CƠ SỞ PHÁP LÝ
Bản tuyên ngôn độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ năm 1776
Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787
Hiến pháp nước Cộng hòa Ba Lan 1997
Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993
Hiến pháp Italia 1947
Hiến pháp Nhật Bản 1946
hiến pháp cộng hòa Xéc năm 1992
Đạo luật Liên bang Áo năm 1970
NỘI DUNG TƯ VẤN
1. Nghị viện là gì? Chức năng cơ bản của Nghị viện Pháp?
Nghị viện là cơ quan nhà nước thực hiện nhiệm vụ chủ yếu là lập pháp bởi cơ quan lưỡng viện của Cộng hòa Pháp gồm Thượng nghị viện và Hạ nghị viện (còn gọi là Quốc hội), mỗi viện có một quy tắc và thủ tục riêng của mình.
Nghị viện Pháp có chức năng, nhiệm vụ chính là tiến hành hoạt động lập pháp cho Cộng hòa Pháp. Đây là cơ quan được hình thành do bầu cử.
Nghị viện Pháp có hai viện: Thượng nghị viện Pháp gọi là Senat, còn Hạ nghị viện gọi là Quốc hội (L’ Assemblée Nationale). Thượng nghị viện đại diện cho các đơn vị hành chính lãnh thổ Pháp. Hạ nghị viện đại diện cho các tầng lóp dân cư trong xã hội và bầu theo tỷ lệ dân số. Thượng nghị viện và Hạ nghị viện khác nhau ở những điểm sau đây:
- Hạ nghị sĩ do bầu cử đầu phiếu trực tiếp, còn thượng nghị sĩ do bầu cử đầu phiếu gián tiếp;
- Số lượng hạ nghị sĩ là 577, còn số lượng thượng nghị sĩ là 321;
- Nhiệm kỳ của Hạ nghị sĩ là 5 năm, còn nhiệm kỳ của thượng nghị sĩ là 9 năm;
- Để trở thành ứng cử viên vào Hạ nghị viện chỉ cần đủ 23 tuổi, còn để trở thành ứng cử viên vào Thượng nghị viện phải đủ 35 tuổi;
- Tổng thống có thể giải tán Hạ nghị viện nhưng không thể giải tán Thượng nghị viện;
- Nếu khuyết tổng thống hoặc vì những lý do khác mà tổng thống không thực hiện được nhiệm vụ của mình, chủ tịch Thượng nghị viện sẽ thực hiện chức năng của tổng thống.
2. Hoạt động của Nghị viện Pháp
2.1 Các kỳ họp
Hoạt động chủ yếu của Nghị viện là các kỳ họp của Nghị viện. Có thể phân biệt các loại kỳ họp sau đây:
* Kỳ họp thường kỳ
Mỗi năm có hai kỳ họp thường kỳ.
- Kỳ họp mùa xuân bắt đầu từ ngày 2 tháng 4 và kéo dài 90 ngày.
- Kỳ họp mùa thu bắt đầu từ ngày 2 tháng 10 và kéo dài 80ngày. .
Bắt đầu từ nền cộng hòa thứ tư, thời gian kéo dài của các kỳ họp thường kỳ trong mỗi năm được quy định như sau:
- 8 tháng theo quy định của Hiến pháp năm 1946;
- 212 ngày theo Luật sửa đổi Hiến pháp năm 1954;
- 170 ngày theo quy định của Hiến pháp năm 1958.
Từ nãm 1993 Quốc hội Pháp họp mỗi năm từ 850 giờ đến 900 giờ. Nếu mỗi ngày Quốc hội làm việc 8 giờ thì thời gian họp mỗi năm là 112 ngày.
* Kỳ họp bất thường
Các kỳ họp bất thường có thổ theo sáng kiến của Thủ tướng hoặc theo sáng kiến của Quốc hội và phải có chương trình nghị sự chính xác (Thượng Nghị viện không có quyền này). Tùy theo sáng kiến thuộc về Thủ tướng hay Quốc hội mà các quy tắc áp dụng có thể khác nhau.
- Theo sáng kiến của Thủ tướng thì thời gian của kỳ họp không hạn chế và Thủ tướng có thể yêu cầu mở một kỳ họp mới ngay ngày hôm sau ngày kết thúc kỳ họp vừa qua.
- Nếu theo sáng của Quốc hội (đa số Hạ nghị sĩ đề nghị) thì kỳ họp không thể kéo dài qúa 12 ngày. Và kỳ họp có thể kết thúc trước 12 ngày nếu chương trình làm việc đã hết.
Mặt khác Hạ nghị viện (Quốc hội) không thể yêu cầu tổ chức một kỳ họp bất thường mới trước một tháng kể từ khi kỳ họp bất thường vừa kết thúc.
