạn phát triển rực rỡ của khoa học pháp lý => có trinh độ hệ thống hóa, pháp điển hóa cao nhất trong các hệ thông pháp luật lớn trên thế giới

- Do có các nước có nhiều thuộc địa ở châu lục khác nên dòng họ pháp luật civil law đã có điều kiện thuận lợi để phát triển sang các châu lục khác.

Luật Minh Khuê (tổng hợp)