1. Khái quát về Liên Bang Nga

Nga (tiếng Nga: Россия, chuyển tự. Rossiya IPA: [rɐˈsʲijə]), tên gọi đầy đủ là Liên bang Nga (tiếng Nga: Российская Федерация, chuyển tự. Rossiyskaya Federatsiya IPA: [rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈraʦəjə]) là một quốc gia cộng hòa liên bang nằm ở phía bắc của lục địa Á - Âu. Đây là quốc gia có diện tích lớn nhất trên thế giới.

- Tên nước: tên dài chính thức: Liên bang Nga (Russian Federation); tên ngắn chính thức: Nga.

- Thủ đô: Matxcơva.

- Ngày quốc khánh: Ngày 12 tháng 06.

- Quốc kỳ: Có 3 dải nằm ngang có kích thước bằng nhau với 3 màu trắng (trên cùng), xanh lơ, và đỏ.

- Diện tích: 17.075.400 km2.

- Dân số: 142,2 triệu người (theo số liệu thống kê năm 2007), gồm trên 100 dân tộc, trong đó dân tộc Nga chiếm 81,5%, Tác-ta 3,8%, U-crai-na 3%.

- Kiểu nhà nước: Ngày 12-12-1993, Liên bang Nga thông qua Hiến pháp mới theo đó mô hình nhà nước của Liên bang Nga được xếp vào mô hình chính thể lưỡng tính hay bán tổng thống (semi-presidential republic).

- Nga có ngân sách quốc phòng lớn thứ 11 thế giới trong năm 2021. Đây là một trong những nhà nước sở hữu vũ khí hạt nhân được công nhận và đồng thời sở hữu kho vũ khí hủy diệt hàng loạt lớn nhất thế giới. Nga là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, một thành viên của G-8 (nhưng đã bị khai trừ từ năm 2014), G-20, APEC, SCO và EurAsEC, lãnh đạo của Cộng đồng các Quốc gia Độc lập. Nga có truyền thống lâu đời về nhiều lĩnh vực khoa học và nghệ thuật, bao gồm những thành tựu quan trọng như tàu vũ trụ đầu tiên của loài người. Nga cũng là một cường quốc về mặt quân sự, có tiếng nói đối trọng với NATO nói chung và Hoa Kỳ nói riêng.

 

2. Phân chia hành chính

Liên bang Nga được chia thành 83 khu vực lãnh thổ, hành chính là chủ thể của Liên bang, gồm:

+ 21 nước cộng hòa.

+ 46 tỉnh.

+ 09 vùng lãnh thổ.

+ 01 tỉnh tự trị.

+ 04 khu tự trị.

+ 02 thành phố trực thuộc TW: Mát-xcơ-va và Xanh Pê-téc-bua.

Ngoài ra, nước Nga được chia thành 7 đại khu hành chính do người được Tổng thống bổ nhiệm đứng đầu.

 

3. Đảng chính trị

Liên bang Nga là quốc gia đa đảng. Hiện nay có 4 Đảng trong Quốc hội Liên bang, trong đó đảng Nước Nga thống nhất hiện đang chiếm ưu thế.

Sau Perestroika, những năm 1990 có hơn 100 đảng phái chính trị ở Nga, nhưng chỉ có số ít các đảng được bầu vào Duma. Từ năm 2000, sau khi Tổng thống Putin lên nắm quyền, số lượng của các Đảng bị giảm xuống. Cuối năm 2008-2012 chỉ còn 7 đảng ở Nga và việc thành lập Đảng mới bị hạn chế. Đảng được đăng ký cuối cùng là Đảng sự nghiệp cánh tả. Trước khi cuộc bầu cử 2011, các đảng phái đối lập từ chối tham gia bầu cử dẫn tới biểu tình năm 2011. Sau đó các cuộc cải tổ bầu cử được diễn ra.

Hiện tại, trong Đuma quốc gia có bốn đảng chính trị lớn gồm:

+ Đảng nước Nga đoàn kết;

+ Đảng cộng sản liên bang Nga;

Đảng Cộng sản Liên bang Nga (tiếng Nga: Коммунистическая партия Российской Федерации, КПРФ; Kommunisticheskaya partiya Rossiyskoy Federatsii, KPRF) là một đảng chính trị ở Liên bang Nga, được coi là kế thừa Đảng Cộng sản Liên Xô, vốn bị cấm sau Cuộc đảo chính Xô viết năm 1991. Hiện nay là đảng chính trị lớn thứ 2 tại Liên bang Nga, sau Đảng Nước Nga Thống nhất và không phải là đảng cầm quyền. Tổ chức thanh niên của đảng là Komsomol Lênin của Liên bang Nga.

