Khi Chiến tranh lạnh chấm dứt, Mĩ muốn thiết lập trật tự thế giới như thế nào?

1. Chiến tranh lạnh là gì?

Chiến tranh lạnh là cuộc chiễn ra từ năm 1947 đến năm 1991, tên gọi tiếng Anh là Cold War, chiến tranh lạnh là sự căng thẳng đối đầu về mặt chính trị và xung đột về ý thức hệ đỉnh điểm giữa hai siêu cường quốc là Hoa Kỳ (chủ nghĩa tư bản) và Liên Xô (chủ nghĩa xã hội).

2. Vì sao chiến tranh lạnh diễn ra?

Trong Thế chiến thứ II, Hoa Kỳ và Liên Xô đã chiến đấu với nhau như những đồng minh chống lại quyền hạn của Axis. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa hai quốc gia là một mối quan hệ căng thẳng. Người Mỹ từ lâu đã cảnh giác với chủ nghĩa cộng sản Liên Xô và lo ngại về quy tắc tàn bạo, khát máu của nhà lãnh đạo Nga Joseph Stalin của đất nước mình. Về phần mình, Liên Xô phẫn nộ sự từ chối kéo dài hàng thập kỳ của người Mỹ để đối xử với Liên Xô như là một phần hợp pháp của cộng đồng quốc tế cũng như việc họ bị trì hoãn vào Thế chiến II, dẫn đến cái chết của hàng chục triệu người Nga. Sau khi chiến tranh kết thúc, những bất bình này đã chín muồi thành một cảm giác áp đảo lẫn nhau và sự thù địch lẫn nhau. Sự bành trướng của Liên Xô sau chiến tranh ở Đông Âu đã khiến nhiều người Mỹ lo ngại về kế hoạch của Nga để kiểm soát thế giới. Trong khi đó, Liên Xô trở nên phẫn nộ những gì họ nhận thức được như là lời nói hùng biện của các quan chức Mỹ, xây dựng vĩ khí và cách tiếp cận can thiệp vào quan hệ quốc tế. Trong một bầu không khí thù địch như vậy, Chiến tranh lạnh diễn ra là điều không thể tránh khỏi.

3. Mục đích của chiến tranh lạnh

Chiến tranh lạnh là một cuộc đối đầu về ý thức hệ, kinh tế và địa chính trị giữa 2 phe: chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa tư bản sau Thế chiến II. Bản chất chung của cuộc chiến là sự mâu thuẫn giữa mỹ và Liên bang Xô Viết những năm sau cuộc chiến tranh Thế chiến II. Trong Thế chiến II, mâu thuẫn chủ yếu là xảy ra giữa hai thế lực: phe Đồng Minh gồm các nước theo chủ nghĩa tư bản như Anh, Mỹ...liên minh với Liên Xô chống lại chủ nghĩa phát xít như Đức, Ý, Nhật. Sau khi chiến tranh chấm dứt, mâu thuẫn chuyển sang giữa hệ thống các nước thuộc hệ thống chủ nghĩa tư bản và các nước theo chủ nghĩa cộng sản, mà nổi trội nhất là giữa Mỹ và Liên Xô. Như thế rõ ràng rằng, sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa thực sự trở thành mối lo ngại nhất của chính giới Hoa Kỳ. Vì vậy, việc phát động chiến tranh lạnh cũng là nhằm mục đích ngăn chặn và tiến tới tiêu diệt Liên Xô và các nước Xã hội chủ nghĩa.

4. Hậu quả của chiến tranh lạnh

Chiến tranh lạnh kết thúc nhưng để lại rất nhiều hậu quả và hệ lụy cho nhân loại. Thậm chí có những lúc còn đứng trước nguy cơ bùng nổ của một cuộc chiến tranh thế giới mới.

Đời sống nhân dân của nhiều nước bị giảm sút nghiêm trọng. Đồng thời, tình hình xã hội cũng luôn xảy ra sự bất ổn do phải đầu tư quá nhiều về kinh phí và sức người phục vụ cho cuộc chạy đua vũ trang cũng như tham vọng của giới cầm quyền. Đời sống của người dân vô cùng cực khổ khi luôn trong tình trạng căng thẳng và bị đàn áp. Thế giới luôn trong tình trạng căng thẳng, thậm chí có lúc đứng trước nguy cơ bùng nổ một cuộc chiến tranh thế giới mới.

Các cường quốc đã chi một khối lượng khổng lồ về tiền của và sức người để sản xuất các loại vũ khí hủy diệt, xây dựng hàng nghìn căn cứ quân sự. Trong khi đó, loài người vẫn phải chịu đựng bao khó khăn do đói nghèo, dịch bệnh, thiên tai,...gây ra, nhất là các nước ở châu Á, châu Phi. Số tiền chạy đua vũ trang vô cùng lớn, các cường quốc ra sức bóc lột thuộc địa khiến đời sống người dân đã khó khăn lại càng thêm khốn khổ.

5. Vì sao chiến tranh lạnh kết thúc?

Mikhail Gornachev - Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô lên cầm quyền vào năm 1985, được xem là một trong những nhân tố thúc đẩy sự chấm dứt Chiến tranh lạnh. Thập niên 1980, nền kinh tế Liên Xô rơi vào tình trạng trì trệ do dầu mỏ thế giới sụt giá, nguồn thu ngoại tệ của nước này cũng giảm sút và quan trọng hơn cả là những khoản chi phí khổng lồ cho sự phát triển vũ khí và quốc phòng. Gorbachev đã bắt đầu những cuộc cải cách của mình nhằm vực dậy kinh tế đất nước với nhiều kế hoạch táo bạo, một trong số đó là ngừng cuộc chạy đua vũ trang với phương Tây để tập trung phát triển kinh tế nội địa, tiết kiệm ngân sách và tái định hướng đầu tư các nguồn tài nguyên. 

