Trong một Cộng hòa liên bang, có sự chia sẻ quyền lực giữa chính phủ "liên bang" quốc gia và chính quyền của các phân cấp hành chính bên dưới. Tuy mọi quốc gia điều hành việc phân chia quyền lực có khác nhau nhưng chính sách về tiền tệ, an ninh quốc phòng, và các vấn đề khác thuộc tầm mức "quốc gia" được tiến hành ở cấp bậc "liên bang" trong khi đó các vấn đề địa phương như đường sá và bảo trì hạ tầng cơ sở và chính sách giáo dục được tiến hành ở cấp bậc địa phương.

1. Các chủ thể của Liên bang Nga (Subject)

Nước Nga có hình thức cấu trúc nhà nước là Liên bang. Các thành viên cấu thành nhà nước Liên bang Nga được gọi là các chủ thể Liên bang (subjects of the federation). Liên bang Nga bao gồm 79 chủ thể:

a. 21 nước cộng hòa:

21 nước cộng hoà (Republic): Cộng hoà Adygeya; Cộng hoà Altai; Cộng hoà Bashkortostan; Cộng hoà Buryatia; Cộng hoà Dangestan; Cộng hoà Ingush; Cộng hoà Kabardin-Balka; Cộng hoà Kalmukia-Khalmg Tangch; Cộng hoà Karachayevo-Cherkess; Cộng hoà Karelia; Cộng hoà Komi; Cộng hoà Mary El; Cộng hoà Mordovia; Cộng hoà Sakha (Yakutia); Cộng hoà Bắc Ossetia; Cộng hoà Tatarstan; Cộng hoà Tuva; Cộng hoà Udmurt; Cộng hoà Khacasia; Cộng hoà Chechen; Cộng hoà Chuvash, Cộng hoà Chavash;

b. 6 lãnh địa (Territory)

6 lãnh địa (Territory): Lãnh địa Altai; Lãnh địa Krasnodar; Lãnh địa Krasnoyarsk; Lãnh địa Maritime; Lãnh địa Stavropol; Lãnh địa Khabarovsk;

c. 49 vùng (Region):

49 vùng (Region): Vùng Amur; Vùng Arkhangensk; Vùng Astrakhan; Vùng Belgorod; Vùng Bryansk; Vùng Vladimir; Vùng Volgagrad; Vùng Vologda; Vùng Vorohezh; Vùng Ivanovo; Vùng Irkutsk; Vùng Kirov; Vùng Kosroma; Vùng Kurgan; Vùng Kaliningrad; Vùng Kaluga; Vùng Kamchatka; Vùng Kemerova; Vùng Kursk; Vùng Leningrad; Vùng Lipetsk; Vùng Magadan; Vùng Moscow; Vùng Murmansk; Vùng Nyzny Novgorod; Vùng Novgorod; Vùng Novosibirsk; Vùng Omsk; Vùng Orenburg; Vùng Oryon; Vùng Penza; Vùng Perm; Vùng Pskov; Vùng Rostov; Vùng Ryazan; Vùng Samara; Vùng Saratov; Vùng Sakhalin; Vùng Sverdlovsk; Vùng Smolensk; Vùng Tambov; Vùng Tver,; Vùng Tomsk; Vùng Tula; Vùng Tyumen; Vùng Ulyanovsk; Vùng Chelyabinsk; Vùng Chita; Vùng Yaroslav.

d. 2 thành phố Liên bang (Federal city):

Thành phố Liên bang Moscow; Thành phố Liên bang St. Pe terburg.

e. 1 vùng tự trị (Autonomous Region):

Vùng tự tri Rewish.

f. 10 khu vực tự trị (Autonomous Area):

Khu vực tự trị Aginsky Buryat; Khu vực tự trị Komi- Permyak; Khu vực tự trị Koryak, Khu vực tự trị Nenet; Khu vực tự trị Taimyr; Khu vực tự trị Ust- Ordynsky; Khu vưc tự trị Khanty- Mansi; Khu vực tự trị Chukchi; Khu vực tự trị Evenk; Khu vực tự trị Yamal-Nenet.

Theo quy định tại Điều 65 và Điều 66 Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 việc tiếp nhận hoặc việc thành lập chủ thể mới của Liên bang Nga do luật hiến pháp quy định. Các thiết chế của các nước cộng hoà trong Liên bang do Hiến pháp Liên bang Nga và Hiến pháp của nước cộng hoà quy định. Các quy chế về lãnh địa, vùng, khu vực, thành phố Liên bang, vùng tự trị và khu vực tự trị ở Liên bang Nga do Hiến pháp Liên bang và Hiến chương (Chater) của lãnh địa, vùng, thành phố Liên bang,vùng tự trị và khu vực tự trị quy định.