Đảng được thành lập vào ngày 14 tháng 2 năm 1993 trong một Đại hội bất thường lần thứ hai và tự tuyên bố mình là sự kế thừa Đảng Cộng sản của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga.

Đảng được dẫn dắt bởi Gennady Zyuganov, người đồng sáng lập đảng vào đầu năm 1993 với các đảng viên cấp cao thuộc Liên Xô cũ là Yegor Kuzmich Ligachev và Anatoly Lukyanov và một số những người khác. Đây là chính đảng lớn thứ hai tại Nga và là đối trọng trong bầu cử của Đảng Nước Nga thống nhất cầm quyền.

+ Đảng tự do dân chủ Nga;

+ Đảng nước Nga công bằng;

Trong chính trị Nga, một "đảng quyền lực" là một đảng được thành lập đặc biệt, hỗ trợ vô điều kiện cho Tổng thống hoặc Thủ tướng đương nhiệm trong quốc hội.

Các bên này đã được xem xét đảng quyền lực:

- Nhóm đại biểu liên khu vực/ Đảng Dân chủ Nga (1990-1993, Đại hội Đại biểu Nhân dân Liên Xô/ Đại hội Đại biểu Nhân dân Nga/ Xô viết Tối cao Nga)

- Lựa chọn của nước Nga (1993-1995) và Đảng Thống nhất và Hòa hợp Nga do Sergey Shakhray lãnh đạo

- Nhà của chúng ta - Nga (1995-1999)

- Khối Ivan Rybkin (được coi là "đảng quyền lực" còn sót lại, trong cuộc bầu cử lập pháp Nga, 1995)

- Đảng Thống nhất Nga (1999-2001/ 2003)

- Nước Nga Công bằng (2006-2008/ 2010, là "đảng quyền lực thứ hai", ủng hộ Vladimir Putin và phản đối Nước Nga thống nhất)

- Nước Nga thống nhất (2001-nay)

 

4. Tuổi được tham gia bầu cử và Hệ thống pháp luật

- Công dân Liên bang Nga có thể tự mình thực hiện tất cả các quyền và nghĩa vụ của mình từ 18 tuổi trở lên.

- Trong thời kỳ Xô Viết, pháp luật của Liên bang Nga là hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa. Sau khi Liên bang Xô Viết tan vỡ, hệ thống pháp luật của Liên bang Nga được xây dựng lại và được xem là thuộc hệ thống pháp luật dân sự.

 

5. Bộ máy nhà nước

- Cơ quan lập pháp

Quyền lập pháp liên bang được giao cho Quốc hội Liên bang gồm hai viện là: Hội đồng Liên bang (Federation Coucil)

Thượng viện và Đuma Quốc gia (State Duma) – Hạ viện. Trong đó, Hội đồng Liên bang có các thành viên do các quan chức hành pháp và điều hành cấp cao bổ nhiệm ở từng chủ thể liên bang. Đuma Quốc gia hay gồm 450 thành viên trong đó 225 ghế do đại biểu của các đảng thắng cử với ít nhất 5% phiếu bầu trong cuộc tuyển cử bầu ra và 225 ghế còn lại do các cử tri bầu chọn. Các thượng nghị sĩ và hạ nghị sĩ có nhiệm kỳ 4 năm37.

- Cơ quan hành pháp

Đứng đầu cơ quan hành pháp Liên bang Nga là Tổng thống và cũng đồng thời là nguyên thủ quốc gia; là người đảm bảo cho việc thực hiện Hiến pháp, quyền con người và tự do. Tổng thống có quyền thực hiện những biện pháp để bảo đảm chủ quyền của Liên bang Nga, sự độc lập và thống nhất của nước Nga, bảo đảm sự hợp tác trong việc thực hiện các chức năng của tất cả các cơ quan thuộc quyền lực nhà nước.

Theo quy định của Hiến pháp, Tổng thống có nhiệm vụ định hướng các chính sách đối nội, đối ngoại cơ bản của nhà nước; là tổng tư lệnh của các lực lượng vũ trang, giải quyết các vấn đề cơ bản liên quan đến công dân Liên bang Nga, trao thưởng các huy chương nhà nước và thực hiện ân xá.

Tổng thống do nhân dân Nga bầu lên theo nhiệm kỳ 4 năm38. Một điểm đặc thù là nước Nga không có chức vụ Phó tổng thống. Nếu tổng thống mất khi đang giữ chức, hay không thể sử dụng quyền hạn của mình do ốm đau, bị buộc tội hoặc từ chức, Thủ tướng đương nhiệm sẽ được giữ quyền tổng thống. Sự thay thế tạm thời này sẽ được chấm dứt khi có cuộc bầu cử tổng thống mới. Theo quy định, cuộc bầu cử Tổng thống mới phải được tổ chức trong vòng 3 tháng kể từ khi Tổng thống không thể đảm nhiệm được chức vụ của mình.