Kế hoạch cải tổ của Gorbachev cũng cho phép tăng cừng tiếp xúc, quan hệ giữa công dân Liên Xô và công dân các nước phương Tây. Đây là một trong những tiền đề cho hiệp ước kiểm soát vũ khí Start I được ký kết giữa Liên Xô và Mỹ năm 1985. Liên Xô sau khi kết thúc việc rút quân khỏi Afghanistan năm 1989 đã đồng ý thống nhất nước Đức năm 1990, đồng thời tuyên bố không tiếp tục hỗ trợ và can thiệp vào các quốc gia đồng minh Đông Âu. Chiến tranh lạnh hạ nhiệt nhanh chóng và chính thức kết thúc khi Liên Xô tan rã năm 1991, do Gorbachev không thể kiểm soát được những cải tổ mà ông đã tiến hành.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng, Chiến tranh lạnh kết thúc vào thời điểm này là điều hoàn toàn có thể đoán trước. Liên Xô thật sự đã không thể tiếp tục cạnh tranh với Mỹ trong cuộc đối đầu Đông - Tây kéo dài hơn 40 năm. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến kết cục này của Liên Xô:

• Thứ nhất, ngay từ khi bắt đầu Chiến tranh lạnh, Mỹ đã chiếm ưu thế hơn Liên Xô. Ví dụ nếu như Mỹ mất 400.000 người trong Chiến tranh II thì Liên Xô thiệt hại đến 27 triệu nhân mạng. Nền kinh tế Mỹ hưởng lợi từ các cuộc chiến tranh này, trong khi kinh tế Liên Xô hầu như bị hủy hoại.
• Thứ hai, Liên Xô không thể theo đuổi những chi phí khổng lồ trong cuộc chạy đua vũ trang, đặc biệt khi Tổng thống Mỹ Reagan ra lệnh tăng cường khả năng quân sự của nước này những năm 1980.
• Thứ ba, đề xuất xâu dựng hệ thống phòng thủ tên lửa "Chiến tranh giữa các vì sao" của Tổng thống Reagan đã dịch chuyển cuộc chạy đua vũ trang sang một cuộc đua mới về công nghệ hiện đại - điều mà Liên Xô không có lợi thế. Cùng với những bất ổn kinh tế trong nước, Liên Xô đã bị lung lay và cuối cùng là sụp đổ. Cuộc chơi kết thúc và Mỹ sau một đêm đã trở thành siêu cường duy nhất của thế giới. Di sản để lại của Chiến tranh lạnh là hàng triệu người chết trong các cuộc chiến tranh ủy nhiệm trên khắp thế giới. Chi phí quân sự Mỹ trong thời kỳ chạy đua vũ trang được ước tính đến 8.000 tỷ USD và tỉ lệ chi quốc phòng trên tổng GDP của Liên Xô còn cao hơn rất nhiều so với Mỹ.

Có nhiều cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau về Chiến tranh lạnh. Các nhà sử học "chính thống" cho rằng Liên Xô cần chịu trách nhiệm về cuộc chiến này cùng tham vọng mở rộng ảnh hưởng ở Châu Âu. Trong khi đó, theo các nhà nghiên cứu khác lại cho rằng hành động của Liên Xô là nỗ lực xây dựng hệ thống phòng vệ khu vực Đông Âu, trong khi Mỹ cố gắng kiến thiết một hệ thống quốc tế có lợi cho mình; và Chiến tranh lạnh chỉ là cái cớ cho sự thống trị của Mỹ dựa trên "mối đe dọa" Xô Viết.

6. Sau khi Chiến tranh lạnh chấm dứt, Mĩ muốn thiết lập một trật tự thế giới như thế nào?

A. Đa cực

B. Đơn cực

C. Một cực nhiều trung tâm

D. Đa cực nhiều trung tâm

→ B

Sau Chiến tranh lạnh, sự tan rã của Liên Xô đã tạo ra cho Mĩ một lợi thế tạm thời, giới cầm quyền Mĩ đã ra sức thiết lập trật tự thế giới "một cực" để Mĩ làm bá chủ thế giới. Nhưng trong tương quan lực lượng giữa các cường quốc, Mĩ không dễ gì có thể thực hiện được tham vọng đó.

Chiến tranh dù phát động bởi mục đích nào đi chăng nữa cũng đều là tội ác lớn nhất của nhân loại. Hậu quả mà chiến tranh để lại dù hàng trăm năm trôi qua vẫn sẽ còn lưu lại và là nỗi đau không thể nào xoa dịu. Vì vậy việc phát động chiến tranh là tội ác cần lên án mạnh mẽ, thế giới này cần được sống trong bầu trời hòa bình, không có đau thương.

Vừa rồi Luật Minh Khuê đã trình bày nội dung về Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, Mĩ muốn thiết lập một trật tự thế giới như thế nào? Hy vọng đây sẽ là những thông tin hữu ích đối với quý bạn đọc. Xin chân thành cảm ơn!