* Kỳ họp đặc biệt
Hiến pháp năm 1958 quy định ba trường hợp Nghị viện phải triệu tập phiên họp đặc biệt (còn gọi là phiên họp toàn quyền)(1). Đó là ba trường hợp sau đây:
- Khi các thể chế chính trị, toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chủ quyền quốc gia có nguy cơ bị đe dọa
- Sau cuộc bầu cử Quốc hội mới vì lý do Quốc hội bị giải tán trước khi kết thúc nhiệm kỳ.
Nghị viện nhóm họp để nghe thông điệp của Tổng thống.
Từ năm 1958 đến nay đã có 5 kỳ họp đặc biệt (1961, 1968, 1981, 1988, 1997).
2.2 Hoạt động của các cơ quan của Nghị viện
+ Chủ tịch viện: Mỗi viện bầu ra một vị chủ tịch viện. Chủ tịch viện là người chủ tọa các phiên họp và thực hiện vai trò Speaker (người phát ngôn) của viện.
+ Ban lãnh đạo viện: Ở mỗi viện có một ban lãnh đạo. Chủ tịch viện là người đứng đầu ban lãnh đạo. Ban lãnh đạo của Hạ nghị viện gồm 22 người, ban lãnh đạo của Thượng nghị viện do hội nghị toàn thể Nghị sĩ của viện bầu ra với nhiệm kỳ 1 năm ở Hạ viện và nhiệm kỳ 3 năm ở Thượng viện.
+ Các nhóm Nghị sĩ
Các nhóm Nghị sĩ hình thành theo quan điểm chính trị. Thông thường ở Hạ viện 20 đại biểu trở lên có thể thành lập 1 nhóm.
Ở Thượng viện thì 15 người trở lên hình thành 1 nhóm Nghị sĩ.
Hạ nghị viện Pháp hiện nay có 4 nhóm
- Đảng cộng sản (PC);
- Đảng xã hội (PS);
- Liên minh dân chủ vì nước Pháp (UDF);
- Đảng tập hợp vì nền cộng hòa (RPR).
Ở Thượng nghị viện hình thành 6 nhóm Nghị sĩ.
+ Hội đồng các chủ tịch.
Hội nghị các chủ tịch được hình thành năm 1911. Đây là hoạt động nhằm mục đích tổ chức công việc của Nghị viện. Hội nghị các Chủ tịch đóng vai trò là cơ quan nối liền các mối quan hệ mỗi viện với Chính phủ. Thành phần tham dự hội nghị các chủ tịch bao gồm chủ tịch và các phó chủ tịch của hai viện, chủ tịch các ủy ban thường trực (hoặc ủy ban đặc biệt) của Quốc hội, chủ tịch của đại diện cộng đồng châu Âuín, chủ tịch ủy ban tài chính của hạ viện, một thành viên của Chính phủ (có thể là thủ tướng).
Hội nghị các chủ tịch quyết định chương trình nghị sự của Nghị viện trong các kỳ họp.
+ Các cuộc tranh luận của Nghị viện
Chủ tịch các viện định hướng việc tranh luận trong nghị trường và đảm bảo trật tự, kỹ thuật của phiên họp.
Theo quy định chung các đại biểu muốn phát biểu phải đăng ký với chủ tọa trừ trường hợp đặc biệt do cuộc tranh luận tạo ra. Thời gian tranh luận được giành cho các nhóm đại biểu tương đương nhau. Các chủ tịch các nhóm chọn người phát biểu quan điểm của nhóm. Các nghị sĩ của Pháp thông thường chọn cách phát biểu mang tính diễn thuyết chứ không đọc bài viết chuẩn chuẩn bị sẵn trên giấy của mình và quy định của các viện là phải nói chứ không đọc. Tuy nhiên, cũng nhiều người không tôn trọng quy định này.
Việc bỏ phiếu của Nghị sĩ được tiến hành với nhiều hình thức, bỏ phiếu bằng giơ tay (là hình thức hay sử dụng nhất); bỏ phiếu bằng đứng hoặc ngồi; bỏ phiếu công khai với việc sử dụng một hệ thóng điện tử; bỏ phiếu công khai trên diễn đàn. Việc bỏ phiếu phải do các đại biểu tự mình thực hiện trực tiếp, không được ủy nhiệm cho đại biểu khác. Quy định này nhằm hạn chế sự vắng mặt của các Nghị sĩ. Tuy nhiên trong thực tế việc áp dụng hệ thôhg điện tử đã dễ dàng làm cho các Nghị sĩ vi phạm quy định này. Các nghị sĩ chỉ cần trao chìa khóa hộp số nơi họ bấm nốt là người đồng nghiệp của họ có thể bỏ phiếu thay(3).