Các bản Hiến chương này do cơ quan lập pháp của các chủ thể Liên bang ban hành. Các quy chế của các chủ thể Liên bang chỉ có thể được thay đổi trên cơ sở có sự thôhg nhất giữa Liên bang và chủ thể liên quan theo quy định của Luật Hiến pháp Liên bang. Biên giới giữa các chủ thể Liên bang chỉ có thể thay đổi khi có sự thoả thuận của các bên.

2. Sự phân định thẩm quyền giữa liên bang và các chủ thể Liên bang

Điều 71 Hiến pháp năm 1993 xác định thẩm quyền của Liên bang là quyết định các vấn đề liên quan đến:

- Xây dựng và bổ sung, sửa đổi Hiến pháp, các luật liên bang và giám sát sự thi hành Hiến pháp và các luật Liên bang;

- Cấu trúc liên bang và lãnh thổ Liên bang;

- Điều chỉnh và bảo vệ các quyền, tự do của con người và quyền công dân;

- Vấn đề quốc tịch của Liên bang Nga;

- Vấn đề điều chỉnh và bảo về quyền lợi của các dân tộc thiểu số;

- Thành lập hệ thống các cơ quan nhà nước Liên bang thuộc các nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp; các thủ tục tổ chức và hoạt động của các cơ quan đó; cách thức thành lập các cơ quan quyền lực nhà nước;

- Vấn đề sở hữu nhà nước Liên bang và quản trị tài sản thuộc sở hữu Liên bang;

- Quyết định các nguyên tắc cơ bản của đường lối chính trị của Liên bang; các chương trình của Liên bang trong các lĩnh vực tổ chức nhà nước, kinh tế, môi trường, xã hội, phát triển Liên bang;

- Xây dựng khung pháp luật cho thị trường bán lẻ, tài chính, tiền tệ, tín dụng, thuế quan, phát hành tiền, hướng dẫn chính sách giá cả, dịch vụ kinh tế Liên bang kể các ngân hàng Liên bang;

- Ngân sách Liên bang, thuế và các khoản thu, ngân sách Liên bang dùng để phát triển các vùng; mạng lưới điện Liên bang; năng lượng nguyên tử; vật liệu bền; giao thông Liên bang; đường sắt, thông tin và truyền thông; hoạt động vũ trụ;

- Chính sách đối ngoại và các quan hệ quốc tế của Liên bang Nga;

- Các Điều ước quốc tế về các vấn đề chiến tranh và hoà bình;

- Các quan hệ thương mại với nước ngoài của Liên bang Nga;

- Vấn đề quốc phòng và an ninh;

- Bảo hộ sản xuất;

- Các quy định về mua bán vũ khí và đạn dược, trang bị quân sự và các trang bị khác;

- Sản xuất vật liệu bền; chất độc;

- Chất gây nghiện và các quy định về sử dụng chất gây nghiện;

- Các quy chế về biên giới và vâh đề bảo vệ biên giới;

- Bảo vệ các nguồn nước; bảo vệ vùng trời; các vùng kinh tế đặc biệt và vâh đề thềm lục địa của Cộng hoà Liên bang Nga;

- Vấn đề tổ chức toà án và viện công tố, luật hình sự và tố tụng hình sự; đại xá và đặc xá; luật dân sự và tố tụng dân sự, vấn đề toà án trọng tài; điều chính pháp luật về sở hữu trí tuệ;

- Vấn đề xung đột pháp luật Liên bang;

- Dự báo thời tiết; vấn đề tiêu chuẩn đo lường; trắc địa và bản đổ, địa lý;

- Hoạt động thống kê và kế toán;

- Khen thưởng nhà nước và các danh hiệu cao quý của Liên bang;

- Chế độ công vụ Liên bang.