Thủ tướng là người đứng đầu Chính phủ, do tổng thống bổ nhiệm với sự phê chuẩn của Đuma Quốc gia. Chính phủ có quyền ra lệnh và quyết định để thực hiện nhiệm vụ của mình. Các lệnh và quyết định không được trái với hiến pháp, các đạo luật hiến pháp, pháp luật liên bang và các lệnh của Tổng thống.

Theo quy định của Hiến pháp, Chính phủ có quyền dự toán và đệ trình Đuma quốc gia ngân sách nhà nước và đảm bảo việc thực hiện ngân sách, đệ trình quyết toán ngân sách; đảm bảo việc thực hiện một chính sách tiền tệ, tín dụng và tài chính một cách thống nhất toàn liên bang; đảm bảo thực hiện chính sách thống nhất về văn hóa, khoa học, giáo dục, y tế, an sinh xã hội và môi trường; quản lý tài sản liên bang; thực hiện các biện pháp bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, và thực thi chính sách đối ngoại của liên bang; thực hiện các biện pháp bảo đảm nguyên tắc nhà nước pháp quyền, tôn trọng nhân quyền và tự do, bảo đảm tài sản công dân và trật tự công cộng, kiềm chế tội phạm; thực thi các quyền lực khác do hiến pháp, luật liên bang và các sắc lệnh của Tổng thống giao cho.

Kể từ năm 1991, Chính phủ Nga đã trải qua nhiều lần tái cấu trúc. Hiện tại, theo Sắc lệnh ngày 28 tháng 7 năm 2004 thì Chính phủ Nga gồm 17 bộ, 7 cơ quan dịch vụ liên bang và 30 cơ quan liên bang.

- Cơ quan tư pháp

Hệ thống tòa án ở Liên bang Nga gồm Tòa án Hiến pháp, Tòa án Tối cao, Tòa án trọng tài tối cao và các tòa án cấp dưới. Theo Hiến pháp Liên bang Nga, thẩm phán của Tòa án Hiến pháp, Tòa án Tối cao và Tòa trọng tài tối cao đều do Hội đồng Liên bang Nga tuyển chọn trên cơ sở đề nghị của Tổng thống Nga. Các thẩm phán của tòa cấp dưới đều do Tổng thống trực tiếp bổ nhiệm.

Tòa án Hiến pháp có thẩm quyền xem xét tính hợp hiến của các đạo luật do nghị viện ban hành và các sắc lệnh của Tổng thống. Mục tiêu duy nhất của Tòa án này là bảo vệ Hiến pháp và giải quyết một số tranh chấp có liên quan đến chức năng cơ bản này như tranh chấp về thẩm quyền giữa các cơ quan nhà nước. Hiện tại, Tòa án Hiến pháp có 19 thẩm phán. Tiêu chuẩn để trở thành thẩm phán của Tòa án Hiến pháp phải là công dân Nga, từ 40 tuổi trở lên, được đào tạo trong ngành luật và có thâm niên làm luật sư ít nhất là 15 năm và được “ghi nhận có trình độ cao” theo quy định của pháp luật.

Tòa án Tối cao Liên bang Nga là cấp xét xử cuối cùng trong các vụ án hành chính, dân sự và hình sự. Ngoài ra, Tòa án Tối cao còn có nhiệm vụ giám sát công việc của các tòa cấp dưới; đưa ra các giải thích và hướng dẫn áp dụng pháp luật có ý nghĩa bắt buộc đối với các tòa án cấp dưới. Để trở thành thẩm phán của Tòa án Tối cao cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn: i) là công dân Nga, từ 35 tuổi trở lên, ii) được đào tạo chuyên ngành luật và iii) có thâm niên công tác ít nhất là 10 năm.

Tòa án trọng tài tối cao là cấp xét xử cuối cùng về các tranh chấp thương mại ở Nga. Ngoài ra, Tòa trọng tài tối cao còn có nhiệm vụ giám sát công việc của các tòa trọng tài cấp dưới và đưa ra các giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật có ý nghĩa bắt buộc đối với các tòa cấp dưới. Điều kiện để trở thành thẩm phán của Tòa án trọng tài tối cao là phải từ 35 tuổi trở lên, được đào tạo chuyên ngành luật, có thâm niên ít nhất là 10 năm và phải là công dân Nga.

LUẬT MINH KHUÊ (Sưu tầm & Biên tập)