3. Sự thay đổi vai trò của Nghị viện Pháp
Nếu với nền cộng hòa đệ tam, đệ tứ, Nghị viện Pháp đã là trung tâm của chính trị Pháp vì nó có vai trò quyết định đối với những ván đế chính trị quan trọng của dân tộc thì với nền cộng hòa đệ ngũ và Hiến pháp năm 1958 vai trò chính trị của Nghị viện đã bị đẩy lùi vào hàng thứ ba sau Tổng thống và Chính phủ. Với việc nhiệm kỳ rất dài là 7 năm lại có quyền giải tán Quốc hội, Tổng thống Pháp trở thành nhân vật trung tâm của nền chính trị Pháp. Bên cạnh đó Hiến pháp năm 1958 tại Điều 20 còn quy định: “Chính phủ Pháp quyết định và lãnh đạo nền chính trị của dân tộc”. Với quy định này cơ quan hành pháp đã chiếm ưu thế trong cơ chế quyền lực. Nhiều cuộc cải cách xã hội lớn đã xảy ra không phải bằng nghị quyết của Quốc hội.
Nếu trước đây lĩnh vực lập pháp của Nghị viện không bị hạn chế thì giờ đây với quy định tại Điều 34 của Hiến pháp 1958 lĩnh vực lập pháp của Nghị viện bị hạn chế trong những phạm vi nhất định. Theo quy định tại Điều 34 thì Nghị viện ban hành luật để điều chỉnh 15 lĩnh vực sau đây:
- Quyền công dân và những đảm bảo cơ bản cho công dân để thực hiện các quyền, tự do được thừa nhận; những nghĩa vụ về tài sản hoặc nhân thân do nhu cầu quốc phòng đòi hỏi.
- Quốc tịch, địa vị và khả năng các cá nhân, chế độ hôn nhân, thừa kế, biếu tặng.
- An định trọng tội, khinh tội và các hình phạt, thủ tục hình sự, ân xá, thiết lập trật tự tư pháp mới và quy chế thẩm phán.
- Cơ sở, giá ngạch, thể thức thu thuế khóa, quy chế phát hành tiền tệ.
- Chế độ bầu cử nghị viện và các hội đổng địa phương.
- Thiết lập các loại công sở.
- Những đảm bảo căn bản dành cho công chức dân sự và nhân viên quân sự của Nhà nước.
- Quốc hữu hóa các doanh nghiệp và việc chuyển giao sở hữu doanh nghiệp từ khu vực công sang khu vực tư.
- Tổ chức tổng quát về quốc phòng
- Về nền hành chính tự do của các tập thể địa phương, thẩm quyền và nguồn tài chính của họ;
- Về giáo dục;
- Về chế độ sở hữu, các quyền đối vật và nghĩa vụ dân sự, nghĩa vụ thương mại;
- Quyền làm việc, lập nghiệp đoàn, an ninh xã hội.
- Luật tài chính quy định các nguồn thu và thuế quốc gia ngoại trừ các vấn đề đã quy định trong luật tổ chức.
- Về kế hoạch ấn định mục tiêu hoạt động kinh tế và xã hội của nhà nước.
Như vậy ngoài những vấn đề nói trên là lĩnh vực lập quy của Chính phủ. Nghị viện không thể ban hành luật ngoài phạm vi mà Hiến pháp quy định. Hơn thế nữa các dự án luật do các Nghị sĩ đề xuất ngày càng ít đi và ngược lại từ phía Chính phủ đề xuất lại tăng lên.
Việc thành lập Hội đồng hiến pháp để phán xử tính hợp hiến của luật cũng được coi như là thiết chế hạn chế vai trò của Nghị viện.
Những vấn đề đặc biệt quan trọng giờ đây không còn do Nghị viện quyết định mà người ta dùng trưng cầu dân ý để quyết định. Sự khủng hoảng của Nghị viện Pháp còn thể hiện ở sự đổi ngôi thường xuyên của Đảng cầm quyền trong Nghị viện dẫn đến sự thay đổi thường xuyên Chính phủ. Một nhiệm kỳ Tổng thống có thể thay đổi 2,3 lần Chính phủ. Trong 12 năm đầu của nền cộng hòa thứ 5 đã 24 lần thay đổi Chính phủ. Khi Nghị viện bỏ phiếu không tín nhiệm Chính phủ buộc Chính phủ phải giải tán thì Tổng thống cũng có thể “trả đũa” bằng cách tuyên, bố giải tán Hạ nghị viện. Tổng thống Francois Mitterrand đã hai lần giải tán Hạ nghị viện còn đương kim Tổng thống Jacques Chirac cũng đã một lần giải tán Hạ nghị viện.
Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hang còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!