Điều 72 Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 xác định những lĩnh vực có sự phối kết hợp thẩm quyền giữa Liên bang và chủ thể của Liên bang Nga:

- Đảm bảo sự phù hợp của các Hiến pháp và các luật của các nước cộng hoà thuộc Liên bang Nga, các Hiến chương, các luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác của các lãnh địa, các vùng, các thành phố Liên bang, các vùng tự trị, các khu vực tự trị với Hiến pháp và các luật của Liên bang;

- Bảo vệ các quyền và tự do của con người và của công dân;

- Bảo vệ các quyền và tự do của các dân tộc thiểu số;

- Bảo vệ pháp chế, luật và các vân bản dưới luật, bảo vệ an toàn xã hội;

- Bảo vệ biên giới quốc gia;

- Các vấn đề về chiếm hữu, sử dụng và quản lý đất đai, các nguồn khoáng sản, các nguổn nước và các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác;

- Vấn đề giới hạn sở hữu nhà nước;

- Quản lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và an toàn sinh thái; đặc biệt bảo vệ các nguồn tài nguyên dự trữ;

- Bảo vệ các di tích lịch sử và văn hoá;

- Các vân đề chung về giáo dục, khoa học, văn hoá, giáo dục thể chất và thể thao, bảo vệ gia đình, địa vị làm mẹ, làm bố và trẻ em, chính sách xã hội trong đó có an sinh xã hội;

- Tiến hành các biện pháp đối chọi với các tai biến thiên nhiên, các nạn dịch và khắc phục các hậu quả có thể xẩy ra;

- Thiết lập chính sách chung về thuế và các nguồn thu ở Liên bang Nga;

- Các vấn đề về hành chính, tố tụng hành chính, lao động, gia đình, vấn đề xây dựng nhà ở, đất đai, tài nguyên rừng và nước, về bảo vệ môi trường;

- Đội ngũ cán bộ tư pháp và thi hành án quản lý văn phòng luật sư và công chứng;

- Bảo vệ nếp sống truyền thống của các dân tộc thiểu số, bảo vệ rừng nguyên sinh và vấn đề khai thác hợp lý tài nguyên rừng;

- Xây dựng các đường lối cơ bản về việc tổ chức hệ thống các cơ quan Nhà nước và chính quyền tự quản địa phương;

- Điều hoà các quân hệ kinh tế đối nội và đối ngoại của các chủ thể của Liên bang phù hợp với các điều ước quốc tế mà Liên bang Nga đã ký kết hoặc tham gia.

3. Hình thức chính thể Cộng hòa lưỡng tính và đặc điểm cơ bản trong tổ chức Bộ máy nhà nước

Hình thức chính thể Cộng hòa lưỡng tính và đặc điểm cơ bản trong việc phân công, phối hợp và giám sát quyền lực trong tổ chức Bộ máy nhà nước

Sau khi chế độ xô viết sụp đổ, nước Nga xây dựng bộ máy nhà nước theo mô hình chính thể mới - mô hình cộng hoà lưỡng tính, pha trộn giữa chế độ cộng hoà Tổng thống của Mỹ với chế độ cộng hoà Nghị viện của các nước châu Âu, gần vớMô hình của Pháp nhưng sử dụng nhiều hơn các yếu tố của chế độ cộng hoà Tổng thống.

Đây là mô hình đề cao vai trò của Nguyên thủ quốc gia nhằm xây dựng một chính quyền hành pháp mạnh, bằng cách để nhân dân bầu cử trực tiếp chức vụ Tổng thống, tuy nhiên Tổng thống chỉ đứng đầu nhà nước, đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng. Tổng thống có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm Thủ tướng, có quyền giải tán hạ viện. Chính phủ vừa chịu trách nhiệm trước Tổng thống vừa chịu trách nhiệm trước Nghị viện. Quyền hành pháp chia sẻ giữa Tổng thống và Thủ tướng. Chính phủ được thành lập trên cơ sở Đảng chiếm đa số ghế trong Nghị viện. Nguyên tắc phân chia quyền lực, chế độ dân chủ đa nguyên, quyền lực nhà nước xuất phát từ nhân dân, chủ quyền tối cao của nhà nước thuộc về nhân dân, xây dựng nhà nước pháp quyền, đảm bảo tính tối cao của Hiến pháp bằng thiết chế Toà án Hiến pháp được coi là những nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp mới năm 1993 của cộng hòa Liên bang Nga.

CƠ SỞ PHÁP LÝ

Bản tuyên ngôn độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ năm 1776

Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787

Hiến pháp nước Cộng hòa Ba Lan 1997

Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993

Hiến pháp Italia 1947

Hiến pháp Nhật Bản 1946

hiến pháp cộng hòa Xéc năm 1992

Đạo luật Liên bang Áo năm 1970

Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty Luật Minh Khuê